Stóráföll og hamfarir geta dunið yfir mannkynið hvar og hvenær sem er. Orsakir geta verið flóð, þurrkar, jarðskjálftar eða átök manna á milli. Slíkum áföllum fylgir mannfall og þjáning, fólk getur neyðst til að leggja á flótta og undirstöður samfélaga gliðna.
Neyðaraðstoð
Sameinuðu þjóðirnar og sérstofnanir þeirra bregðast við stóráföllum með því að útvega mat, húsaskjól og lyf og annast skipulag á flutningi hjálpargagna til þeirra sem eiga um sárt að binda – sem oft eru börn, konur og gamalmenni.
Til að fjármagna þessa aðstoð og koma henni til þeirra sem þurfa á að halda hafa Sameinuðu þjóðirnar aflað milljarða Bandaríkjadala með frjálsum framlögum um heim allan. Árið 2025 söfnuðust 26,7 miljarðar Bandaríkjadala í mannúðaraðstoð.
Til þess að Sameinuðu þjóðirnar geti veitt mannúðaraðstoð verða þær að brjóta niður ýmsar hindranir hvað varðar neyðarflutninga og öryggi á svæðum þar sem ríkir neyð og oft getur verið flókið og erfitt að komast til þessara svæða.
Á undanförnum árum hefur dvínandi virðing fyrir mannréttindum gert illt verra á þeim svæðum þar sem hættuástand ríkir. Starfsmönnum í mannúðaraðstoð hefur verið meinaður aðgangur að fólki í neyð og stríðandi aðilar hafa vísvitandi gert almenna borgara og hjálparstarfsmenn að skotmarki.
Árið 2025 var 861 áras gerð á mannúðaraðgerðir þar sem 383 hjálparstarfsmenn létust, 308 slösuðust, 125 var rænt auk þess 45 hjálparstarfsmenn voru handteknir eða fangelsaðir. Í viðleitni sinni til að hindra mannréttindabrot á hættutímum hefur mannréttindafulltrúi Sameinuðu þjóðanna haft sífellt meiri afskipti af málum þegar samtökin bregðast við neyðarástandi.
Sameinuðu þjóðirnar samræma viðbrögð sín við mannlegri neyð fyrir atbeina samráðsnefndar allra helstu stofnana sem sinna mannúðaraðstoð. Formaður þeirrar nefndar er forsvarsmaður samhæfingarskrifstofu aðgerða Sameinuðu þjóðanna í mannúðarmálum (OCHA), en í henni sitja einnig fulltrúi Barnahjálparinnar (UNICEF), Þróunaráætlunarinnar (UNDP), Matvælaáætlunarinnar (WFP) og Flóttamannastofnunarinnar (UNHCR).
Aðrar sérstofnanir eiga líka fulltrúa, sem og frjáls félagasamtök og milliríkjasamtök sem starfa að mannúðarmálum, til dæmis Alþjóðanefnd Rauða krossins.
Viðbrögð við mannlegri neyð
Það er á ábyrgð yfirstjórnanda OCHA að móta stefnu í aðgerðum í þágu bágstaddra og efla mannúðarmál yfir höfuð – með því til dæmis að vekja fólk til vitundar um afleiðingar mikillar útbreiðslu smávopna eða neikvæð áhrif viðskiptaþvingana.
Fólk sem hefur flúið land sökum stríðsástands, ofsókna eða mannréttindabrota nýtur aðstoðar Flóttamannastofnunar Sameinuðu þjóðanna. Árið 2025 þörfnuðust 305 milljónir manna í heiminum mannúðlegrar aðstoðar og samkvæmt Flóttamannastofnun SÞ eru um 120 milljónir manna á flótta. Fjöldi fólks á flótta í heiminum hefur nærri tvöfaldast á tíu árum.
Þriðjungur allrar neyðaraðstoðar með matvæli í heiminum kemur frá Matvælaáætlun SÞ, stærstu stofnun heims á sviði matvælaaðstoðar. Talið er að 318 milljónir manna í 68 löndum lifi í hungursneyð en Matvælaáætlunin gerir sitt besta við að koma mat og hreinu vatni til fólks í neyð um allan heim.
Talið er að 49 miljónir barna í heiminum séu á flótta. Barnahjálp SÞ reynir að koma til móts við þarfir þessara barna með því að útvega þeim mat, drykkjarhæft vatn, lyf og húsaskjól. Barnahjálpin hefur einnig innleitt barnvæn svæði og komið á kyrrðardögum og friðarhliðum svo að vernda megi börn á átakasvæðum og veita þeim nauðsynlega aðhlynningu.
Forvarnir gegn og viðbúnaður við stóráföllum eru einnig hluti af mannúðarstarfi Sameinuðu þjóðanna. Þegar hamfarir eiga sér stað kemur það í hlut Þróunaráætlunarinnar að halda utan um hjálparstarf á staðnum samtímis þess að standa fyrir uppbyggingarstarfi og langtímaþróun. Sem dæmi má nefna að í kjölfar gífurlegs jarðskjálfta í Indlandi árið 2001 brást stofnunin skjótt við og hjálpaði fólki á svæðinu og vann einnig að langtímaaðgerðum til að draga mætti úr tjóni af völdum hamfaranna.
Mannúðaraðstoðar felur í sér þróunarhjálp og styðja við pólitíska og efnhagslega uppbyggingu í löndum sem eru að ná sér á strik eftir átök. Mannúðaraðstoð er einnig mikilvægur þáttur í því að byggja upp varanlegan frið í áður stríðshrjáðum löndum.
Palestínskir flóttamenn
Hjálparstarf í þágu flóttamanna frá Palestínu hefur verið í gangi allt frá árinu 1949 á vegum sérstakrar stofnunar Sameinuðu þjóðanna, Palestínuflóttamannaaðstoðarinnar (UNRWA).
Stofnunin sér nú um að veita nauðsynlega þjónustu í heilbrigðis- og menntamálum sem og neyðar- og félagsþjónustu. Hún sér ennfremur um framkvæmd áætlunar um tekjusköpun fyrir meira en fjórar milljónir palestínskra flóttamanna á svæðinu.