Alþjóðaár jökla á hverfanda hveli sett á laggirnar – Athygli vakin á víðtækum áhrifum rýrnunar jökla

Ísland tekur þátt í viðburðum sem skipulagðir eru í tilefni af Alþjóðaári jökla, sem hefst formlega 21. janúar 2025. Sameinuðu þjóðirnar standa fyrir átakinu og er það leitt af UNESCO, Menningarmálastofnun SÞ og WMO, Alþjóðaveðurmálastofnuninni. Í desember árið 2022 samþykkti allsherjarþing Sameinuðu þjóðanna þá ályktun að 2025 yrði Alþjóðaár jökla á hverfanda hveli og að Alþjóðadagur jökla yrði 21. mars ár hvert. Markmið verkefnisins er að vekja athygli á áhrifum loftslagsbreytinga á jökla heimsins og þeim afleiðingar sem rýrnun þeirra hefur á vistkerfi, samfélög og efnahag. Skipulagning viðburða á Íslandi er í höndum fulltrúa frá Félagi Sameinuðu þjóðanna á Íslandi, Jöklarannsóknafélagi Íslands, Veðurstofu Íslands, Jarðvísindastofnun Háskólans, Sjálfbærnistofnun Háskóla Íslands, Náttúruverndarstofnun, Náttúrufræðistofnun og Náttúruminjasafni Íslands.

Sérstakur viðburður verður haldinn í Veröld – húsi Vigdísar og Loftskeytastöðinni, 21. mars 2025, á fyrsta Alþjóðadegi jökla.

Samkeppni á meðal barna- og ungmenna á aldrinum 10–20 ára – Vinnur þú jöklaferð?

Í tilefni af degi jökla er efnt er til samkeppni á meðal barna- og ungmenna á aldrinum 10–20 ára. Óskað er eftir verkum sem varpa ljósi á mikilvægi og eðli jökla, fegurð þeirra og hversu hverfulir þeir eru. Tillögur á öllum tungumálum eru velkomnar. Hugmyndum má skila í mynd- og/eða ritmáli. Verkið getur t.d. verið skoðanagrein, pistill, örsaga, prósaljóð, myndaritgerð, myndskýrsla, myndasaga eða vídeóverk. Litið verður sérstaklega til þess að verkefnin endurspegli persónulega sýn þátttakenda. Öllum tillögum skal skila inn rafrænt (PDF, JPEG, PNG, myndband)  á netfangið felag@un.is ásamt upplýsingum um nafn, skóla, aldur, netfang og símanúmer. Skilafrestur er til og með 2. mars 2025. Sjá nánari upplýsingar á vef samkeppninnar – www.un.is/joklar

„Jöklar eru lykilþáttur í vatnshringrás jarðar og rýrnun þeirra ein helsta vísbending okkar um hraðar loftslagsbreytingar.

Alþjóðaár jökla á hverfanda hveli er einstakt tækifæri til að vekja vitund, efla fræðslu og hvetja til aðgerða til að vinna gegn rýrnun þessara dýrmætu náttúruauðlinda.“

 Eva Harðardóttir, formaður Félags Sameinuðu þjóðanna á Íslandi

Frá og með janúar munu fjölbreytt verkefni og viðburðir eiga sér stað hér heima og erlendis til þess að vekja athygli á mikilvægi jökla, snævar og íss í vatnafræðilegu og veðurfarslegu samhengi og ekki síður efnahagslegu, samfélagslegu og umhverfislegu tilliti. Að þessu sinni mun dagur vatns (22. mars) einnig verða tileinkaður jöklum.

Á viðburði í Veröld Vigdísar á Alþjóðadegi jökla gefst gestum tækifæri á að fræðast um jöklabreytingar á Íslandi og í heiminum, framtíðarhorfur íslenskra jökla og samgleðjast ungu kynslóðinni sem mun spreyta sig í samkeppni. Þennan dag verður einnig opnuð sýning á neðri hæð Loftskeytastöðvarinnar, tileinkuð hörfandi jöklum. Sunnudaginn 6. apríl verður sérstakur jöklaviðburður á vegum Náttúruminjasafns Íslands í samstarfi við Jöklarannsóknafélag Íslands og Náttúruverndarstofnun á sýningu safnsins, Vatnið í náttúru Íslands á 2. hæð Perlunnar (https://www.facebook.com/events/1109680204028305).

Markmið Alþjóðaárs og Alþjóðadags jökla eru meðal annars:

• Að efla vitund um áhrif loftslagsbreytinga á jökla og vistkerfi
• Að stuðla að aukinni fræðslu um mikilvægi jökla fyrir samfélög og efnahag
• Að hvetja til sameiginlegra aðgerða til að sporna við frekari rýrnun jökla

Fjölmiðlar og almenningur eru hvattir til þess að kynna sér víðtæk efnahagsleg, félagsleg og umhverfisleg áhrif sem yfirvofandi rýrnun á freðhvolfi jarðar hefur.

Frekari upplýsingar um Alþjóðaár jökla á hverfanda hveli og Alþjóðadag jökla er að finna á vef átaksins og vefsvæði alþjóðaársins hjá Félagi Sameinuðu þjóðanna á Íslandi.

Árið 2024 var viðburðaríkt fyrir Félag Sameinuðu þjóðanna á Íslandi (FSÞ), þar sem félagið beindi kastljósinu að málefnum sem snerta alþjóðlegar áskoranir, svo sem loftslagsbreytingar, jafnrétti og frið. Árið einkenndist af öflugu starfi, fræðslufundum, samstarfsverkefnum og viðburðum sem allir stefndu að því að virkja íslenskt samfélag og tengja þátttöku landsmanna við heimsmarkmið Sameinuðu þjóðanna.

Samkeppni ungs fólks um heimsmarkmið og mannréttindi

Janúar mánuður byrjaði af krafti með verðlaunaafhenfingu í samkeppni ungs fólks í Mannréttindahúsinu, haldin í tilefni af 75 ára afmæli FSÞ. Samkeppnin lagði áherslu á mikilvægi heimsmarkmiðanna fyrir mannréttindi, og voru framúrskarandi tillögur leystar út með viðurkenningum og verðlaunum. Þau Þröstur Flóki Klemensson og Eybjört Ísól Torfadóttir unnu fyrstu verðlaun sem var flug og gistingu til New York með Icelandair, þar sem þau heimsóttu fastanefnd Íslands, höfuðstöðvar UNICEF og höfuðstöðvar SÞ undir handleiðslu framkvæmdastjóra félagsins.

Stuðningur við flóttafólk frá Gaza

Í febrúar sendi FSÞ út ákall ásamt öðrum samtökum sem hvatti íslensk stjórnvöld til að veita flóttafólki frá Gaza skjól, þar sem áhersla var lögð á þeirra sem eru í viðkvæmri stöðu, svo sem konur og börn. Um 100 einstaklingar úr Gaza fengu dvalarleyfi á Íslandi á grundvelli mannúðarsjónarmiða og var það stórt skref í að veita nauðsynlega hjálp. FSÞ vakti athygli á þeirri alvarlegu mannúðarkreppu sem ríkir á Gaza og mikilvægi þess að veita stuðning til alþjóðlegra mannúðarsamtaka, sérstaklega UNRWA, sem veitir lífsnauðsynlega aðstoð til flóttamanna á svæðinu. Ástandið á Gaza var og er alvarlegt, þar sem yfir 45.000 manns hafa verið drepin. Félag Sameinuðu þjóðanna á Íslandi heldur áfram að kalla eftir alþjóðlegri samstöðu um frið við botn Miðjarðarhafs.

Ungt fólk og græn umskipti

Í mars söfnuðust saman norræn ungmenni á opnunarráðstefnu ungmennaverkefnis í Helsinki, sem miðaði að því að efla hæfni ungs fólks í sjálfbærri þróun og grænum umskiptum. Hlutdeild þeirra markar mikilvægt skref í þróun ungs fólks á sviði sjálfbærni. FSÞ kallaði eftir umsóknum íslenskra ungmenna og voru að endingu fjögur ungmenni, þeirra á meðal var ungmennafulltrúi Íslands á sviði sjálfbærrar þróunar.

Norrænt samstarf

Apríl mánuður færði saman norræn félög Sameinuðu þjóðanna á árlegum fundi þeirra í UN City í Kaupmannahöfn. Fundurinn lagði grunn að frekara samstarfi þar sem sjónarmið voru sett á verkefni á sviði kynningarstarfs og alþjóðlegrar samvinnu en einnig tenging norrænu félaganna, Sameinuðu þjóðanna og Norðurlandaráðs.

Ungt fólk sem afl til breytinga

Í maí mánuði hélt FSÞ vinnustofu um heimsmarkmið SÞ og mannréttindi, fyrur áhugasöm ungmenni sem vilja hafa áhrif á framgang markmiðanna á Íslandi og víðar. Vinnustofan var ætluð bæði þeim sem starfa í hagsmunagæslu eða ungmennastarfi og þeim sem vildu öðlast betri skilning á tengslum mannréttinda og heimsmarkmiðanna. Vinnustofan veitti ungmennum verkfæri og þekkingu til að þrýsta á stjórnvöld um að bæta innleiðingu heimsmarkmiðanna á Íslandi, með sérstakri áherslu á mannréttindi. Vinnustofan var mikilvægur vettvangur fyrir ungt fólk til að taka virkan þátt í alþjóðlegum málefnum og skapa jákvæðar breytingar í íslensku samfélagi, en hún var hluti af norræna verkefninu NORDEN 0-30 sem Félag SÞ á Íslandi, Finnlandi og Svíþjóð tóku þátt í þetta árið.

Opið samtal um Sáttmála framtíðarinnar

Í júní boðaði FSÞ, í samstarfi við utanríkisráðuneytið, forsætisráðuneytið, Barna- og ungmennaráð heimsmarkmiða SÞ, Landssamband ungmennafélaga til opins samtals um drög að Sáttmála framtíðarinnar. Viðburðurinn fór fram í Mannréttindahúsinu og var ætlaður til að virkja almenning og ungt fólk í umræðu um alþjóðlega samvinnu og sameiginlega áskoranir framtíðarinnar. Fundurinn var vel sóttur og skapaði grundvöll fyrir nýjar hugmyndir og samstarf í tengslum við Sáttmála framtíðarinnar sem samþykkja átti á Leiðtogafundi um framtíðina í september.

Námskeið fyrir kennara – Að vekja ungt fólk hnattrænnar vitundar 

Í ágúst stóð FSÞ fyrir námskeiði fyrir kennara og stjórnendur á leik-, grunn- og framhaldsskólastigi fjórða árið í röð. Markmið námskeiðsins að þessu sinni var að veita kennurum verkfæri til að efla hnattræna vitund ungs fólks með fræðslu um Sameinuðu þjóðirnir og starfsemi þeirra á sviði mannréttinda, friðar með áhersu á heimsmarkmið Sþ um sjálfbæra þróun. Þá tóku kennararnir einnig þátt í örhermilíkani SÞ þar sem þau settu sig í spor ólíkra aðildarríkja mannréttindaráðsins, fóru í samningaviðræður, héldu ræður og skrifuðu ályktun. Námskeiðið heppnaðist einkar vel, var vel sótt líkt og fyrri ár og komust færri að en vildu.

Fánadagur heimsmarkmiðanna og Sáttmáli framtíðarinnar samþykktur

Í september samþykktu leiðtogar heimsins Sáttmála framtíðarinnar á leiðtogafundi um framtíðina í höfuðstöðvum Sameinuðu þjóðanna í New York. Sáttmálinn nær yfir breitt svið, þar á meðal frið og öryggi, sjálfbæra þróun, loftslagsbreytingar og mannréttindi.

Þann 25. september var fánadagur heimsmarkmiða haldinn í annað sinn á Íslandi, í samstarfi við UN Global Compact á Íslandi. Tilgangur fánadagsins er að minna á mikilvægi heimsmarkmiðanna og hvetja fyrirtæki, stofnanir og sveitarfélög til að sýna skuldbindingu sína við þau. Tóku fjöldi fyrirtækja og samtaka þátt ásamt 16 UNESCO-skólum
og 19 öðrum skólum sem flestir eru í umsóknarferli.

Ísland kosið í mannréttindaráð Sþ og ungmennafulltrúar Íslands hjá Sþ

Í október hlaut Ísland kjör til setu í mannréttindaráði Sameinuðu þjóðanna fyrir tímabilið 2025-2027. Þetta er í annað sinn sem Ísland tekur sæti í ráðinu en í fyrsta skiptið sem landið tekur sæti eftir kosningabaráttu og mun sitja heilt tímabil. Á komandi kjörtímabili Íslands í ráðinu mun FSÞ í samráði við utanríkisráðuneytið boða til samtals við borgarasamtök á meðan setu Íslands stendur. Þá mun félagið einnig miðla málum úr ráðinu ásamt fræðslu og kynningu í samráði við tengda hagaðila.

Ungmennafulltrúar Íslands tóku virkan þátt í alþjóðlegum viðburðum á árinu og FSÞ tók viðtöl við þau sem birtust á vefsíðu félagsins og á samfélagsmiðlum þar sem reynslu og upplifun þeirra var miðluð áfram líkt og fyrri ár. Unnur Þórdís Kristinnsdóttir, þáverandi ungmennafulltrúi Íslands hjá Sþ á sviði loftslagsmála hafi sótt Loftslagsráðstefnfu SÞ (COP28) þar sem hún ásamt ungmennafulltrúum annarra ríkja á sviði loftslagsmála mynduðu sameiginlega stefnu til þess að senda sterkari og skýrari skilaboð á loftslagsráðstefnunni.

Birta B. Kjerúlf, ungmennafulltrúi Íslands hjá Sþ á sviði kynjajafnréttis var hluti af íslenskri sendinefnd sem sótti 68. Kvennanefndarfund Sameinuðu þjóðanna (CSW) í New York í mars þar sem hún sótti opinbera viðburði, hliðarviðburði og að tala máli íslenskra ungmenna í tengslum við málaflokkinn.

Sara Júlía Baldvinsdóttir, ungmennafulltrúi Íslands hjá Sþ sótti HLPF í New York í júlí þar sem tók þátt í mörgum viðburðum og vinnustofum á meðan fundinum stóð og sat í panel ásamt öðrum norrænum ungmennafulltrúum sem skrifuðu kafla í VSR (Voluntary Subnational Review) skýrslu norrænna sveitarfélaga gagnvart heimsmarkmiðum Sþ.

Stefanía Sigurdís Jóhönnudóttir, ungmennafulltrúi á sviði mannréttinda, var viðstödd samþykkt Sáttmála framtíðarinnar í New York í september og tók þátt í umræðum um réttindi hinsegin fólks á heimsvísu.

UNESCO skólaverkefnið stækkar og eflist á Íslandi 

Þann 4. september 2024 var haldinn kynningarfundur í Hljómahöll um innleiðingu UNESCO-skóla í alla skóla á Reykjanesi. Fulltrúum frá öllum skólum á svæðinu var boðið á fundinn ásamt aðilum tengdum Suðurnesjavettvangi. Á fundinum skrifuðu 15 skólar undir viljayfirlýsinguna en síðan þá hafa fjórir bæst við. Fleiri skólar á svæðinu eru einnig áhugasamir og munu fleiri bætast við á næstu misserum.

Á heildina litið var árið 2024 árangursríkt fyrir félagið, með fjölbreyttum verkefnum og viðburðum sem stuðluðu að aukinni vitund og þátttöku í alþjóðlegum málefnum.

Horft til 2025: Jöklarnir og framtíðin

Árið 2025 er ár jökla á hverfandi hveli hjá Sameinuðu þjóðunum og mun FSÞ beina kastljósinu að jöklum og þeim gríðarlegu breytingum sem þeir standa frammi fyrir vegna loftslagsbreytinga. Markmiðið er að vekja fólk til umhugsunar um afleiðingar bráðnunar jökla og stuðla að auknum aðgerðum í loftslagsmálum. Þá verður 21. mars frá og með 2025 helgaður jöklum ár hvert og stefnir FSÞ á virkt samráð með Veðurstofu Íslands, Jarðvísindastofnun Háskólans ásamt Jöklarannsóknarfélagi Íslands í formi námskeiða fyrir kennara og viðburða í tengslum við alþjóðaárið.

Með áherslu á alþjóðlegt samstarf, virka þátttöku íslensks samfélags og fræðslu um mikilvægi heimsmarkmiðanna er ljóst að árið 2025 verður ár þar sem Félag Sameinuðu þjóðanna á Íslandi heldur áfram að vera leiðandi afl í baráttunni fyrir sjálfbærni og réttlæti.

Markmið ársins 2025 er ekki aðeins að vekja athygli á, heldur enn frekar að halda áfram að efla einstaklinga, samtök, fyrirtæki og stjórnvöld til að taka raunhæf skref í frekari innleiðingu og eflingu heimsmarkmiðanna, til að tryggja sjálfbærari framtíð fyrir samfélag, efnahag og umhverfi.

Mannréttindadagurinn er haldinn árlega um allan heim þann 10. desember. Dagurinn minnist eins byltingarkenndasta loforðs heimsins sem endurspeglast í Mannréttindayfirlýsingu Sameinuðu þjóðanna (UDHR). Þetta tímamótaskjal kveður á um þau ófrávíkjanlegu mannréttindi sem öll eiga jafnt tilkall til án tillits til kynþáttar, litarháttar, kynferðis, tungu, trúar, skoðana, þjóðernis, uppruna, eigna, ætternis, eða stöðu að öðru leyti.

Yfirlýsingin var samþykkt af allsherjarþingi Sameinuðu þjóðanna í París þann 10. desember 1948 og setti fram, í fyrsta skipti, grundvallarmannréttindi sem á að vernda um allan heim. Sem „sameiginlegur árangursstaðall fyrir allar þjóðir og ríki“ er yfirlýsingin leiðarvísir fyrir alþjóðleg-, innlend- og staðbundin lög og stefnur ásamt því að vera grunnstoðin í heimsmarkmiðum Sameinuðu þjóðanna um sjálfbæra þróun.

Yfirlýsingin er til á 577 tungumálum, allt frá abkhasísku til zúlú, sem gerir hana að mest þýdda skjali í heimi.

Yfirskrift fyrir mannréttindadaginn árið 2024 er: Réttindi okkar, framtíð okkar, núna.

Mannréttindi geta styrkt einstaklinga og samfélög til að skapa betri framtíð. Með því að tileinka okkur og treysta á fullan mátt mannréttinda sem leiðina til þess heims sem við óskum okkur, getum við orðið friðsælli, jafnari og sjálfbærari.

Á þessum mannréttindadegi leggjum við áherslu á hvernig mannréttindi eru leið til lausna og gegna mikilvægu hlutverki sem forvarnar-, verndar- og umbreytandi afl til góðs. Líkt og António Guterres, aðalframkvæmdastjóri Sameinuðu þjóðanna, hefur sagt: „mannréttindi er undirstaða að því að gera samfélög meira friðsæl og réttlát“.

Þemað í ár er ákall um að viðurkenna mikilvægi og tengingu mannréttinda í daglegu lífi okkar. Við höfum tækifæri til að breyta viðhorfum með því að tala gegn hatursorðræðu, leiðrétta rangar upplýsingar og vinna gegn uppýsingaóreiðu. Nú er tíminn til að hvetja til aðgerða og setja aukinn kraft í alþjóðlega hreyfingu fyrir mannréttindi.

„Mannréttindi eru undir árás… Þema ársins minnir okkur á að mannréttindi snúast um að byggja framtíðina – núna. Við verðum að standa vörð um öll réttindi – alltaf!“

António Guterres, aðalframkvæmdastjóri Sameinuðu þjóðanna, 2024

Frumskref í vernd líffræðilegs fjölbreytileika en fjárstuðning skortir enn. 

Sextánda ráðstefna aðila að samningnum um líffræðilega fjölbreytni (COP16), var haldin Cali í Kólumbíu fyrr í mánuðinum. Ráðstefnan markar lykilskref í alþjóðlegri viðleitni til að vernda líffræðilegan fjölbreytileika og fjalla um djúpstæð tengsl hans við heilsu mankyns, loftslags áskoranir og réttindi frumbyggja. Þessi ráðstefna hefur ekki aðeins styrkt umgjörð um verndun heldur hefur hún einnig kynnt nýjar aðgerðir til að deila ávinningnum af líffræðilegri fjölbreytni. Líffræðilegur fjölbreytileiki (e. biodiversity) vísar til fjölbreytileika alls lífs á jörðinni, sem nær yfir allar lífverur og vistkerfi þeirra. Líffræðilegur fjölbreytileiki er grunnurinn að heilbrigði vistkerfa og þjónustu þeirra, eins og loftslagsstjórnun, fæðuframboð og vatnshreinsun. Að vernda líffræðilegan fjölbreytileika er því mikilvægt fyrir jafnvægi náttúrunnar og sjálfbæra þróun samfélaga.

Alhliða alþjóðleg aðgerðaáætlun um líffræðilegan fjölbreytileika og heilsu

Einn af mest umbreytandi áföngum COP16 er samþykkt alþjóðlegrar aðgerðaáætlunar um líffræðilegan fjölbreytileika og heilsu, þar sem lögð er áhersla á „One Health“ nálgunina, sem viðurkennir samspil heilsu vistkerfa, dýra og manna. Þessi stefna tekur á hlutverki líffræðilegs fjölbreytileika í baráttunni gegn súnusjúkdómum (mannsmitandi dýrasjúkdómar) og langvinnum sjúkdómum, á sama tíma og stuðlað er að sjálfbærum vistkerfum. Með því að takast á við helstu áhrifaþætti hnignunar líffræðilegs fjölbreytileika og heilsufarsvandamála – eins og skógareyðingu, mengun og loftslagsbreytingar – stefnir áætlunin að því að bæta bæði umhverfis- og lýðheilsu. Ákvörðun COP kallar eftir því að lönd tilnefni innlenda tengiliði fyrir líffræðilegan fjölbreytileika og heilsu, sem tryggir samþættingu stefnumála á sviði landbúnaðar, skipulags og náttúruverndar. Að auki mun náið samstarf við Alþjóðaheilbrigðismálastofnunina (WHO) styðja við þróun verkfæra til að fylgjast með heilsufarslegum ávinningi líffræðilegs fjölbreytileika.

Áhersla á þekkingu frumbyggja og nýjar verndaraðgerðir fyrir hafið

COP16 styrkti hlutverk þekkingar frumbyggja í verndun líffræðilegs fjölbreytileika með nýrri, varanlegri undirstofnun sem fjallar um réttindi frumbyggja og annara staðbundnara samfélaga. Þessi stofnun mun tryggja að rödd frumbyggja sé í forgrunni við framkvæmd markmiða sáttmálans, með viðurkenningu á dýrmætri þekkingu og starfsháttum sem þessi samfélög leggja til sjálfbærra vistkerfa. Önnur mikilvæg áhersla á COP16 var líffræðilegur fjölbreytileiki hafsins, einkum skilgreining vistfræðilega eða líffræðilega mikilvægra hafsvæða (EBSAs). Þetta ferli, sem hafði staðið í stað í átta ár, hefur nú verið endurvakið og gerir löndum kleift að bera kennsl á og vernda mikilvæg hafsvæði til stuðnings alþjóðlegu 30×30 verndarmarkmiðinu – að vernda 30% hafsvæða fyrir árið 2030.

Skuldbinding til að vernda villt dýralíf og berjast gegn ágengum tegundum

Á ráðstefnunni var lögð mikil áhersla á sjálfbæra stjórn á dýralífi í náttúrunni og fjallað um tengslin milli hnignunar líffræðilegs fjölbreytileika, lýðheilsu og sjúkdóma. Með samstarfi við stofnanir eins og CITES og FAO leitast COP16 við að styrkja verndarramma fyrir dýralíf. Auk þess er stjórnun ágengra tegunda efld með auknu alþjóðlegu samstarfi, nýjum gagnagrunnum og bættum viðskiptareglum.

Umræða um fjármagn til verndar líffræðilegum fjölbreytileika
Með metnaðarfullu markmiði í Kunming-Montreal alþjóðlegu rammaáætluninni um líffræðilegan fjölbreytileika (KMGBF) tók COP16 mikilvæg skref til að auka fjármag til verndar líffræðilegum fjölbreytileika. Á ráðstefnunni var settur á laggirnar Kunming líffræðileikafjárfestingarsjóðurinn (KBF) með 200 milljóna dollara framlagi frá Kína, til viðbótar við framlög frá 11 öðrum löndum. Þetta frumkvæði veitir fjárstuðning til verkefna  sem tengjast líffræðilegum fjölbreytileika í þróunarlöndum og viðkvæmum vistkerfum, með það að markmiði að ná KMGBF markmiðum fyrir árið 2030. Markmiðið var að safna 200 milljörðum dollara árlega fyrir árið 2030 til stuðnings verkefna tengt líffræðilegum fjölbreytileika, það gekk hinsvergar ekki upp. Einnig hófst umræða um að beina 500 milljörðum dollara frá skaðlegum niðurgreilsum, en engin niðurstaða var náð í þeim málum. COP16 náði ekki markmiðum sínum vegna skorts á samstöðu um mikilvæg fjármagnsúrræði fyrir líffræðilegan fjölbreytileika. Fulltrúar gátu ekki komið sér saman um áætlun til að tryggja 200 milljarða dollara sem þarf árlega til að ná markmiðum Kunming-Montreal rammaáætlunarinnar, en ríkin voru ósammála um fjármögnunarskuldbindingar. Þrátt fyrir metnaðarfull markmið hafa einungis 15% ríkja skilað inn aðgerðaáætlunum um líffræðilegan fjölbreytileika, og fjárstuðningurinn sem lofaður var reyndist ófullnægjandi. Togstreita magnaðist enn frekar þar sem fulltrúar glímdu við að samþætta dagskrá líffræðilegs fjölbreytileika og loftslagsmála, og ráðstefnan undirstrikaði slæms stöðu lífríkis á jörðunni án þess að ná fram raunhæfum skrefum til að bregðast við þeim. Þrátt fyrir framfarir í málefnum frumbyggja og sanngjarnri skiptingu á ávinningi lauk COP16 án afgerandi aðgerða eða nægilegra fjármuna, sem undirstrikar brýnni þörf fyrir sterkari alþjóðlega skuldbindingu til verndunar líffræðilegs fjölbreytileika.

Sjá meira frá COP16:

Heimildir:

COP16: Landmark biodiversity agreements adopted | UN News
https://www.cbd.int/article/agreement-reached-cop-16
https://www.cbd.int/conferences/2024
https://www.france24.com/en/environment/20241102-cop16-ends-no-agreement-fundingroadmpa-increase-protect-specie

Stefanía Sigurdís Jóhönnudóttir er ungmennafulltrúi Íslands hjá Sameinuðu þjóðunum á sviði mannréttinda. Hún hlaut kjör sitt á 20. Sambandsþingi LUF sem fram fór í Hörpu þann 24. febrúar síðastliðinn. Stefanía lauk nýlega BA námi í mannréttindum við Malmö háskóla í Svíþjóð.

Stefanía fór út til New York nú í september sem hluti af íslenskri sendinefnd sem sótti allsherjarþingið á einni stærstu diplómatísku viku ársins þar sem leiðtogar heimsins koma saman. Þá voru fleiri stórir viðburðir sem Stefanía sótti þessa viku, meðal annars Leiðtogafund um framtíðina (e. Summit of the Future) þar sem Sáttmáli framtíðarinnar var samþykktur ásamt tveimur viðaukum. Hún lýsir því sem mikilli upplifun að hafa verið viðstödd á þessum sögulega viðburði þegar kosningin fór fram í allsherjarþinginu.

Einn af þeim viðburðum sem stóð mest upp úr fyrir hana var þó hliðarviðburðurinn “Leaving no one behind: an inclusive future for all” sem fjallaði um réttindi hinsegin fólks á heimsvísu, þar sem Ísland var á meðal átta ríkja sem ávörpuðu viðburðinn, ásamt utanríkisráðherra Hollands og forsetafrú Bandaríkjanna. Stefanía sagði að sínu mati hafi sögur og ávörp tveggja heiðursgesta, Gloriu frá Úganda og Venus frá Filippseyjum vegið mest.

„Ég sat með grátkökkinn í hálsinum eftir að hafa hlustað á reynslusögur Gloriu og Venus“ segir hún.

Þau fluttu áhrifamiklar ræður um ólíka stöðu réttinda hinsegin fólks. Gloria, sem er ung samkynhneigð kona býr í landi þar sem samkynhneigð er ólögleg, og Venus, er transkona í landi þar sem nauðsynleg læknisaðstoð er langt frá því að vera sjálfsagður hlutur. Stefanía nefnir sérstaklega að það hafi verið virkilega mikilvægt að fá sannar sögur og vitnisburð tveggja hugrakkra kvenna sem málefnið snertir djúpt. Það hafi fátt verið verra en að sitja í sal fullum af fólki sem tengir ekki eða veit í raun ekki hversu brýnt málefnið er og þekkir ekki til raunverulegrar upplifunar fólks er málið snertir.

Stefanía segist hafa kynnst mörgum ungmennafulltrúum í New York og er mjög þakklát fyrir þau sambönd sem hún myndaði. Hún segir það hafa verið lærdómsríkt að heyra hversu mikill munurinn er á vinnu, uppsetningu og ábyrgð ungmenntafulltrúa á milli landa. Einn daginn, í sendiráði Litháens komu ungmennafulltrúar saman, skipulögðu verkefni og byrjuðu að undirbúa næsta viðburð með það að markmiði að bæta raunverulega þátttöku og auka áhrif ungs fólks. Aukin umsvif ungs fólks og raddir þeirra innan Sameinuðu þjóðanna hafa verið meira áberandi síðustu ár en á fundum sínum úti fengu hún og aðrir ungmennaulltrúar einnig tækifæri til þess að ræða við Abby Finkenauer sem sinnir starfi Special Envoy for Global Youth í Bandaríkjunum.

Mikilvægi raddar ungmenna á vettvangi Sameinuðu þjóðanna er gríðarleg að mati Stefaníu en hún nefnir að þrátt fyrir að þátttaka ungs fólks hafi verið rauður þráður í umfjöllun vikunnar á allsherjarþinginu hafi raunveruleg þátttaka þeirra ekki alltaf verið sýnileg. Hún vonast til að sjá enn meiri aðkomu ungmenna á næstu árum og nefnir í því samhengi að aukin samvinna með öðrum ungmennafulltrúum eigi að miða að því að tala fyrir auknum aðgangi þeirra í ákvarðanatöku og raunverulegri þátttöku á næstu viðburðum.

Ísland geti gert betur til að tryggja aðkomu ungmenna

Stefanía segir að það sé margt sem Ísland geti gert til að tryggja raunverulega þátttöku ungs fólks. Hún telur að ekki sé nóg að bjóða ungu fólki sæti við borðið heldur verði einnig að tryggja að rödd þeirra fái athygli og hafi áhrif.

„Ungmenni á Íslandi hafa mikið fram að færa í nútíma málefnum og ég hvet stjórnvöld til að nýta sér þessa þekkingu í stefnumótun.“ segir hún.

Helsta hindrunin sé að í því starfi sem nú þegar sé verið að vinna að sé oftar en ekki litið framhjá eða flokkað undir þröngan málaflokk sem tilheyrir ungu fólki í staðinn fyrir að leyfa því að hafa áhrif á öðrum málaflokkum sem þau varða.

Hún bætir við að ungmenni á Íslandi búi yfir gífurlegri sérfræðiþekkingu á málefnum og áskorunum nútímans og óskar hún þess að ekki aðeins sé hlustað, heldur að stjórnvöld sæki enn frekar í þessa þekkingu og nýti sér hana. Með þeim hætti sé hægt að tryggja að Ísland verði meðal fremstu landa til að framfylgja Sáttmála framtíðarinnar sem núverandi forsetisráðherra, Bjarni Benediktsson skrifaði undir í september og sé eitt af þeim ríkjum sem bæði skara fram úr og eru til fyrirmyndar fyrir önnur ríki.

Framundan í hlutverki ungmennafulltrúa

Stefánía hefur fullt í fangi með að halda áfram þeirri vinnu sem hófst í New York, en hún segist vera spennt yfir hvað næsta ár bíður uppá. Þá hvetur hún áhugasamt ungt fólk að mæta á komandi Leiðtogaráðsfund LUF þann 16. nóvember sem fram fer í Sjálfstæðissalnum við Austurvöll, en þar verða þrír nýir ungmennafulltrúar Íslands hjá Sameinuðu þjóðunum kosnir; á sviði sjálfbærrar þróunar, sviði barna- og ungmenna og á sviði mennta, vísinda og menningar (e. UNESCO).

„Ég hvet þau sem hafa áhuga á hlutverki ungmennafulltrúa að skoða skilyrði til framboðs, vera í sambandi við sín ungmennafélög og endilega bjóða sig fram“ segir hún að lokum.

„Í hrjáðum heimi nútímans er vonin ekki nóg. Vonin krefst ákveðinna aðgerða og fjölþjóða lausna í þágu friðar.“

eru eftirfarandi  skilaboð António Guterres, aðalframkvæmdastjóra Sameinuðu þjóðanna, á Degi Sameinuðu þjóðanna 24. október.

„Sameinuðu þjóðirnar voru stofnaðar af heiminum fyrir heiminn. Frá árinu 1945, hafa Sameinuðu þjóðirnar verið vettvangur þar sem þjóðir sameinast á bak við hnattrænar lausnir á hnattrænum vandamálum.

Lausnir sem draga úr spennu, byggja brýr og stuðla að friði. Lausnir til að útrýma fátækt, hvetja til sjálfbærrar þróunar og standa með þeim sem eru verst settir. Lausnir sem veita lífsbjargandi aðstoð til fólks sem búa við átök, ofbeldi, efnahagslega erfiðleika og loftslagshamfarir.

Lausnir sem stuðla að réttlæti og jafnrétti kvenna og stúlkna. Lausnir sem takast á við vandamál sem voru óhugsandi árið 1945 – loftslagsbreytingar, stafræna tækni, gervigreind og málefni geimsins.

Í september samþykkti allsherjarþingið Sáttmála framtíðarinnar og viðauka hans um Stafræna heiminn og Yfirlýsingu um  framtíðar kynslóðir. Þessir tímamótasamningar greiða fyrir því að Sameinuðu þjóða-kerfið geti aðlagast, endurbæst og endurnýjast til þess að vera í stakk búið að mæta breytingum og áskorunum í kringum okkur og skilað árangri í allra þágu.

En starf okkar mun ætíð standa föstum rótum í tímalausum gildum og meginreglum stofnsáttmála Sameinuðu þjóðanna og alþjóðalaga, og í reisn og mannréttindum hverrar manneskju.

Í hrjáðum heimi nútímans er vonin ekki nóg. Vonin krefst ákveðinna aðgerða og fjölþjóða lausna í þágu friðar, sameiginlegrar velmegunar og blómstrandi plánetu. Vonin þarf á því að halda þess að allar þjóðir vinni saman. Vonin þarf á Sameinuðu þjóðunum að halda.

Á Degi Sameinuðu þjóðanna hvet ég allar þjóðir að láta þetta vera sér að leiðarljósi og láta hugsjónum þess að skína skært.“

Heimildir: 

In Today’s Troubled World, Hope Requires Determined Action, Multilateral Solutions for Peace, Says Secretary-General, Marking United Nations Day | Meetings Coverage and Press Releases

Nýir tímamótasamningar tryggja að Sameinuðu þjóðirnar aðlagist nýjum tímum – Upplýsingaskrifstofa Sameinuðu – Iceland (unric.org)