Valdeflandi líf, viðnámsþróttur þjóða!
Uppbygging og stjórnsýsla UNDP
Þróunaráætlun Sameinuðu þjóðanna (UNDP) spannar hnattrænt net þeirra ótalmörgu þróunaráætlana sem unnið er að á vettvangi Sameinuðu þjóðanna. Nýlega kom út myndskreyttur bæklingur þýddur úr sænsku á íslensku um UNDP (United Nations Development Programme). Bæklingurinn ber heitið Verður heimurinn betri? Fróðleikur um þróunina í heiminum og er þessi útgáfa sú sjöunda. Þróunaráætlun SÞ er íslenska heiti stofnunarinnar UNDP en hér verður notast við ensku skammstöfunina UNDP. Starfsemi UNDP snýst um að þróa og umbreyta samfélögum til hins betra um allan heim. Það er meðal annars gert með því að veita þróunarlöndum þekkingu og úrræði sem geta skapað fólki betra líf. Stofnunin teygir anga sína til 170 ríkja og svæða. Hún styður eigin úrlausnir ríkja í áskorunum tengdum þróunarmálum og styður ríki og svæði við að finna skilvirk úrræði sem geta eflt samfélagsþróun til aukinnar farsældar. Eins aðstoðar hún við heimsmarkmið Sameinuðu þjóðanna (SÞ) um sjálfbæra þróun.
Aðaláherslur stofnunarinnar eru lagðar á þrjú málefnasvið: sjálfbæra þróun; – lýðræði og frið; – loftslags- og neyðarviðbrögð. Eitt af verkefnum UNDP er að vinna að umbótum á lögum um útilokun. Jöfnum höndum vinnur stofnunin að því að móta og hrinda í framkvæmd opinberri stefnumótun á sviði kynjajafnréttis og valdeflingar kvenna. Stofnunin aðstoðar ríkisstjórnum við að greina og takast á við kynjasjónarhorn þróunarmála. Slíkt er unnið með aðstoð sérfræðinga í kynjajafnrétti á eftirfarandi málefnasviðum:
Áskoranir og úrlausnir þróunarmála
Starf UNDP tekur mið af þörfum aðildarríkja hverju sinni. Í því felst að unnið er eftir þríþættri nálgun í þróunarmálum. Þróunarsamvinna krefst jafnframt sérsniðinna lausna sem taka mið af aðstæðum í hverju landi og bregðast við sértækum áskorunum og hindrunum. Að baki helstu áskorunum í þróunarmálum liggja sameiginleg grundvallaratriði sem snúa að áframhaldandi þróun ríkja. Þar ber einkum að nefna mikilvægi þess að efla kynjajafnrétti og valdeflingu kvenna og stúlkna, sem og að tryggja mannréttindi og vernd þeirra.
Undir þessar áskoranir í þróunarmálum falla þrjú markmið sem stofnunin vinnur staðfastlega að:
Markmið 1: Útrýming fátæktar af hvaða toga. Ákveðnar og samhæfðar aðgerðir margra aðila á ólíkum sviðum eru nauðysnlegar til að útrýma megi fátækt.
Markmið 2: Auknar kerfisbreytingar í átt til sjálfbærar þróunar. Stofnunin styður ríki við að hraða kerfisbreytingum. Þannig er reynt að takast á við ójöfnuð og útilokun innan aðildarríkjanna. Umskipti á sviði þróunar í átt að kolefnishlutleysi og uppbyggin á sjálfvirkara stjórnvaldi innan aðildarríkja eiga sér einnig stað. Með þessu móti má bregðast við breytingum á borð við hnattvæðingu, borgarmyndun og tæknilegrar og lýðfræðilegra breytinga í samfélögum.
Markmið 3: Byggja upp viðnámsþrótt til að spyrna við kreppum og öðrum erfiðleikum í samfélögum. Stofnunin stuðlar að sjálfbærri þróun með því að styrkja viðnámsþrótt ríkisstjórna. Þannig geta ríkisstjórnir aðildarríkjanna gripið til aðgerða til að stjórna fyrir áhættum, koma í veg fyrir áföll og aðrar aðsteðjandi kreppur. Ríkisstjórnir geta með aðstoð stofnunarinnar brugðist við kreppum og öðrum áföllum og í kjölfarið má endurheimta stöðugleika innan ríkja og samfélaga.
Stofnunin vinnur með aðildarríkjum að auknu kynjajafnrétti, valdeflingu kvenna og stúlkna auk þess að koma til móts við þarfir viðkvæmra hópa. Þannig er tryggt að engin sé skilin útundan (e. ,,No One is Left Behind”). Til að uppfylla heimsmarkmiðin og til að ná enn meiri velgengni í þróunarmálum beitir UNDP sex þverfagleum aðferðum sem nefnast „Signature Solutions“:
„Ég er ein/einn af sjö milljörðum“.
UNDP hjálpar ríkjum að fá og nýta þróunaraðstoð með árangursríkum hætti og stofnunin leikur lykilhlutverk í framfylgd heimsmarkmiða SÞ um sjálfbæra þróun. Heimsmarkmiðin og eftirlit með framfylgd þeirra er unnin í því skyni að auka skilvirkni og árangur sjálfbærrar þróunar fyrir öll ríki heims. UNDP gegnir einnig mikilvægu hlutverki í almennri og sértækri ráðgjöf til aðildarríkjanna sem heldur á lofti heimsmarkmiðunum um sjálfbæra þróun. Stofnunin aðstoðar ríki að forgangsraða heimsmarkmiðunum í stefnumótun sinni og gegnir veigamiklu hlutverki í samhæfingu innan SÞ og á meðal aðildarríkja.
Vinna UNDP snýr líka að sameiginlegum verkefnum í þróunarmálum á vettvangi ECOSOC (Efnahags- og félagsmálaráðs SÞ) og á vegum allsherjarþings SÞ. Stofnunin gefur út Þróunarskýrslu SÞ sem fjallar um stöðu einstakra aðildarríkja á sviði þróunar. Skýrslan skoðar hnattræn sjónarmið sem snúa að ýmsum lykilatriðum er varða þróun í aðildarríkjunum. Þróunarskýrslan leggur jafnframt grundvöll að mælikvörðum, nýstárlegri greiningu og ráðleggingum um stefnumótun aðildarríkjanna sem byggja á greinagóðri sérþekkingu sem stofnunin veitir aðildarríkjunum.
UNDP vinnur að því að útrýma fátækt af öllu tagi sem og hungursneyð. Stefnt er að því að tryggja að allt fólk á jörðinni geti náð markmiðum sínum með fullnægjandi hætti og búi við jafnrétti. UNDP vinnur einnig að því að vernda jörðina með sjálfbærri þróun og gegn niðurbroti náttúrunnar svo stjórna megi auðlindum jarðar á sjálfbæran hátt. Sjálfbær þróun getur ekki átt sér stað án friðar og varanlegur friður er ekki mögulegur án sjálfbærrar þróunar.
UNDP ber ábyrgð á að aðildarríki SÞ uppfylli heimsmarkmiðin um sjálfbæra þróun. UNDP vinnur að heimsmarkmiðunum um sjálfbæra þróun með alþjóðlegum fjármálastofnunum, einkageiranum, frjálsum félagasamtökum, velgjörðarsendiherrum og öðru stuðningsfólki. Stofnunin vinnur einnig með ríkisstjórnum, öðrum stofnunum SÞ og rannsóknarstofnunum.
Eitt grundvallaratriða UNDPA er að binda endi á kynferðisofbeldi og sú barátta er einnig hluti af heimsmarkmiðunum um sjálfbæra þróun. Stofnunin vinnur með aðildarríkjum við að takast á við og koma í veg fyrir kynbundið ofbeldi. Árið 2020 veitti stofnunin yfir 80 ríkjum ráðgjöf um stefnumótun og stuðning við að lögfesta og þróa þjóðaráætlanir til að koma í veg fyrir og bregðast við kynbundu ofbeldi og veita brotaþolum kynferðisofbeldis aðhlynningu.
Ljósmynd af vefnum https://dam.media.un.org/
UNDP vinnur að umbreytingum á hagkerfum og samfélögum í því skyni að valdelfa konur efnhagslega til lengri tíma. Stofnunin starfar með ríkisstjórnum við þróun fjárhagslegrar og félagslegrar stefnu sem eflir efnahagslegt öryggi kvenna, gerir umönnun að lykilþætti í efnahagslegri þróun og umbreytir samfélagslegum viðmiðum í átt að kynjajafnrétti. Stofnunin vinnur jafnframt að því að bæta aðgengi kvenna að stjórnun í grænum störfum, stafrænni miðlun og fjárhagslegum verðmætum.
Heimsmarkmiðin um sjálfbæra þróun leggja áherslu á tengsl heilsu og þróunar og UNDP vinnur að heilsuþáttum fátæktar, stjórnunar, loftslagsmála, kreppa, kyns, og margra annarra málefnasviða til að hjálpa ríkjum að ná framförum á sviði sjálfbærrar þróunar.
UNDP vinnur á sviði almennrar lýðheilsu og að samverkandi og árangursdrifinni stjórnun gegn HIV-faraldrinum. Geta aðildarríkja til að bregðast við útbreiðslu alnæmis og öðrum smitsjúkdómum minnkar enn vegna lagalegra hindrana, stefnumótunar og regluverka. Stofnunin styður aðildarríki í að auka aðgang að réttargæslu vegna alnæmisfaraldursins og heilsu þjóða. Með ráðgjöf styrkir stofnunin marglaga stjórnun á smitlausum sjúkdómum (NCD) og tóbaksvörnum og eflir nýstárlega fjármögnun í baráttunni gegn HIV og alnæmi. Stofnunin vinnur að því að draga úr allsherjar ójöfnuði og að útrýma félagslegri einangrun sem er talin hafa neikvæð áhrif á lýðheilsu samfélaga. Víða um heim eru heilbrigðiskerfi veikburða og gölluð og UNDP reynir eftir bestu getu að bæta úr því. Loftslagsbreytingar eru einnig ógn við heilbrigðiskerfi og áhrif þeirra geta eyðilag innviði ríkja og einangrað samfélög frá heilbrigðisþjónustu og valdið útbreiðslu sjúkdóma. Stofnunin styður ríki í uppbyggingu á viðnámsþrótta bæði til hindra og draga úr líkum á heilsukreppum og átökum.
Verkefni UNDP á sviði náttúru, loftslags og orku nær til 137 ríkja. Stuðningur stofnunarinnar við ríkisstjórnir miðar að því að stuðla að samhæfðri og grænni viðspyrnu og uppbyggingu með eftirfarandi hætti:
efla fjárfestingu sem styður við heimsmarkmiðin um sjálfbæra þróun (SDG) og Parísarsamkomulagið, bæði í opinberum og einkafjárfestingum;