Matvæla- og landbúnaðarstofnun Sameinuðu þjóðanna (UNFAO/FAO) var stofnuð árið 1945. FAO er sérhæfð undirstofnun Hinna sameinuðu þjóða (SÞ). Markmið stofnunarinnar er að útrýma hungri á heimsvísu.
Dr. Qu Dongyu er núverandi aðalframkvæmdastjóri Matvæla- og landbúnaðarstofnunarinnar en hann tók við embættinu árið 2019. Aðalframkvæmdastjórinn er þeirrar skoðunar að matur og næring séu grundvallarmannréttindi og telur að mannkynið geti unnið bug á viðvarandi óöryggi í matvælaframboði. Þrátt fyrir að margt sé breytingum háð geta vandamál líka orðið skapalón framfara telur aðalframkvæmdastjórinn. Kjörorð hans er „einfalt líf, ekki einföld vinna“ („simple life, but not simple work“).
FAO heldur út sinni eigin síðu á youtube.com/user/FAOoftheUN
Frá stofnun hefur FAO unnið að því að útrýma hungri, næringaskorti og fátækt á sjálfbæran hátt. Markmið stofnunarinnar er að tryggja öllum matvælaöryggi og að öll hafi aðgang að mat og geti lifað virku og heilbrigðu lífi.
Aðildarríki FAO eru 194 talsins og stofnunin starfar í rúmlega 130 ríkjum um allan heim. Markmið FAO er að tryggja öllum matvælaöryggi og að allar manneskjur hafi aðgang að góðum mat og geti lifað virku og heilbrigðu lífi. Yfirlýst viðhorf og stefna stofunarinnar er að öll geti lagt sitt af mörkum í baráttunni gegn hungursneyð.
Ýmsir þættir, þar með talin mannfjöldaaukning, þéttbýlismyndun og aukin velmegun, hafa valdið því að neyslumynstur hefur breyst. Þessar breytingar geta virkað sem hvatning til að finna ný úrræði í matvælaiðnaði og getur stuðlað að fleiri valkostum til lífsviðurværis sem samræmast betur umhverfissjónarmiðum og sjálfbærni. Matvælaframleiðsla hefur áhrif á umhverfið en verður einnig fyrir áhrifum loftslagsbreytinga, svo sem öfgakennds veðurs, landhnignun og minnkandi líffræðilegri fjölbreytni. Til að bregðast við þessum áskorunum þarf að beita kerfisbundnum aðgerðum sem leysa á heildstæðan og sjálfbæran hátt flókin vandamál á sviði matvælafræðslu.
Sjálfbær matvælaiðnaður tryggir matvælaöryggi og næringu fyrir allt mannkyn. Matvælaframleiðsla skal vera arðbær til lengri tíma litið, tryggja efnahagslega sjálfbærni framleiðanda og stuðla að velferð samfélaga. Hún þarf jafnframt að vera jákvæð eða hafa hið minnsta hlutlaus áhrif á náttúruauðlindir og umhverfi og þannig styðja við sjálfbærni til framtíðar.
Árið 2050 er áætlað að mannkyn muni telja 10 milljarða manns. Til að tryggja matvælaöryggi fyrir alla heimsbyggðina þurfa róttækar breytingar á matvælaframleiðslu að eiga sér stað. FAO styður ríkisstjórnir við að byggja upp samhæfða, árangursríka og sjálfbæra matvælaframleiðslu. Slík matvælaframleiðsla þarf að byggjast á markaðslausnum, samstarfi og greinagóðum upplýsingum sem og innsæi og nýsköpun.
FAO styður ríkisstjórnir við að byggja upp samhæfða, árangursríka og sjálfbæra matvælaframleiðslu og vinnur náið með ríkisstjórnum sem og aðilum úr einkageiranum, frjálsum félagasamtökum, svæðisbundnum samfélagsstofnunum. Stofnunin telur að setja þurfi matvælaiðnað í algjöran forgang og gera megi breytingar á matvælaframleiðslu með skýrri stefnumótun og skynsamlegum fjárfestingum. Sjálfbær matvælaframleiðsla byggir á markaðslausnum og samstarfi sem byggir á greinagóðum upplýsingum sem og innsæi og nýsköpun og tengist heimsmarkmiðum Sameinuðu þjóðanna um sjálfbæra þróun fyrir árið 2030.
Þátttaka Íslands í FAO
Stofnunin fer með mikilvæga málaflokka um höfin, fiskveiðar og stjórn fiskveiða. Fastafulltrúi Íslands sat í framkvæmdaráði fiskveiðanefndarinnar (Committee on Fisheries) fyrir hönd Evrópuríkja 2018-2021. Ísland tók virkan þátt í vinnuhópi sem staðfesti yfirlýsingu í tilefni af 25 ára afmæli Viðmiðunarreglna um ábyrgar fiskveiðar (e. Code of Conduct for Fisheries), auk þess sem fastafulltrúinn var meðal þeirra sem töluðu fyrir mikilvægi þess að búa til nýja undirnefnd um málefni fiskveiða í framtíðinni svo auka megi sýnileika og mikilvægi fiskveiða í matvælastefnu framtíðarinnar.
Árið 2019 gerðu Ísland ogg FAO með sér samstarfsamning 2019 á sviði fiskveiða, baráttu gegn ólöglegum fiskveiðum og málefna smáeyjaríkja (Small Island Development States) og var starfandi veiðafærasérfræðingur frá Íslandi hjá FAO fyrir tilstilli þessa samkomulag auk þess sem lögð voru drög að frekara samstarfi. Fastafulltrúinn átti í virku samráði við Atvinnu- og nýsköpunarráðuneytið, meðal annars um styrk til FAO til að vinna úttekt um samninga þróunarríkja við stórútgerðir um veiðiheimildir.
Stiklað á stóru í sögu FAO
Matvæla- og landbúnaðarstofnun Sameinuðu þjóðanna (UNFAO/FAO) var stofnuð árið 1945. Fyrsta úttekt á matvælaframboði í heiminum var unnin árið 1946 og sama ár var fyrsti sérhæfði fundurinn um aðkallandi vandamál tengd matvælaframboði haldin. Árið 1950 var heimstalning unnin á sviði landbúnaðar. Árið 1951 flutti FAO höfuðstöðvar sínar til Rómar. Ári síðar voru eftirfarandi verkefni unnin af hálfu FAO: önnur úttekt gerð á matvælaframboði í heiminum; sama ár var ráðstefna um verndun plantna (IPPC) haldin; verkefni sett á laggirnar vegna engisprettufaraldurs í eyðimörkum. Árið 1954 setti FAO viðmið í formi reglna vegna umsýslu og meðhöndlun á offramboði á matvælum. Árið 1955 upphófst annar áratugur í starfsemi FAO og vann stofnunin þá að eftirfarnadi verkefnum:
Árið 1957 var heimsverkefnið um ústæði sett á laggirnar;
Árið 1958 var matvælasjóði Sameinuðu þjóðanna komið á fót;
Árið 1963 var Matvælastofnun SÞ (World Food Programme – WFP) stofnuð; sama ár var úttekt á matvælaframboði gerð í þriðja sinn og heimsþing um matvælaiðnaðinn var haldið.
Á þriðja áratug starfsemi stofnunarinnar, sem hófst árið 1965, urðu eftirfarandi umbætur á sviði matvælaframboðs og -framleiðslu:
Heimsráðstefna um landnýtingu var haldin árið 1966.
Annað heimsþing um matvælaiðnaðinn var haldið árið 1970. Sama ár var sett fram alþjóðleg áætlun um þróun í landbúnaði.
Árið 1971 var ráðgjafahópur um alþjóðlegar rannsóknir um landbúnað stofnaður.
Árið 1972 var ráðstefna Sameinuðu þjóðanna um umhverfismál og mannlegt samfélag haldin. Sama ár var fjallað um hungur- og þurrkakreppu á Sahel-svæðinu í Afríku sunnan Sahara.
Árið 1974 var heimsþing matvælaiðnaðarins haldið og nefnd um matvælaöryggi í heiminum stofnuð.
Árið 1976 var verkefni í tæknisamvinnu á vegum FAO sett á laggirnar.
Árið 1977 var úttekt á matvælaiðnaðinum í heiminum unnin í fjórða skipti. Hið sama ár var hnattrænt upplýsinga- og forboðakerfi við ógnum sett á stofn.
Árið 1979 var ráðstefna um umbætur í landbúnaði og matvælaframleiðslu haldin. Hið sama ár var heimsdagur matvæla haldin í fyrsta skipti.
Árið 1982 var alþjóðlegt upplýsingakerfi um útsæði sett á laggirnar.
Árið 1984 var heimsráðstefna um sjávarútveg og fiskveiðar haldin.
Árið 1985 hófst fimmti áratugur starfsemi FAO:
Sama ár var Sáttmáli um matvælaöryggi samþykktur og úttekt á matvælaiðnaðinum í heiminum unnin í fimmta sinn.
Árið 1986 var FAOSTAT, upplýsingakerfi um tölfræði á vegum FAO, komið á fót.
Árið 1987 fjallaði FAO um öryggi á sviði matvæla innan alþjóðaviðskipta.
Árið 1988 var umhverfiseftirlitskerfi í rauntíma fyrir Afríku komið á fót.
Árið 1992 var alþjóðleg yfirlýsing og aðgerðaáætlun á sviði næringar samþykkt.
Árið 1993 kom út skýrsla um heimsbúskap í landbúnaði þar sem horft var til ársins 2010.
Árið 1994 var sérhæfð áætlun um matvælaöryggi (SPFS) stofnsett.
Árið 1995 gekk sjötti áratugur starfsemi FAO í garð og þá voru tvö mál í öndvegi starfs FAO: Viðmiðunarreglur um starfsemi ábyrgra fiskveiða; Neyðarkerfi varúðar vegna pesta, faraldra og sjúkdóma í dýrum þvert á landamæri (e. Emergency Centre for Transboundary Animal Disease – ECTAD).
Árið 1996 var heimsráðstefna þjóðaleiðtoga um matvælaiðnaðinn haldin í Róm.
Árið 1997 setti FAO á laggirnar átak kennt við TeleFood í því skyni að efla meðvitund um hungur og aðgerðir til að útrýma hungri.
Árið 1998 var Rotterdam-samningurinn samþykktur. Hann snýr að innflutningi á hættulegum spilliefnum. Samningurinn er fjölhliða og vinnur að sameiginlegri ábyrgð í tengslum við innflutning af þessu tagi.
Árið 1999 var upplýsingaveita um samninga á sviði sjávarútvegs og fiskveiða á vegum FAO stofnuð.
Árið 2000 var stefnumótun fyrir Afríkuhornið komið á fót.
Árið 2001 var Alþjóðasamningur um tilföng í plöntugenum matvæla samþykktur.
Árið 2002 var haldinn Heimsfundur um matvælaiðnaðinn en á fundinum voru seinustu fimm ár gerð upp.
Árið 2004 var Rétturinn til viðmiðunarreglna um matvæli og matvælaframboð settur á stofn.
Árið 2005 hófst sjötti áratugur í starfsemi FAO:
Árið 2006 var miðstöð neyðarstjórnunar vegna dýrahalds stofnuð.
Árið 2008 ráðstefna FAO um loftslagsbreytingar haldin.
Árið 2009 var heimsráðstefna um matvælaöryggi haldin.
Árið 2010 var ráðist í neyðaraðgerðir til að bregðast við ástandinu í Pakistan.
Árið 2011 lýsti FAO yfir því að tekist hefði að útrýma rindarpest.
Árið 2012 voru samþykkt Hin opnu viðmið um stjórnun um landnýtingu, nýtingu á fiskimiðum og nýtingu á skóglendi.
Árið 2014 voru þrjú mál sett í öndvegi á vettvangi FAO: viðmið um ábyrga fjárfestingu í landbúnaði og matvælakerfum; hnattrænt samstarf og stuðningur á sviði jarðvegsmála; og önnur alþjóðleg ráðstefna um næringu (ICN2).
Árið 2015 voru Þúsaldarmarkmið Sameinuðu þjóðanna samþykkt. Sama ár var alþjóðlegt ár jarðvegs.
Árið 2016 var gerður Samningur um aðgerðir um hafnsögu (PSMA). Sama ár var heimsmarkmiðum Sameinuðu þjóðanna um sjálfbæra þróun til ársins 2030 hrint í framkvæmd. Alþjóðlegt ár bauna var einnig haldið árið 2016.
Árið 2018 var alþjóðlegur dagur býflugna. Sama ár var settur á laggirnar alþjóðlegur dagur gegn ólöglegum fiskveiðum.
Árið 2019 var komið á fót „Hönd í hönd“-verkefninu sem miðar að því að útrýma fátækt (sbr. heimsmarkmið 1) og hungri og vannæringu (sbr. heimsmarkmið 2). Sama ár voru settar fram viðmiðunarreglur FAO um sjálfbær matvælakerfi í borgum. Áratugur fjölskyldubúskapar í landbúnaði hófst einnig árið 2019.
Árið 2020 var alþjóðlegt ár plöntuheilsu.