Þann 25. Nóvember næstkomandi er Alþjóðlegur baráttudagur gegn kynbundnu ofbeldi. Kynbundið ofbeldi grasserar þegar enginn talar um það og þótt mörg hafi unnið gott starf, er töluvert langt á land.
Fjölmargir UNESCO-skólar halda uppi metnaðarfullu kynjafræðinámi fyrir nemendur sína og er mikilvægur liður í náminu að læra um kynbundið ofbeldi. Í raun svo mikilvægur að fjöldi nemenda hefur mikið um það að segja!
Félag Sameinuðu þjóðanna og Félag kynjafræðikennara tóku saman höndum í tilefni dagsins. Við hvetjum (og styðjum) skóla til þess að skoða hvað þau geta gert til þess að vinna gegn kynbundnu ofbeldi í skólunum sínum, og víðar í samfélaginu. Með þessu samstarfi leggjum við Heimsmarkmiði 5 lið og könnum um leið hvernig UNESCO-skólar geta unnið saman að Alþjóðadögum.
Skólum er bent á að nýta sér það góða efni sem má finna á Stoppofbeldi. Efnið er praktískt og styður við heildrænt sem og stakar kennslustundir um kynbundið ofeldi. Það er tilvalið fyrir daginn! Og reyndar alla aðra daga! Auk þes settum við saman nokkur ‘stafræn veggspjöld’ Veggspjöldin geta farið á samfélagsmiðla, upplýsingaskjái, innri vefi og fleiri staði. Barnaheill heldur líka uppi gagnvirkum vef fyrir unglinga og væri ráð að senda hlekk á vefinn beint á nemendur á unglingastigi grunnskóla og framhaldsskólanemendur.
En hvað er það sem Framhaldsskólanemendur höfðu að segja um kynjafræði og kynbundið ofbeldi? Margt og mikið, en við tókum saman fimm tilvitnanir nemenda sem undirstrika mikilvægi kynjafræðikennslu í framhaldsskólum sem afl gegn kynbundnu ofbeldi, og settum upp sem veggspjöld. Það má varpa þem á upplýsingaskjái, setja á samfélagfsmiðla, deila með nemendum og aðstandendum eða vinna með þau á annan hátt.
Veggspjöldin eru hugsuð sem hugvekja og þægileg leið til þess að minna á eða hefja samtalið um ofbeldisforvarnir, en við hvetjum kennara og nemendur til þess að fræðast, og hugsa hvað þau geta gert til þess að vinna gegn kynbundnu ofbeldi í skólunum sínum, og víðar.
Frumskref í vernd líffræðilegs fjölbreytileika en fjárstuðning skortir enn.
Sextánda ráðstefna aðila að samningnum um líffræðilega fjölbreytni (COP16), var haldin Cali í Kólumbíu fyrr í mánuðinum. Ráðstefnan markar lykilskref í alþjóðlegri viðleitni til að vernda líffræðilegan fjölbreytileika og fjalla um djúpstæð tengsl hans við heilsu mankyns, loftslags áskoranir og réttindi frumbyggja. Þessi ráðstefna hefur ekki aðeins styrkt umgjörð um verndun heldur hefur hún einnig kynnt nýjar aðgerðir til að deila ávinningnum af líffræðilegri fjölbreytni. Líffræðilegur fjölbreytileiki (e. biodiversity) vísar til fjölbreytileika alls lífs á jörðinni, sem nær yfir allar lífverur og vistkerfi þeirra. Líffræðilegur fjölbreytileiki er grunnurinn að heilbrigði vistkerfa og þjónustu þeirra, eins og loftslagsstjórnun, fæðuframboð og vatnshreinsun. Að vernda líffræðilegan fjölbreytileika er því mikilvægt fyrir jafnvægi náttúrunnar og sjálfbæra þróun samfélaga.
Gustavo Petro, forseti Kólumbíu
Alhliða alþjóðleg aðgerðaáætlun um líffræðilegan fjölbreytileika og heilsu
Einn af mest umbreytandi áföngum COP16 er samþykkt alþjóðlegrar aðgerðaáætlunar um líffræðilegan fjölbreytileika og heilsu, þar sem lögð er áhersla á „One Health“ nálgunina, sem viðurkennir samspil heilsu vistkerfa, dýra og manna. Þessi stefna tekur á hlutverki líffræðilegs fjölbreytileika í baráttunni gegn súnusjúkdómum (mannsmitandi dýrasjúkdómar) og langvinnum sjúkdómum, á sama tíma og stuðlað er að sjálfbærum vistkerfum. Með því að takast á við helstu áhrifaþætti hnignunar líffræðilegs fjölbreytileika og heilsufarsvandamála – eins og skógareyðingu, mengun og loftslagsbreytingar – stefnir áætlunin að því að bæta bæði umhverfis- og lýðheilsu. Ákvörðun COP kallar eftir því að lönd tilnefni innlenda tengiliði fyrir líffræðilegan fjölbreytileika og heilsu, sem tryggir samþættingu stefnumála á sviði landbúnaðar, skipulags og náttúruverndar. Að auki mun náið samstarf við Alþjóðaheilbrigðismálastofnunina (WHO) styðja við þróun verkfæra til að fylgjast með heilsufarslegum ávinningi líffræðilegs fjölbreytileika.
Áhersla á þekkingu frumbyggja og nýjar verndaraðgerðir fyrir hafið
COP16 styrkti hlutverk þekkingar frumbyggja í verndun líffræðilegs fjölbreytileika með nýrri, varanlegri undirstofnun sem fjallar um réttindi frumbyggja og annara staðbundnara samfélaga. Þessi stofnun mun tryggja að rödd frumbyggja sé í forgrunni við framkvæmd markmiða sáttmálans, með viðurkenningu á dýrmætri þekkingu og starfsháttum sem þessi samfélög leggja til sjálfbærra vistkerfa. Önnur mikilvæg áhersla á COP16 var líffræðilegur fjölbreytileiki hafsins, einkum skilgreining vistfræðilega eða líffræðilega mikilvægra hafsvæða (EBSAs). Þetta ferli, sem hafði staðið í stað í átta ár, hefur nú verið endurvakið og gerir löndum kleift að bera kennsl á og vernda mikilvæg hafsvæði til stuðnings alþjóðlegu 30×30 verndarmarkmiðinu – að vernda 30% hafsvæða fyrir árið 2030.
Photo/ Juan Cano, Colombia Presidency
Skuldbinding til að vernda villt dýralíf og berjast gegn ágengum tegundum
Á ráðstefnunni var lögð mikil áhersla á sjálfbæra stjórn á dýralífi í náttúrunni og fjallað um tengslin milli hnignunar líffræðilegs fjölbreytileika, lýðheilsu og sjúkdóma. Með samstarfi við stofnanir eins og CITES og FAO leitast COP16 við að styrkja verndarramma fyrir dýralíf. Auk þess er stjórnun ágengra tegunda efld með auknu alþjóðlegu samstarfi, nýjum gagnagrunnum og bættum viðskiptareglum.
Umræða um fjármagn til verndar líffræðilegum fjölbreytileika
Með metnaðarfullu markmiði í Kunming-Montreal alþjóðlegu rammaáætluninni um líffræðilegan fjölbreytileika (KMGBF) tók COP16 mikilvæg skref til að auka fjármag til verndar líffræðilegum fjölbreytileika. Á ráðstefnunni var settur á laggirnar Kunming líffræðileikafjárfestingarsjóðurinn (KBF) með 200 milljóna dollara framlagi frá Kína, til viðbótar við framlög frá 11 öðrum löndum. Þetta frumkvæði veitir fjárstuðning til verkefna sem tengjast líffræðilegum fjölbreytileika í þróunarlöndum og viðkvæmum vistkerfum, með það að markmiði að ná KMGBF markmiðum fyrir árið 2030. Markmiðið var að safna 200 milljörðum dollara árlega fyrir árið 2030 til stuðnings verkefna tengt líffræðilegum fjölbreytileika, það gekk hinsvergar ekki upp. Einnig hófst umræða um að beina 500 milljörðum dollara frá skaðlegum niðurgreilsum, en engin niðurstaða var náð í þeim málum. COP16 náði ekki markmiðum sínum vegna skorts á samstöðu um mikilvæg fjármagnsúrræði fyrir líffræðilegan fjölbreytileika. Fulltrúar gátu ekki komið sér saman um áætlun til að tryggja 200 milljarða dollara sem þarf árlega til að ná markmiðum Kunming-Montreal rammaáætlunarinnar, en ríkin voru ósammála um fjármögnunarskuldbindingar. Þrátt fyrir metnaðarfull markmið hafa einungis 15% ríkja skilað inn aðgerðaáætlunum um líffræðilegan fjölbreytileika, og fjárstuðningurinn sem lofaður var reyndist ófullnægjandi. Togstreita magnaðist enn frekar þar sem fulltrúar glímdu við að samþætta dagskrá líffræðilegs fjölbreytileika og loftslagsmála, og ráðstefnan undirstrikaði slæms stöðu lífríkis á jörðunni án þess að ná fram raunhæfum skrefum til að bregðast við þeim. Þrátt fyrir framfarir í málefnum frumbyggja og sanngjarnri skiptingu á ávinningi lauk COP16 án afgerandi aðgerða eða nægilegra fjármuna, sem undirstrikar brýnni þörf fyrir sterkari alþjóðlega skuldbindingu til verndunar líffræðilegs fjölbreytileika.
Stefanía Sigurdís Jóhönnudóttir er ungmennafulltrúi Íslands hjá Sameinuðu þjóðunum á sviði mannréttinda. Hún hlaut kjör sitt á 20. Sambandsþingi LUF sem fram fór í Hörpu þann 24. febrúar síðastliðinn. Stefanía lauk nýlega BA námi í mannréttindum við Malmö háskóla í Svíþjóð.
Stefanía fór út til New York nú í september sem hluti af íslenskri sendinefnd sem sótti allsherjarþingið á einni stærstu diplómatísku viku ársins þar sem leiðtogar heimsins koma saman. Þá voru fleiri stórir viðburðir sem Stefanía sótti þessa viku, meðal annars Leiðtogafund um framtíðina (e. Summit of the Future) þar sem Sáttmáli framtíðarinnarvar samþykktur ásamt tveimur viðaukum. Hún lýsir því sem mikilli upplifun að hafa verið viðstödd á þessum sögulega viðburði þegar kosningin fór fram í allsherjarþinginu.
Mynd / SSJ Stefanía situr í sætum Íslands með sendinefndinni og starfsmönnum fastanefndar Íslands. Bjarni Benediktsson forsætisráðherra situr í fremri röð ásamt nýjum fastafulltrúa Íslands hjá Sþ, Önnu Jóhannsdóttur.
Einn af þeim viðburðum sem stóð mest upp úr fyrir hana var þó hliðarviðburðurinn “Leaving no one behind: an inclusive future for all” sem fjallaði um réttindi hinsegin fólks á heimsvísu, þar sem Ísland var á meðal átta ríkja sem ávörpuðu viðburðinn, ásamt utanríkisráðherra Hollands og forsetafrú Bandaríkjanna. Stefanía sagði að sínu mati hafi sögur og ávörp tveggja heiðursgesta, Gloriu frá Úganda og Venus frá Filippseyjum vegið mest.
„Ég sat með grátkökkinn í hálsinum eftir að hafa hlustað á reynslusögur Gloriu og Venus“ segir hún.
Þau fluttu áhrifamiklar ræður um ólíka stöðu réttinda hinsegin fólks. Gloria, sem er ung samkynhneigð kona býr í landi þar sem samkynhneigð er ólögleg, og Venus, er transkona í landi þar sem nauðsynleg læknisaðstoð er langt frá því að vera sjálfsagður hlutur. Stefanía nefnir sérstaklega að það hafi verið virkilega mikilvægt að fá sannar sögur og vitnisburð tveggja hugrakkra kvenna sem málefnið snertir djúpt. Það hafi fátt verið verra en að sitja í sal fullum af fólki sem tengir ekki eða veit í raun ekki hversu brýnt málefnið er og þekkir ekki til raunverulegrar upplifunar fólks er málið snertir.
Stefanía segist hafa kynnst mörgum ungmennafulltrúum í New York og er mjög þakklát fyrir þau sambönd sem hún myndaði. Hún segir það hafa verið lærdómsríkt að heyra hversu mikill munurinn er á vinnu, uppsetningu og ábyrgð ungmenntafulltrúa á milli landa. Einn daginn, í sendiráði Litháens komu ungmennafulltrúar saman, skipulögðu verkefni og byrjuðu að undirbúa næsta viðburð með það að markmiði að bæta raunverulega þátttöku og auka áhrif ungs fólks. Aukin umsvif ungs fólks og raddir þeirra innan Sameinuðu þjóðanna hafa verið meira áberandi síðustu ár en á fundum sínum úti fengu hún og aðrir ungmennaulltrúar einnig tækifæri til þess að ræða við Abby Finkenauer sem sinnir starfi Special Envoy for Global Youth í Bandaríkjunum.
Mikilvægi raddar ungmenna á vettvangi Sameinuðu þjóðanna er gríðarleg að mati Stefaníu en hún nefnir að þrátt fyrir að þátttaka ungs fólks hafi verið rauður þráður í umfjöllun vikunnar á allsherjarþinginu hafi raunveruleg þátttaka þeirra ekki alltaf verið sýnileg. Hún vonast til að sjá enn meiri aðkomu ungmenna á næstu árum og nefnir í því samhengi að aukin samvinna með öðrum ungmennafulltrúum eigi að miða að því að tala fyrir auknum aðgangi þeirra í ákvarðanatöku og raunverulegri þátttöku á næstu viðburðum.
Mynd / SSJ Stefanía með öðrum ungmennafulltrúum í fastanefnd Litháen hjá Sþ.
Ísland geti gert betur til að tryggja aðkomu ungmenna
Stefanía segir að það sé margt sem Ísland geti gert til að tryggja raunverulega þátttöku ungs fólks. Hún telur að ekki sé nóg að bjóða ungu fólki sæti við borðið heldur verði einnig að tryggja að rödd þeirra fái athygli og hafi áhrif.
„Ungmenni á Íslandi hafa mikið fram að færa í nútíma málefnum og ég hvet stjórnvöld til að nýta sér þessa þekkingu í stefnumótun.“ segir hún.
Helsta hindrunin sé að í því starfi sem nú þegar sé verið að vinna að sé oftar en ekki litið framhjá eða flokkað undir þröngan málaflokk sem tilheyrir ungu fólki í staðinn fyrir að leyfa því að hafa áhrif á öðrum málaflokkum sem þau varða.
Hún bætir við að ungmenni á Íslandi búi yfir gífurlegri sérfræðiþekkingu á málefnum og áskorunum nútímans og óskar hún þess að ekki aðeins sé hlustað, heldur að stjórnvöld sæki enn frekar í þessa þekkingu og nýti sér hana. Með þeim hætti sé hægt að tryggja að Ísland verði meðal fremstu landa til að framfylgja Sáttmála framtíðarinnar sem núverandi forsetisráðherra, Bjarni Benediktsson skrifaði undir í september og sé eitt af þeim ríkjum sem bæði skara fram úr og eru til fyrirmyndar fyrir önnur ríki.
Framundan í hlutverki ungmennafulltrúa
Stefánía hefur fullt í fangi með að halda áfram þeirri vinnu sem hófst í New York, en hún segist vera spennt yfir hvað næsta ár bíður uppá. Þá hvetur hún áhugasamt ungt fólk að mæta á komandi Leiðtogaráðsfund LUF þann 16. nóvember sem fram fer í Sjálfstæðissalnum við Austurvöll, en þar verða þrír nýir ungmennafulltrúar Íslands hjá Sameinuðu þjóðunum kosnir; á sviði sjálfbærrar þróunar, sviði barna- og ungmenna og á sviði mennta, vísinda og menningar (e. UNESCO).
„Ég hvet þau sem hafa áhuga á hlutverki ungmennafulltrúa að skoða skilyrði til framboðs, vera í sambandi við sín ungmennafélög og endilega bjóða sig fram“ segir hún að lokum.
„Í hrjáðum heimi nútímans er vonin ekki nóg. Vonin krefst ákveðinna aðgerða og fjölþjóða lausna í þágu friðar.“
eru eftirfarandi skilaboð António Guterres, aðalframkvæmdastjóra Sameinuðu þjóðanna, á Degi Sameinuðu þjóðanna 24. október.
„Sameinuðu þjóðirnar voru stofnaðar af heiminum fyrir heiminn. Frá árinu 1945, hafa Sameinuðu þjóðirnar verið vettvangur þar sem þjóðir sameinast á bak við hnattrænar lausnir á hnattrænum vandamálum.
Lausnir sem draga úr spennu, byggja brýr og stuðla að friði. Lausnir til að útrýma fátækt, hvetja til sjálfbærrar þróunar og standa með þeim sem eru verst settir. Lausnir sem veita lífsbjargandi aðstoð til fólks sem búa við átök, ofbeldi, efnahagslega erfiðleika og loftslagshamfarir.
Lausnir sem stuðla að réttlæti og jafnrétti kvenna og stúlkna. Lausnir sem takast á við vandamál sem voru óhugsandi árið 1945 – loftslagsbreytingar, stafræna tækni, gervigreind og málefni geimsins.
Í september samþykkti allsherjarþingið Sáttmála framtíðarinnar og viðauka hans um Stafræna heiminn og Yfirlýsingu um framtíðar kynslóðir. Þessir tímamótasamningar greiða fyrir því að Sameinuðu þjóða-kerfið geti aðlagast, endurbæst og endurnýjast til þess að vera í stakk búið að mæta breytingum og áskorunum í kringum okkur og skilað árangri í allra þágu.
En starf okkar mun ætíð standa föstum rótum í tímalausum gildum og meginreglum stofnsáttmála Sameinuðu þjóðanna og alþjóðalaga, og í reisn og mannréttindum hverrar manneskju.
Í hrjáðum heimi nútímans er vonin ekki nóg. Vonin krefst ákveðinna aðgerða og fjölþjóða lausna í þágu friðar, sameiginlegrar velmegunar og blómstrandi plánetu. Vonin þarf á því að halda þess að allar þjóðir vinni saman. Vonin þarf á Sameinuðu þjóðunum að halda.
Á Degi Sameinuðu þjóðanna hvet ég allar þjóðir að láta þetta vera sér að leiðarljósi og láta hugsjónum þess að skína skært.“
Ísland hlaut kjör til setu í mannréttindaráði Sameinuðu þjóðanna í dag í kosningum sem fóru fram í allsherjarþinginu í New York, en Stjórnarráðið greindi frá því fyrir skömmu.
Þar hlaut Ísland 174 af 183 greiddum atkvæðum í kosningunum en auk Íslands voru Spánn og Sviss í framboði um þrjú sæti hóps vestrænna ríkja.
Þetta er í annað sinn sem Ísland er kosið til setu í mannréttindaráðinu en Ísland tók síðast sæti með skömmum fyrirvara í um átján mánaða skeið árið 2018 þegar Bandaríkin sögðu sig úr ráðinu.
Ísland tekur sæti í upphafi árs 2025 og situr til 2027.
Loftslagsréttlæti snýst um að tryggja að allt fólk, óháð búsetu eða auðlindum þeirra, eigi rétt á heilbrigðu umhverfi og getu til að vernda sig gegn áhrifum loftslagsbreytinga. Þar er lögð áhersla á að þeir sem minnst hafa lagt í loftslagsvandann, oft viðkvæmustu samfélögin og ungt fólk, beri ekki þyngstu byrðarnar.
Ungmenni frá Félögum Sameinuðu þjóðanna í Svíþjóð, Finnlandi og Íslandi ásamt eistnesku æskulýðssamtökunum Sillamäe Lastekaitse Ühing hafa saman búið til ungmenna stefnurit sem stendur fyrir:Að viðurkenna ójöfn áhrif loftslagsbreytinga, hætta notkun jarðefnaeldsneytis og tryggja mannréttindi og þýðingarmikla þátttöku hópa sem verða fyrir áhrifum.Þau krefjast þess að ábyrgir stjórnmálamenn fyrir ákvarðanatökum og fyrirtæki axli ábyrgð á þeirri krísu sem ungt fólk stendur frammi fyrir, hlusti á og taki til mikilvægu sjónarhorni ungs fólks.
Með því að skrifa undir stefnuskrá ungs fólks stendur þú á bak við boðskap ungmennanna og krefst breytinga. Sérhver undirskrift er skrefi nær heimi þar sem loftslagsstefna er ekki aðeins mótuð af þeim sem eru við völd hverju sinni, heldur einnig af þeim sem munum búa við afleiðingarnar.
Við og ungt fólk í dag, ásamt komandi kynslóðum, stöndum frammi fyrir hörðustu áhrifum krísu sem við ollum ekki. Ákvarðanir fyrri og núverandi leiðtoga hafa sett framtíð okkar í hættu. Það er því mikilvægt að raddir okkar heyrist því við og komandi kynslóðir munum búa við afleiðingar þeirra ákvarðana sem teknar eru núna. Við krefjumst þess vegna þess að leiðtogar og ákvarðanatökur nútímans axli ábyrgð og hlusti á hvað ungar raddir nútímans hafa að segja.
Fjögur íslensk ungmenni tóku þátt í þessu verkefni á vegum Félags Sameinuðu þjóðanna á Íslandi, þær Sara Júlía Baldvinsdóttir sem jafnframt er ungmennafulltrúi Íslands á sviði sjálfbærrar þróunar, Lára Portal, Íris Sævarsdóttir og Þórhildur Söebech. Verkefnið var unnið með ungmennum frá fyrrnefndum félagasamtökum á Norðurlöndum og Eistlandi og var stutt af Norrænu ráðherranefndinni.
Mynd / FSÞ á Íslandi. Ungmennahópurinn sem hittist á lokaráðstefnu verkefnisins í Stokkhólmi í september 2024.Mynd / FSÞ á Íslandi. Íslenskra sendinefndin. Frá vinstri: Sara Júlía Baldvinsdóttir, Íris Sævarsdóttir, Lára Portal og Þórhildur Söebech.
Saman munum við flagga fánum um allt land þann 25. september 2024.
Fánadagurinn var fyrst haldinn á heimsvísu árið 2020 og hafa vinsældir framtaksins farið ört vaxandi. Hundruð fyrirtækja, stofnana, félagasamtaka, skóla og sveitarfélaga þátt í fánadeginum um allan heim undir heitinu Saman fyrir heimsmarkmiðin #TogetherForTheSDGs.
UN Global Compact á Íslandi, í samstarfi við Félag Sameinuðu þjóðanna á Íslandi, stendur fyrir fánadegi heimsmarkmiða Sameinuðu þjóðanna í annað sinn í dag 25. september 2024.
Tilgangur fánadagsins er að minna á mikilvægi heimsmarkmiðanna og að fyrirtæki, stofnanir, félagasamtök, skólar og sveitarfélög um allan heim, sýni skuldbindingu sína við heimsmarkmiðin og aðgerðirnar sem þau krefjast.
UN Photo/Loey Felipe. Frá aðgerðardögum á Leiðtogafundi um framtíðina.
Leiðtogar heimsins samþykktu í gær Sáttmála framtíðarinnar sem felur einnig í sér tvö fylgiskjöl um Alþjóðlegan stafrænan sáttmála og Yfirlýsingu um komandi kynslóðir. Sáttmálinn nær yfir breitt svið þemu, þar á meðal frið og öryggi, sjálfbæra þróun, loftslagsbreytingar, stafræna samvinnu, mannréttindi, kyn, ungt fólk og komandi kynslóðir og umbreytingu á alþjóðlegri stjórnun.
Leiðtogar heimsins eru í höfuðstöðvum Sameinuðu þjóðanna í New York fyrir Leiðtogafund um framtíðina en svo hefjast almennar umræður í vikunni á þessari stærstu diplómatísku viku ársins. Aðeins lítill hópur sjö ríkja hélt út eftir að hafa ekki samþykkt breytingartillögu á síðustu stundu. Þungamiðja Leiðtogafundarins um framtíðina er einstakt tækifæri til að endurhugsa fjölþjóðlega kerfið og stýra mannkyninu á nýja braut til að mæta núverandi skuldbindingum og leysa langtímaviðfangsefni sem heimurinn stendur frammi fyrir.
Bjarni Benediktsson forsætisráðherra ávarpaði fundinn fyrir hönd Íslands í gær en hann átti sömuleiðis fund með aðalframvæmdastjóra Sameinuðu þjóðanna, António Guterres.
UN Photo/Eskinder Debebe / Bjarni Benediktsson forsætisráðherra og António Guterres í New York í gær 22/9.
Skólar á Reykjanesi sýna mikinn vilja til að bætast í hóp UNESCO skóla á Íslandi
Þann 4. september 2024 var haldinn kynningarfundur í Hljómahöll um innleiðingu UNESCO-skóla í alla skóla á Reykjanesi. Fulltrúum frá öllum skólum á svæðinu var boðið á fundinn ásamt aðilum tengdum Suðurnesjvettvangi.
„Sjálfbærni er sameiginlegt viðfangsefni allra sem íbúar á þessari jörð og mun verða um fyrirsjáanlega framtíð. Heimsmarkmið Sameinuðu Þjóðanna setja skýran ramma utan um þau mikilvægu verkefni og áskoranir sem við stöndum frami fyrir til þess að komandi kynslóðir njóti velsældar og sjálfbærni sé tryggð. Jafnrétti, réttlæti, friður og virðing fyrir umhverfinu er á ábyrgð okkar alla og við viljum leggja okkar af mörkum til þess að ná árangri á þessum sviðum.“
Þannig hefst viljayfirlýsing um að hefja UNESCO-skóla umsóknarferlið á næstu tveimur árum, sem 16 skólar af Reykjanesi hafa nú þegar skrifað undir.
Hugmyndin að þessu metnaðarfulla verkefni kemur frá Suðurnesjavettvangi sem er samstarfsvettvangur um innleiðingu heimsmarkmiða Sameinuðu þjóðanna á Suðurnesjum. Að Suðurnesjavettvangi standa Samband sveitarfélaganna á Suðurnesjum, Kadeco og Isavia ásamt öllum sveitarfélögunum fjórum á Suðurnesjum. Þá er Reykjanes jarðvangur einnig samstarfsaðili verkefnisins og leggur til verkefnastjóra sem mun styðja skólana á svæðinu með hlutlausum vettvangi fyrir samvinnu og tengslamyndun þvert á skóla, skólastig og sveitarfélög.
Til þess að varða leiðina að sjálfbæru samfélagi er skólasamfélagið á Reykjanesi nú að taka stórt skref með því að sýna samstöðu og vilja til samstarfs um innleiðingu heimsmarkmiðanna. Sú sameiginlega vegferð hófst á fundinum þar sem margir skólar skrifuðu undir yfirlýsingu þess efnis að gerast UNESCO-skóli innan tveggja ára og allir aðilar tengdir Suðurnesjavettvangi skrifuðu undir yfirlýsingu um að styðja þessa innleiðingu eftir bestu getu.
UNESCO-skólar starfa bæði á alþjóðlegum og innlendum vettvangi með þrjú skýr forgangsverkefni eða megin þemu, þau eru: menntun í þágu sjálfbærrar þróunar með því að fræða um heimsmarkmiðin, menntun sem eflir hnattræna borgaravitund og menningu friðar, og svo að efla þvermenningarlega þekkingu og mikilvægi arfleiðar. UNESCO-skólar vinna þannig sérstaklega með heimsmarkmið 4.7 að leiðarljósi með því að efla skóla til að knýja fram nýsköpun fyrir hnattræna borgaravitund, þvermenningarlegan skilning og sjálfbærni, efla alþjóðlega samvinnu og samstarf, auka þekkingarmiðlun og samstarf milli landa og skóla og byggja upp getu til að auka fjölbreytni í kennsluaðferðum, td. með þátttökunámi, sem hluti af heildrænni nálgun í skólum.
Þverfagleg verkefni UNESCO-skóla nýtast í ýmsum kennslustundum og passa vel inni í grunnþætti aðalnámsskrár leik- grunn- og framhaldsskóla. Flestir skólar vinna í dag fjölmörg verkefni tengd heimsmarkmiðunum á hverju starfsári, svo það að gerast UNESCO-skóli er að miklu leyti staðfesting á því góða starfi og yfirlýsing um að vilja bæta í sambærileg verkefni á komandi árum.
Mynd / Daníel Einarsson – Reykjanes Geopark
Sigrún Svafa Ólafsdóttir er verkefnastjóri fræðslumála hjá Reykjanes jarðvangi og GeoCamp Iceland segir að fundurinn í Hljómahöll hafi farið fram úr björtustu vonum.
„Það er alveg frábært að sjá hve margir ætla að vera með og voru tilbúin að skrifa undir viljayfirlýsingu strax. Ég fékk þetta skemmtilega verkefni upp í hendurnar sem mitt fyrsta verk sem verkefnastjóri fræðslumála hjá jarðvanginum. UNESCO-skóla verkefnið er frábært verkfæri til að mynda góð tengsl við alla skólana, á öllum skólastigum í öllum sveitarfélögunum á Reykjanesinu. Ég hef verið að vinna mikið með kennurum úr öllum skólum á svæðinu í ýmsum Evrópuverkefnum sem GeoCamp Iceland hefur haldið utan um, í samstarfi við til dæmis Samband sveitarfélaga á Suðurnesjum og Reykjanes Jarðvang. Í þeirri vinnu hefur komið mjög skýrt í ljós að þörf fyrir aukna samvinnu milli skóla er mikil og hvað öflugt tengslanet kennara getur skilað miklu inn í skólastarfið. Ég er mjög spennt fyrir næstu skrefum, skólar hér á svæðinu eru allir að gera svo frábæra og spennandi hluti. Það að taka þátt í UNESCO-skóla uppbyggingunni verður vonandi eingöngu til þess að gera alla flottu vinnuna þeirra enn sýnilegri í samfélaginu. Margir skólar skrifuðu undir viljayfirlýsingu um að fara af stað með þetta verkefni á næstu 2 árum og ég veit að hinir skólarnir eru að ígrunda þetta, það er alltaf hægt að bætast við og enginn er að missa af tækifærinu. Það stendur misvel á hjá skólum og mikilvægt að starfsfólk skólanna taki sameiginlega ákvörðun með hjartanu að fara af stað í þetta verkefni. Okkar von er sú að allir skólar á svæðinu sláist í hópinn á næstu 2 árum. Umfang verkefnisins er mikið, á Íslandi eru í dag samtals 21 UNESCO skólar en ef allir skólar á Reykjanesi taka þátt, bætast 28 skólar við þá tölu. Til að þetta gangi vel er mikilvægt að samfélagið allt standi með okkur í þessu og því dýrmætt að nú þegar hafa margir stórir aðilar á svæðinu lýst því yfir að þau eru tilbúin til að styðja við þetta verkefni eftir bestu getu. Við í undirbúningsteyminu gætum bara ekki verið ánægðari með viðbrögðin við þessari metnaðarfullu hugmynd!“
Eva Harðardóttir, formaður Félags Sameinuðu Þjóðanna á Íslandi var þátttakandi á fundinum. Hún var himinlifandi yfir viðbrögðunum og talaði um að þessi samvinna um heimsmarkmiðin væri einstök.
„Þetta verkefni er til fyrirmyndar fyrir annað svæðisbundið samstarf og samfélög á landinu sem vilja vinna að sjálfbærri þróun með því að efla staðbundna þekkingu og hnattræna vitund barna og ungmenna, en efling hnattrænnar borgaravitundar er einmitt eitt af meginmarkmiðum UNESCO-skólanetsins“.
Sara Júlía Baldvinsdóttir var kosin ungmennafulltrúi Íslands hjá Sameinuðu þjóðunum á sviði sjálfbærrar þróunar á Farsældarþingi ungs fólks, sem var hluti af 2. leiðtogaráðsfundi LUF 2023 þann 24. nóvember síðastliðinn. Sara Júlía, sem starfar á sviði sjálfbærni hjá KPMG, fer nú fyrir ungmennum Íslands í þessu mikilvæga hlutverki.
Sara tók nýlega þátt í ráðherrafundi um sjálfbæra þróun, sem fram fór í höfuðstöðvum Sameinuðu þjóðanna í New York. Fundurinn, sem er haldinn árlega, er hluti af starfi efnahags- og félagsmálaráðs Sameinuðu þjóðanna (ECOSOC). Að þessu sinni var þema fundarins „Að styrkja Áætlun 2030 (heimsmarkmiðin) og útrýma fátækt á tímum fjölþátta ógna: skilvirk framvinda sjálfbærra, þrautseigra og nýstárlegra lausna.“ Sérstök áhersla var lögð á heimsmarkmið 1, 2, 13, 16 og 17 á fundinum sem fram fór dagana 8-17. júlí.
„Það var ógleymanleg upplifun að vera stödd í höfuðstöðvum Sameinuðu þjóðanna,“
segir Sara Júlía um ferðina. „Svæðið er miklu stærra en ég bjóst við og þarna var fjölmargt fólk frá öllum heimshornum. Þetta var mín fyrsta heimsókn til Sameinuðu þjóðanna, og það stóð klárlega upp úr að fá að upplifa svæðið í heild sinni.“
Sara Júlía tók þátt í mörgum viðburðum og vinnustofum á fundinum, og segir hún að samtölin sem hún átti hafi verið stórgott veganesti í reynslubankann. Hún lýsir því einnig hvernig ungmenni sem sóttu fundinn urðu vel samrýnd og gátu nýtt sér hvert annað til stuðnings og lærdóms.
Mynd / SJB Sara í panel ásamt öðrum norrænum ungmennafulltrúum sem skrifuðu kafla í VSR (Voluntary Subnational Review) skýrslu norrænna sveitarfélaga gagnvart heimsmarkmiðum SÞ.
„Á HLPF er mikil dagskrá í öllum herbergjum, svo við leituðum oft á sömu viðburði. Það gaf okkur tækifæri til að vera saman og kynnast öðrum ungmennum. Það er líka hefð fyrir því að ungmenni dvelji á sama hóteli, sem gerir það auðveldara að spjalla saman á morgnana og kvöldin.“
Sara Júlía segir frá því hvernig António Guterres, aðalframkvæmdastjóri Sameinuðu þjóðanna, hefur kallað eftir aukinni aðkomu ungs fólks á viðburðum sem þessum. Hún vonar að enn fleiri ungmenni fái tækifæri til að taka þátt á Leiðtogafundi um framtíðina, sem haldinn verður í september. „Á þeim fundi munu lokaviðræður um Sáttmála framtíðarinnar eiga sér stað og hann undirritaður af öllum aðildarríkjum SÞ. Í sáttmálanum er sérstök áhersla lögð á ungmenni og komandi kynslóðir. Það gefur því augaleið að þátttaka ungs fólks á þessum viðburðum er mjög mikilvæg.“
Mynd / SJB Sara ásamt ungmennafulltrúum í Fastanefnd Finnlands sem stóð fyrir viðburðinum ‘Visions for Sustainable and Youth-Led Peace Ahead of the Peacebuilding Architecture Review 2025’.
Að lokum talar Sara Júlía um mikilvægi samstarfsverkefnis LUF og Félags SÞ um ungmennafulltrúana og leggur áherslu á áframhaldandi fjármögnun verkefnisins en einnig að tryggja verði fulla innleiðingu og þátttöku junior-senior kerfis sendinefndarinnar, en með því kerfi eru ávallt tveir fulltrúar sem sinni hverju sviði hverju sinni. Slíkt tryggi að þekking og reynsla sem safnast glatist ekki á milli fulltrúa. Þá sé enn ýmislegt ábótavant þegar kemur að ungu fólki á Íslandi. Þar á meðal er heildstæð stefna í málefnum ungmenna en LUF hefur talað fyrir því í lengri tíma.
„Framundan er ýmislegt spennandi,“ bætir Sara við. „Ég er að fara til Stokkhólms með Félagi Sameinuðu þjóðanna á Íslandi í september að taka þátt í lokaráðstefnu Norden 0-30 verkefnis í tengslum við sjálfbæra þróun og hagsmunagæslu ungs fólks og svo fer ég aftur í október með Nordic Youth Expert Group. Þar ætlum við að funda og taka þátt á Sustainable Living Summit sem haldið er af Nordregio. Þá verður líka Leiðtogaráðsfundur LUF í nóvember, þar sem kosið verður um junior ungmennafulltrúa á sviði sjálfbærrar þróunar.“
Sara Júlía hvetur að lokum alla sem hafa áhuga á málefninu að kynna sér ungmennafulltrúahlutverkið og íhuga framboð í nóvember.
Mynd / SJB Sara á einum af mörgum göngum höfuðstöðva SÞ í New York þar sem finna má fána aðildarríkjanna.
*Ungmennafulltrúar Íslands skipa sendinefnd Landssambands ungmennafélaga (LUF) hjá Sameinuðu þjóðunum. Ungmennafulltrúar eru lýðræðislega kjörnir af aðildarfélögum LUF og sækja viðburði Sameinuðu þjóðanna í umboði íslenskra ungmenna. Fræðast má um fleiri ungmennafulltrúa hér.
Sendinefnin er samstarfsverkefni LUF og Félags Sameinuðu þjóðanna á Íslandi sem vinna að aukinni þátttöku Ungmennafulltrúa Íslands á viðburðum Sameinuðu þjóðanna (e. UN Youth Delegation Programme.) Ungmennafulltrúarnir sækja viðburði í samstarfi eftirfarandi ráðuneyti: Forsætisráðuneytið, umhverfis- orku-, og loftslagsráðuneytið, utanríkisráðuneytið, mennta- og barnamálaráðuneytið auk menningar- og viðskiptamálaráðuneytisins.
