Sevilla, 30. júní 2025.

„Við erum hér í Sevilla til að breyta um stefnu,“ sagði António Guterres, aðalframkvæmdastjóri Sameinuðu þjóðanna, í opnunarræðu sinni á fjórðu ráðstefnunni um fjármögnun þróunar (FFD4). Þar kallaði hann eftir metnaðarfullum aðgerðum til að loka gríðarlegu fjármögnunarbili upp á 4 billjónir dollara sem stendur í vegi fyrir heimsmarkmiðunum um sjálfbæra þróun.

„Heimsbyggðin logar, klofin af ójöfnuði, loftslagsvá og vopnuðum átökum,“ sagði Guterres. „Fjármögnun er hreyfiafl þróunar og núna hikstar vélin.“

Í Sevilla var Sevilla-skuldbindingin samþykkt án þátttöku Bandaríkjanna, en hún felur í sér alþjóðlegt loforð til þróunarríkja um að efla fjárfestingar, bæta ósanngjarnt skuldakerfi og endurskoða fjármálakerfi heimsins.

Guterres lagði áherslu á þrjár aðgerðir:

1. Tvöfalda þróunaraðstoð og þrefalda lánshæfni fjölþjóðastofnana.

2. Endurskoða skuldir þróunarríkja, sem verja nú 1,4 billjónum dollara árlega í vaxtagreiðslur.

3. Endurbæta alþjóðlegt fjármálakerfi og tryggja réttlátara skattkerfi „mótað af öllum, ekki bara fámennum hópi“.

„Þessi ráðstefna snýst ekki um góðgerðarmál – hún snýst um réttlæti. Hún snýst ekki um peninga – heldur fjárfestingu í framtíðinni sem við viljum byggja saman,“ sagði hann.

Spænski forsætisráðherrann Pedro Sánchez undirstrikaði að „nú er tíminn okkar – og staðurinn okkar er hér“ og hvatti til samstöðu og hugrekkis. Ráðstefnan er talin marka upphaf nýs áfanga í alþjóðlegri samvinnu og skuldbindingu um sjálfbæra framtíð fyrir alla.

Íslensk stjórnvöld voru af sjálfsögðu í Sevilla, en Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir, utanríkisráðherra, sótti ráðstefnuna. Áherslur Íslands eru:

• Jafnrétti kynjanna og valdefling kvenna og stúlkna er forsenda sjálfbærrar þróunar. Nauðsynlegt er að virkja alla til þátttöku í hagkerfinu til að hámarka árangur.

• Virkjun einkageirans til fjárfestinga í þróunarríkjum er lykilatriði til að efla hagvöxt og skila þróunaráhrifum, ekki síst í samhengi niðurskurðar til þróunarsamvinnu.

• Efling skattkerfa í þróunarríkjum er nauðsynleg til þess að styrkja stoðir stjórnvalda og gera þeim betur kleift að sinna grunnþjónustu og uppbyggingu.

Félag Sameinuðu þjóðanna býður Védísi Sigrúnardóttur Ólafsdóttur hjartanlega velkomna til starfa sem verkefnastjóra kynningar- og fræðslumála fyrir verkefnið UN80. Védís hóf störf hjá FSÞ í byrjun júní og kemur til liðs við félagið með víðtæka þekkingu og reynslu úr kynningar- og fræðslustarfi, þróunarsamvinnu og mannúðarmálum, bæði á Íslandi og erlendis.

Starfið var auglýst á Alfreð í apríl og sóttu yfir 50 einstaklingar um. Védís mun gegna hlutverkinu út árið 2025.

Védís lauk meistaranámi í þjóðfræði og viðbótardiplómu í kynjafræði frá Háskóla Íslands, auk þess sem hún er með BS-gráðu í alþjóðlegri stjórnmálafræði og hagfræði frá Viðskiptaháskólanum í Kaupmannahöfn.

Á árunum 2018–2024 starfaði hún hjá Jafnréttisskóla GRÓ við Háskóla Íslands, og þar á undan hjá UNRWA í Jórdaníu (2016–2018). Auk þess hefur hún unnið að fjölbreyttum verkefnum fyrir Háskóla Sameinuðu þjóðanna um umhverfi og öryggi í Þýskalandi (2024–2025), Lækna án landamæra í Sierra Leone (2022) og Þróunarsamvinnustofnun Íslands í Malaví (2015).

Védís er ekki ókunnug starfsemi FSÞ þar sem hún sat í stjórn félagsins á árunum 2021 til vors 2025.

Við hlökkum til samstarfsins og bjóðum Védísi innilega velkomna!

Í mars 2025 kynnti António Guterres, aðalframkvæmdastjóri Sameinuðu þjóðanna, umfangsmikið umbótaátak undir heitinu UN80 Initiative, sem miðar að því að styrkja hlutverk stofnunarinnar í síbreytilegum heimi. Átakið markar 80 ára afmæli SÞ með framtíðarsýn að leiðarljósi og leggur áherslu á að gera stofnunina skilvirkari, sjálfbærari og betur í stakk búna til að takast á við áskoranir samtímans.

„Þetta er rétti tíminn til að líta í eigin barm og meta hversu vel við stöndum okkur sem fjölþjóðleg stofnun í afar krefjandi aðstæðum,” sagði Guy Ryder, sem starfar undir aðalframkvæmdastjóra og ber ábyrgð á stefnumótun en er einnig formaður UN80 vinnuhópsins.

Ferlið hefur ekki aðeins að markmiði að auka skilvirkni, heldur einnig að undirstrika mikilvægi fjölþjóðasamvinnu á tímum þar sem traust er í lágmarki og þörfin mikil. UN80 miðar að því að efla getu Sameinuðu þjóðanna til að bregðast við áskorunum samtímans, allt frá átökum, fólksflótta og ójöfnuði til loftslagsváar og hraðrar tækniþróunar, auk þess að takast á við ytri þrýsting á borð við minnkandi fjárveitingar og pólitískan klofning innan fjölþjóðakerfisins.

Þrjú meginverkefni UN80

UN80 umbótaferlið stendur á þremur meginstoðum:

1. Innri hagræðing sem felst í því að skera niður óþarfa skriffinnsku og unnið er að aukinni skilvirkni, meðal annars með flutningi verkefna til hagkvæmari staðsetninga.

2. Endurskoðun umboða (e. mandates) en yfir 40.000 verkefnaskilgreiningar hafa safnast upp í gegnum tíðina, margar hverjar skarast og enn aðrar eiga ekki lengur við. Með aðstoð gervigreindar og gagnagreininga er nú unnið að því að auðvelda aðildarríkjum að meta hvaða verkefni eigi að halda, endurskoða eða leggja niður.

3. Endurskipulagning innan kerfisins, þar sem kannað er hvort þörf sé á að breyta skipulagi verkefna og stofnana innan SÞ til að bæta nýtingu fjármuna og árangur.

Ekki niðurskurðarátak, heldur framtíðarsýn

Þrátt fyrir mikla umræðu um fjárhagsþrengingar og niðurskurð leggur Ryder áherslu á að UN80 snúist ekki um að skera niður, heldur að efla stofnunina. Fjárhagsleg sjálfbærni og raunverulegur árangur þurfi að haldast í hendur.

„UN80 snýst ekki um að draga saman seglin, heldur um að endurnýja traust og tryggja að Sameinuðu þjóðirnar verði áfram raunhæfur og áhrifaríkur vettvangur fyrir alþjóðlegt samstarf.“

Áætlað er að fyrstu tillögur UN80 vinnuhópsins verði kynntar í júlí 2025 og síðan munu aðildarríkin ákveða næstu skref. Þá kemur í ljós hvort hefja eigi formlegt samráð ríkja um framhald umbótanna. Í dag fengu þó aðildarríkin innsýn í þessa vinnu og hvernig henni miðar á óformlegum fundi um fyrstu tvö meginverkefnin í umbótaferlinu.

UN80 Initiative er því ekki aðeins stjórnunarlegt umbótaverkefni, heldur yfirlýsing um að Sameinuðu þjóðirnar ætli áfram að vera burðarás í friðarviðleitni, mannréttindum og þróun, í þágu fólks um allan heim.

Unnið upp úr frétt á vef Sameinuðu þjóðanna: UN80 Initiative: What it is – and why it matters to the world | UN News

Sjá myndband

Hlaðvarp á ensku frá Sþ þar sem rætt er við Guy Ryder um hvað verkefnið snýst.

Upplýsingasíða UNRIC (á íslensku) um afmælisárið og umbætur kerfisins.

Þann 28. maí s.l. fór fram ársfundur félagsins og var fráfarandi stjórn formlega leyst af störfum og ný stjórn kosin í hennar stað. Fundurinn var haldinn í Mannréttindahúsinu þar sem félagið er með skrifstofu. Það dró til tíðinda á fundinum, því fréttamaðurinn ástsæli Bogi Ágústson, var viðurkenndur sem fyrsti heiðursfélagi félags Sþ. Á fundinum tíunduðu Vala Karen, framkvæmdarstjóri og Eva Harðardóttir, stjórnarformaður, starf félagsins á liðnu ári.

Ný stjórn

Fráfarandi stjórn fékk miklar þakkir fyrir störf sín og óskar starfsfólk Félagsins sérstaklega Unni Lárusdóttur, Susan Christianen og Védísi Sigrúnar Ólafsdóttur lukku í nýjum verkefnum, en þær gáfu ekki kost á sér að nýju. Eftir sitja Eva Harðardóttir, Þórður Kristinsson, Páll Ásgeir Davíðsson og Viktoría Valdimarsdóttir en ný inn í stjórn koma Erlingur Erlingsson, Rakel Anna Boulter og Helen María Ólafsdóttir. Það er mikill fengur fyrir félagið að fá jafn öflugt fólk og þau ný inn og það sama má segja um þau sem buðu sig áfram til setu í stjórn.

Bogi Ágústsson heiðursfélagi

Bogi hefur verið félaginu ómetanlegur styrkur í gegnum árin. Hann gegndi starfi framkvæmdastjóra félagsins frá árinu 1977 til 1981 og síðar sat hann í stjórn félagsins á árunum 2012–2015. Á báðum tímabilum lagði hann sitt af mörkum með eldmóði og dýpt.

Bogi hefur í gegnum tíðina verið einn virtasti fréttamaður landsins. Með skýrleika og ábyrgð hefur hann miðlað alþjóðamálum og starfsemi Sameinuðu þjóðanna til íslensks almennings og þannig stuðlað að upplýstri og yfirvegaðri umræðu um frið, mannréttindi og alþjóðlega samvinnu – verðmæti sem nú skipta meira máli en nokkru sinni fyrr.

Útnefning Boga sem heiðursfélaga er því ekki aðeins viðurkenning á hans persónulega framlagi, heldur einnig áminning um mikilvægi hlutverks fjölmiðla við að fjalla um alþjóðamál af réttsýni og ábyrgð.

Fréttir af starfi ársins

Það var af nógu að taka þegar Vala Karen, framkvæmdarstjóri og Eva Harðardóttir, Formaður stjórnar, fóru yfir verkefni ársins. Samstarfsverkefni, kynning á starfi Íslands á vettvangi Sameinuðu þjóðanna, UNESCO-skólar, og margt fleira.

Félagið er afar öflugur vettvangur fyrir fræðslu, miðlun og borgaralegt samtal í anda þeirra gilda sem Sameinuðu þjóðirnar standa fyrir um frið, mannréttindi, og alþjóðasamtarfs. Og mögulega hefur hlutverk félagsins aldrei verið mikilvægara en nú þegar litið er til flókinnar stöðu á alþjóðlegum vettvangi, vaxandi ójöfnuð og átök.

Sagði Eva Harðardóttir, formaður stjórnar.

Á aðalfundi Félags Sameinuðu þjóðanna á Íslandi þann 28. maí sl. var Bogi Ágústsson útnefndur fyrsti heiðursfélagi félagsins.

Útnefningin er þakklætisvottur fyrir einstakt og langtímastarf Boga bæði innan félagsins og í opinberri umræðu um alþjóðamál á Íslandi.

Bogi hefur verið félaginu ómetanlegur styrkur í gegnum árin. Hann gegndi starfi framkvæmdastjóra félagsins frá árinu 1977 til 1981 og síðar sat hann í stjórn félagsins á árunum 2012–2015. Á báðum tímabilum lagði hann sitt af mörkum með eldmóði og dýpt.

Bogi hefur í gegnum tíðina verið einn virtasti fréttamaður landsins. Með skýrleika og ábyrgð hefur hann miðlað alþjóðamálum og starfsemi Sameinuðu þjóðanna til íslensks almennings og þannig stuðlað að upplýstri og yfirvegaðri umræðu um frið, mannréttindi og alþjóðlega samvinnu – verðmæti sem nú skipta meira máli en nokkru sinni fyrr.

Útnefning Boga sem heiðursfélaga er því ekki aðeins viðurkenning á hans persónulega framlagi, heldur einnig áminning um mikilvægi hlutverks fjölmiðla við að fjalla um alþjóðamál af réttsýni og ábyrgð.

Stjórn og starfsfólk Félags Sameinuðu þjóðanna á Íslandi þakkar Boga Ágústssyni innilega fyrir ómetanlegt framlag og vona að þessi viðurkenning endurspegli það þakklæti sem FSÞ ber í garð hans.

Ársskýrsla ásamt ársreikningi 2024 frá Félagi Sameinuðu þjóðanna er komin út.

Hægt er að nálgast hana hér:

Dagana 21.–27. apríl verður haldin Vika 17, vitundarvakningarátak um heimsmarkmið Sameinuðu þjóðanna á bókasöfnum víðsvegar um landið. Verkefnið er að danskri fyrirmynd og var fyrst prófað hér á landi af Amtsbókasafninu á Akureyri árið 2024 sem hefur leitt þetta og fengið fleiri bókasöfn með. Í ár hefur þátttakan margfaldast og er búist við að yfir tíu bókasöfn um allt land taki þátt.

Markmið Viku 17 er að vekja athygli á heimsmarkmiðunum 17 með fjölbreyttum hætti: bókasöfn bjóða upp á viðburði, fræðslu, skiptimarkaði og smiðjur sem tengjast sjálfbærni, réttlæti, menntun, loftslagsmálum, jafnrétti og öðrum brýnum málum samtímans. Þannig verða bókasöfn að vettvangi fyrir samfélagslega umræðu og þátttöku í anda heimsmarkmiðanna.

Í ár taka m.a. þátt:

• Amtsbókasafnið á Akureyri

• Amtsbókasafnið í Stykkishólmi

• Bókasöfn Árborgar, Garðabæjar, Ísafjarðar, Kópavogs, Reykjanesbæjar, Vesturbyggðar og Seltjarnarness

• Héraðsbókasafn Rangæinga

Á tímabilinu má búast við skemmtilegri dagskrá á hverju bókasafni – þó vikan sé stutt í ár vegna páskanna og Sumardagsins fyrsta, verður nóg um að vera og þátttakendur hvattir til að taka þátt, læra og ræða heimsmarkmiðin í sínu nærumhverfi.

Verkefnið er hluti af stærra samnorrænu samstarfi og í nóvember síðastliðnum héldu norræn bókasöfn sameiginlega vefráðstefnu þar sem þau skiptust á reynslu og hugmyndum um innleiðingu Viku 17. Frá þeim tíma hefur áhugi aukist til muna og verkefnið stækkað jafnt og þétt – líkt og sjá má hér á Íslandi.

Dagskrá einstakra safna og fleiri upplýsingar má nálgast á viðkomandi heimasíðum bókasafna og á samfélagsmiðlum þeirra. Áhugasöm bókasöfn eru vinsamlegast beðin um að hafa samband við Hrönn; hronnb@amtsbok.is

Skýrsla um verkefnið í Danmörku og innblástur: SDGs and Libraries – Inspirational Examples