10.1 Eigi síðar en árið 2030 hafi varanleg tekjuaukning náð fram að ganga í áföngum fyrir 40% þess mannfjölda sem tekjulægstur er og verði hlutfallslega hærri en meðallaunahækkanir á landsvísu.
10.2 Eigi síðar en árið 2030 verði öllum gert kleift að taka þátt í félagslífi og hafa afskipti af efnahagsmálum og stjórnmálum, án tillits til aldurs, kyns, fötlunar, kynþáttar, þjóðernis, uppruna, trúarbragða, efnahags eða annarrar stöðu.
10.3 Tryggð verði jöfn tækifæri og dregið úr ójöfnuði, meðal annars með afnámi laga, breyttri stefnumótun og starfsháttum sem ala á mismunun, samhliða því að þrýsta á lagasetningu, stefnumótun og starfshætti sem styðja við markmiðið.
10.4 Mörkuð verði stefna í ríkisfjármálum, launamálum og á félagslegu sviði með það fyrir augum að auka jafnrétti stig af stigi.
10.5 Reglusetning og eftirlit með alþjóðlegum fjármálamörkuðum og -stofnunum verði bætt og því regluverki beitt í auknum mæli.
10.6 Tryggt verði að þróunarlönd komi að ákvörðunum sem eru teknar innan alþjóðlegra fjármálastofnana til að auka skilvirkni, trúverðugleika, áreiðanleika og tryggja lögmæti þeirra.
10.7 Greitt verði fyrir för fólks með því að auðvelda búferlaflutninga og gera þá örugga og reglubundna, meðal annars með því að hrinda stefnumálum á sviði búferlaflutninga í framkvæmd á skipulegan og hagkvæman hátt.
10.A Fylgt verði meginreglunni um sérkjör þróunarlanda, einkum þeirra sem eru skemmst á veg komin, í samræmi við samninga Alþjóðaviðskiptastofnunarinnar.
10.B Hvatt verði til opinberrar þróunaraðstoðar og fjárstreymis, meðal annars með beinni fjárfestingu erlendis frá, í ríkjum sem þurfa mest á því að halda, einkum þróunarlöndum sem eru skemmst á veg komin, Afríkuríkjum, smáeyríkjum og landluktum þróunarlöndum, í samræmi við stefnumörkun þeirra og landsáætlanir.
10.C Eigi síðar en árið 2030 verði millifærslugjöld farandverkafólks komin niður fyrir 3% og loku fyrir það skotið að peningasendingar hafi í för með sér hærri kostnað en 5%.
Ítarefni um markmið 10
Þó að ýmis jákvæð teikn séu á lofti, líkt og minnkandi tekjuójöfnuður í sumum ríkjum og vildarkjör í viðskiptum fyrir fátækari ríki, er ójöfnuður enn til staðar. Þó að rauntekjur hinna fátækustu innan ríkja séu að aukast er staðan þó enn sú að hin ríkustu hagnast mest.
„Að skilja engan eftir“ þýðir að þau sem þéna minna geta notið góðs af og verið þátttakendur í almennum hagsvexti. Efnahagsframfarir í átt að sameiginlegri farsæld getur verið mæld á mælikvarða aukinna heimilistekna (eða neyslu) hinna fátækustu sem skipa 40% af heildarfjölda margra þjóðríkja.
Framfarir í sameiginlegri farsæld hafa verið mestar í Austur- og Suðaustur-Asíu þar sem meðaltekjur meðal fátækustu þjóðanna hafa aukist um 4,9% að meðaltali. Framfarir hafa verið hægari í ríkjum Afríku sunnan Sahara en erfitt er þó að gera samanburð vegna takmarkaðra upplýsinga en upplýsingar eru einungis aðgengilegar í fimmtán ríkjum. Mikil þörf er á betri upplýsingaöflun.
Konur með fötlun horfa fram á margháttaðar og samtengdar tegundir mismununar
Fimmtungur fólks gefur það upp að það hafi orðið fyrir persónulegri reynslu af mismunun sem lýtur að minnsta kosti að einu atriði alþjóðlegra mannréttindalaga, samkvæmt upplýsingum frá 31 ríki frá árunum 2014-2019. Konur eru líklegri en karlar til að verða fórnarlömb mismununar. Þrír af hverjum tíu með fötlun hafa persónulega reynslu af mismunum og er hlutfallið einnig hærra meðal fatlaðra kvenna. Konur segjast einnig hafa upplifað mismunu vegna trúar sinnar, þjóðernis eða kyngervis. Þetta undirstrikar mikilvægi aðgerða sem takast á við margháttaða mismunun og samtvinnun mismunabreyta vegna mismununar.
Launþegar fá enn minna í sinn hlut af afrakstrinum en framleiðslan segir til um
Hlutfall launatekna hefur verið á niðurleið síðan árið 2004. Hlutfall vinnutekna er breytilegt á milli heimshluta og svæða. Árið 2017 voru launatekjur í Norður-Afríku og Vestur-Asíu einungis þriðjungur af framleiðslu þessara sömu svæða eða 36% á meðan launatekjur í Evrópu og Norður-Ameríku voru í kringum 58%.
Tekjuójöfnuður hrynur í sumum ríkjum en er almennt of mikill
GINI-stuðullinn er algengasti mælikvarðinn sem notaður er til að mæla tekjuójöfnuð. Hann er á bilinu 0 til 100, núll þýðir að tekjum er dreift jafnt og enginn ójöfnuður er til staðar og hundrað þar sem mikill ójöfnuður ríkir.
Þrátt fyrir minnkandi ójöfnuð í mörgum ríkjum er tekjuófjöfnuður enn mikill í mörgum ríkjum. Árið 2023 mældust 44 ríki með GINI-stuðul hærri en 40. Sama ár mældist minnsti ójöfnuður í Slóvakíu og Slóveníu, í kringum 23.
Staðan á Íslandi
Helstu áskoranir:
• Að jafna stöðu fólks óháð uppruna, þjóðerni, trú, lífsskoðun, fötlun, skertri starfsgetu, aldri, kynhneigð eða kynvitund.
• Að skapa tækifæri og aðstæður svo innflytjendur geti orði virkir þátttakendur í íslensku samfélagi.
• Húsnæðismál flóttafólks.
Á síðustu áratugum hafa stór skref verið stigin á heimsvísu við að minnka ójöfnuð og fátækt. Góður árangur hefur náðst hvað þetta varðar meðal fátækustu ríkja heims þó enn sé langt í land. Tekjuójöfnuður hefur minnkað á milli ríkja en hefur aftur á móti aukist innan þeirra.
Á árabilinu 2009 og 2016 sýndi Gini-stuðullinn þó minnkandi ójöfnuð á Íslandi en hann mældist 29,6% árið 2009, en 24,1% árið 2016. Vaxandi samstaða er um að hagvöxtur sé einn og sér ekki nægjanleg forsenda þess að minnka fátækt, heldur þurfi stjórnvöld að sjá til þess að hagvöxtur hafi í för með sér ávinning fyrir alla.
Ísland á alþjóðlegum vettvangi
Jafnrétti kynjanna og réttindi barna og annarra berskjaldaðra hópa er í öndvegi í þróunarsamvinnu Íslands. Hópum sem búa skert réttindi, svo sem hinsegin fólk, fatlað fólk og önnur sem eiga undir högg að sækja, er veittur sérstakur gaumur.
Helsta markmið þróunarsamvinnu Íslands er að draga úr ójöfnuði milli og innan ríkja. Þannig beinir Ísland stórum hluta framlaga sinna til fátækustu ríkjanna með áherslu á að styðja hópa sem búa við fátækt og ójöfnuð. Í því felst einkum stuðningur við uppbyggingu félagslegra innviða, ekki síst í dreifbýli, þar sem fátækt er hvað mest. Jafnframt leggur íslensk þróunarsamvinna áherslu á að styðja við sjálfbæra nýtingu náttúruauðlinda með jafnrétti og jöfnuð að leiðarljósi.
