Árið 1951 var Alþjóðlega fólksflutningastofnunin (IOM) stofnuð sem er sama ár og stofnskrá Flóttamannastofnunar SÞ var samþykkt. Enska skammstöfnunin á heitinu er IOM sem stendur fyrir International Organization of Migration. Alþjóðlega fólksflutningastofnunin er leiðandi milliríkjastofnun á sviði fólksflutninga. Alþjóðlega fólksflutingastofnunin starfar samkvæmt þeim grundvallarreglum að mannúðlegir og skipulegir fólksflutningar séu hagsmunir flytjenda og samfélaga. Antonio Vitorino var kjörinn tíundi aðalframkvæmdastjóri IMO og tók við því embætti í október 2018. 

Alþjóðlega fólksflutningastofnunin eða IOM styður flytjendur um allan heim. Flytjendur eru annars vegar flóttamenn utan heimalands síns eða alþjóðlegir flóttamenn; og hins vegar fólk á vergangi eða fólk sem er á flótta innan heimalands síns.   

IOM þróar með sér árangursrík viðbrögð við kraftmiklum breytingum í málefnum flytjenda. IOM leikur lykilhlutverk í ráðgjöf um stefnumótun og framkvæmd í tenglum við fólksflutninga. IOM vinnur að neyðarviðbrögðum með því að þróa áfram þanþol allra flytjenda. Þetta á sérstaklega við um þá flytjendur sem búa við erfiðar og viðkvæmar aðstæður. Að sama skapi er reynt að byggja upp færni ríkisstjórna til að stýra öllum tegundum og áhrifum flutninga á fólki eða svo kölluðum flytjendum.

IOM vinnur samkvæmt stofnsáttmála Hinna sameinuðu þjóða sem felur það meðal annars í sér að tryggja öllum mannréttindi. Viðurkenning á réttindum, virðingu og farsæld flytjenda skiptir sköpum í starfi IOM. Alþjóðlega fólksflutningastofnunin er hluti af stofnanakerfi Hinna sameinuðu þjóða (SÞ) og heyrir undir SÞ. Aðildarríki IOM eru 174 og til viðbótar eru 8 sem hafa stöðu áheyrnafulltrúa.

IOM hefur landsskrifstofur í fleira en 100 ríkjum og stofnunin vinnur ötullega að því að koma á mannúðlegum og skipulegum fólksflutningum sem eru allra hagur. Hún sinnir því starfi með því að koma á framfæri þjónustu við ríkisstjórnir og flytjendur.  

Starfsemi IOM byggist á fáeinum grundvallarviðmiðum. Hin síðastnefndu innihalda 12 punkta stefnumótun sem var samþykkt af ráði IOM árið 2007. Sú samykkt leggur grunn að lykilatriðum í starfi IOM. Jafnframt kemur umrædd samþykkt með lýsingu á umfangi á starfsemi IOM. Árið 2015 samþykktu aðildarríki IOM það sem heitir Migration Governance Framework (MiGOF eða Rammasamkomulag um stjórnun og stýringu fólksflutninga). Rammasamkomulagið leggur grunn að þeim meginmarkmiðum og viðmiðum sem þarf að framfylgja og uppfylla til að grunnur sé lagður að árangursríkri nálgun á stjórnun og stýringu á fólksflutningum.

IOM vinnur að því að tryggja skipulega og mannúðlega stjórnun og stýringu á fólksflutningum í því skyni að efla alþjóðlegt samstarf um málefni flóttamanna, til að styðja í leit að hagnýtum úrlausnum á vandamálum tengdum fólksflutningum og þess að koma á framfæri mannúðlegri aðstoð við flytjendur sem þess þurfa með, þar með talið flóttamönnum og þeim sem eru fólk á vergangi (sbr. fólk á flótta innan ríkja). 

Stofnsáttmáli IOM horfir sérstaklega til tengslana á milli annars vegar fólksflutninga og hins vegar efnahagslegrar, félagslegrar og menningarlegrar þróunar samfélaga, en líka hugmyndarinnar um frjálsa för fólks.  

Alþjóðlega fólksflutningastofnunin vinnur einkum að fjórum málaflokkum tengdum fólksflutningum:

• Fólksflutningar og þróunarmál
• Auðvelda fólksflutninga
• Reglufesta á fólksflutninga
• Þvingaðir fólksflutningar

Verekfni IOM sem ná yfir þessi málefnasvið fela það í sér að efla alþjóðarétt um fólksflutninga, umræðu og ákvarðanir um stefnumótun, verndun á réttindum flytjenda, heilsu flytjenda og hinn kynjaða þátt fólksflutninga.

Árið 2019 var að beiðni framkvæmdastjóra IOM var lagður grunnur að starfsemi næstu fimm ára í ,,Strategic Vision“ eða Stefnumótandi áætlun. Sú stefnumótun til framtíðar á að styðja við almenna stefnumótun og áætlanir IOM. Þetta stefnuskjal felur í sér umfjöllun IOM um þarfir og forgangsatriði, sem byggist á mati og greiningu á því hvað næsti áratugur muni fela í sér í fólksflutningum. Jafnframt felur það í sér sambærilegt mat og greiningu á því hvernig IOM þarf að þróast á næstu fimm árum eða á árabilinu 2019 til 2023 í því skyni að takast á við ný og síbreytileg verkefni.

Aukning á umfangi og flækjustigi

Árið 2019 var fjöldi alþjóðlegra flóttamanna um allan heim talin vera 272 milljónir. Það telur 3,5% af heildarfjölda mannkyns (52% karlar/48% konur) en ekki er gefin upp sú tölfræði sem nær yfir fólk af öllum kynjum, sem stafar líklega af vöntun á upplýsingum þar að lútandi. Flestir flytjendur voru á vinnualdri (74%). Árið 2018 var heildarfjöldi flóttamanna í heiminum talin vera 25,9 milljónir og meir en helmingur þeirra var undir 18 ára aldri. Á sama tíma náði fjöldi þeirra sem var fólk á vergangi (sbr. fólk á flótta innan heimalandsins) 41,3 milljónum og fjöldi þeirra sem voru án ríkisfangs taldi 3,9 milljónir kvenna, karla og fólks af öllum kynjum.

Þróun í fólksflutningum eru breytileg frá einu svæði til annars. Flestir alþjóðlegir flóttamenn sem fæddir eru í Afríku, Asíu og Evrópu eiga heima innan þeirra svæða þar sem þeir fæddust. En flóttamenn frá Suður Ameríku og ríkjum Karíbahafsins og norðurhluta Ameríku eiga heima utan þeirra svæða þar sem þeir eru fæddir. Meira en helmingur af öllum flóttamönnum (141 milljónir manna) eiga heima í Evrópu og norðurhluta Ameríku.

Fólksflutningar eru ekki bara að aukast heldur er flækjustig fólksflutninga og reynsla að verða sýnilegri öllum heiminum. Þetta er að hluta til tengt auknum upplýsingum um fólkflutninga, þar með talið flóttamenn og um aðra flytjendur.

Framtíðarsýn IOM fyrir árin 2019-2023 

Árið 2018 var samþykkt Global Compact for Safe, Ordely and Regular Migration (öðru nafni Global Compact for Migration sem verður notað hér á eftir), sem er skjal sem byggist á og hefur verið samhæft vinnunni að heimsmarkmiðum SÞ um sjálfbæra þróun.

Fólksflutningum sem er vel stjórnað og stýrt geta verið bæði stefnumótun í þróunarmálum en líka útkoma þeirra. Af þessum ástæðum hefur IOM þróað stefnumótun fyrir stofnunina alla sem á að tryggja sjálfbæra þróun fyrir flytjendur og samfélög þeirra.

Á þennan hátt er IOM að vinna að því að auka möguleika fólksflutninga við að ná heimsmarkmiðum SÞ um sjálfbæra þróun. Það er gert með því að styðja við það að áhrif fólksflutninga og þarfa flytjenda í áætlunum um stefnumótun á öllum sviðum og stigum stýringar. Sú stefna birtist skýrt í Global Compact for Migration frá árinu 2018.

Stefnan getur verið vegvísir við að hjálpa til við þann þátt fólkflutninga sem lýtur að heimsmarkmiðum SÞ um sjálfbæra þróun. Áherslurnar í framtíðarsýn IOM innihalda þrjú meginþemu sem eru þanþol, flutningar og stjórnun eins og kemur fram í eftirfarandi umfjöllun: 

Þanþol: IOM verður að vera undir það búið að fleira fólk séu flytjendur til og frá erfiðum og krefjandi aðstæðum. Slíkar aðstæður geta stafað af ólíkum ástæðum þar með talið loftslagsbreytingum, óstöðugleika, fátækt og nýtingu. IOM mun horf bæði til langtíma og heildrænt við að bregðast við neyð. Það er unnið með því að samhæfa markmið þróunar og þess að viðurkenna síbreytilega þróun og áskoranir.

Flutningar: Þær leiðir sem fólk er flytjendur er sífellt að breytast. Um leið og fólksflutningar breytast verður stefnumótun að gera það líka. Þetta á við hvort sem um er að ræða val, siðmenningu, aðgang, gistingu eða það að snúa aftur. Í þessu efni mun IOM vinna að nýjungum í þróun og framkvæmd kerfa sem stýra fólksflutningum. Þau byggjast á núverandi þekkingu um það hvað virkar, hvar og fyrir hverja og fyrir einstök svæði og pólitískar kringumstæður.

Stjórnun: IOM er nú þegar mikilvægur samstarfsaðili aðildarríkjanna í því að koma til skila þjónustu til handa flytjendum sem ríki geta ekki sjálf sinnt. Með tilkomu Global Compact for Migration fæst nýtt tækifæri fyrir IOM til að styðja aðildarríkin við að byggja upp færni til að stjórna fólksflutningum, styðja flytjendur, og þess að styrkja samstarf við aðrar stofnanir SÞ. Þetta krefst betra samstarfs við fjölmarga hópa og við hagaðila. Mikilvægt er í þessu efni að þróa öflugan upplýsingabanka til að styðja ákvarðanatöku í því sem er oft erfiðar kringumstæður.

Stefnumótunin leggur líka grunn að helstu aðferðum við það að ná árangri, sem er með því að benda á hvar frekari þróun á stofnunum er þörf til að geta náð að fullu og öllu leyti markmiðum IOM. Stefnumótun næstu fimm ára innihalda annars grunnviðmið og hins vegar markmið. Grunnviðmiðin í stefnumótun IOM til næstu fimm ára eru þessi:

– það að aðhyllast alþjóðlega staðla og jafnframt að uppfylla réttindi flytjenda.
– Mótun stefnu með því að nota bestu upplýsingar og starfsaðferðir sem byggjast á hinu svo kallað ,,allt-gangverk-ríkisvalds” (,,whole-of-government” aðferð).
– Vinna með samstarfaðilum að málefnum tengdum fólkflutningum og skyldum efnum.

Lykilmarkmið sé horft til næstu fimm ára eru þessi:

– Leggja áherslu á félags- og efnahagslega farsæld flytjenda og samfélaga.
– Geta með árangursríkum hætti tekist á við hreyfanleika í áföllum og kreppum.
– Tryggja það að fólksflutningar eigi sér stað á öruggan og skipulegan hátt og af virðingu.

Markmið Global Compact for Migration eru í samræmi við undirmarkmið 10,7 af heimsmarkmiðum SÞ um sjálfbæra þróun þar sem aðildarríkin sameinast um að koma til skila öruggu, skipulegri og regluföstum fólksflutningum eins og það er skilgreint í Viðauka II hinnar svo kölluðu New York-yfirlýsingar. Hún á að:

• að koma til móts við allar tegundir alþjóðlegra fólksflutninga, þar með talin af mannúðarástæðum, vegna þróunarmála, mannréttindamála og annarra atriða;
• koma með mikilvægt framlag til hnattrænnar styringar og efla samhæfingu alþjóðlegra fólksflutninga;
• koma með rammasamkomulag um alþjóðlega samvinnu um fólksflutninga og flutninga á fólki;
• koma á fót framkvæmanlegum skuldbindingum, aðferðum til að framkvæma þær og ramma til að framfylgja og endurskoða á meðal aðildarríkjanna hvað varðar alþjóðlega fólksflutninga af öllu tagi;
• njóta leiðsagnar heimsmarkmiða SÞ um sjálfbæra þróun og framvæmdaáætlun kenndri við Addis Ababa;
• að vinna í samræmi við Yfirlýsingu frá árinu 2019 sem kennd er á ensku við High-Level Dialogue on International Migration and Development. 

Staðlar IOM

Grundvallaratriði í mannúðaraðstoð er áherslumál sem gengur eins og rauður þráður í gegnum starfsemi IOM. Mannúð, hlutlægni, hlutleysi og sjálfstæði eru grundvallaratriði í þeirri mannúðaraðstoð sem gerir það auðveldara að tryggja og viðhalda öruggu aðgengi að þeim samfélagum sem búa við erfiðleika og áföll. Einnig við það að takast á við siðferðilegar áskoranir, við að efla stefnumótun sem verndar og við að stjórna óvissu og hættu í erfiðum og ótryggum aðstæðum á vettvangi.

Fólksflutningar og loftslagsbreytingar

Alþjóðasamfélagið getur ekki lengur framkvæmd stefnumótun á sviði fólksflutninga og þróunarmála án þess að taka tillit til áhrifa loftslagsbreytinga. Á meðan að UN Climate Action ráðstefnunni (ráðstefna SÞ um loftslagsaðgerðir) stóð í september 2019 héldu IOM saman með ríkisstjórnum Portúgal og Fídjí morgunfund ráðherra til þess að ræða um smáeyjar sem eru þróunarríki (SIDS). Þar var lögð áherlsa á það að byggja upp þanþol innan þeirra samfélaga sem búa við mesta ógn af loftslagsbreytingum.

Sú deild IOM sem fæst við fólksflutninga, umhverfismál og loftslagsbreytingar (MECC) vinnur að stefnumótun sem mun styrkja stöðu IOM innan alþjóðasamfélagsins. En á sama tíma styður MECC við landsskrifstofur IOM innan aðildarríkjanna við að veita aðstoð og vernd til handa því fólki sem býr við mesta ógn af loftslagsbreytingum af mannavöldum.

Stofnun nets fólksflutninga á vegum SÞ

Í maí árið 2018 var að frumkvæði aðalframkvæmdastjóra SÞ stofnað net SÞ sem vinnur að málefnum tengdum fólksflutningum. Það er gert í því skyni að tryggja árangursríkan, tímanlegan og samhæfðan stuðning allra aðila við aðildarríkin í því að framkvæma og vinna áfram með og endurskoða fyrrnefndan Global Compact for Migration. IOM hefur fengið það hlutverk að samhæfa vinnu netsins og skrifstofu þess sem er ábyrg fyrir því að þjónusta netið.

Uppbygging á upplýsingaskrifstofu stefnumótunar á vegum IOM

Þann 1. apríl 2019 var komið á fót upplýsingaskrifstofu sem hluta af starfi framkvæmdastjóra, sem hefur það að markmiði að koma á framfæri upplýsingum innan IOM. Það hefur það lykilhlutverk að tengja saman og koma á framfæri upplýsingum um stefnumótun þvert á einstakar deildir IOM. Upplýsingaskrifstofan mun vera miðdepill alls kyns vinnu að stefnumótun og þróun nýrra aðferða við stefnumótandi þekkingaröflun.

 

Stuðla að viðvarandi sjálfbærum hagvexti og arðbærum og mannsæmandi atvinnutækifærum fyrir alla    —

Nú þegar komið er undir lok júlímánuðar kynnum við þema mánaðarins, sem er heimsmarkmið 8 – góð atvinna og hagvöxtur. Á þessu ári munum við kynnast heimsmarkmiðum Sameinuðu þjóðanna um sjálfbæra þróun fyrir árið 2030 betur í gegnum þema hvers mánaðar.

Birtar verða greinar um heimsmarkmið SÞ hvert fyrir sig á árinu 2021. Jafnframt stendur til að það fylgi með tilheyrandi ítarefni og greinagóðar upplýsingar, kynningar og fræðsla um það hvernig einstaklingar, fyrirtæki, stofnanir, félagasamtök og bæjarfélög geta unnið að heimsmarkmiðum SÞ. Þannig geti allir þessir ólíku aðilar lagt sitt af mörkum til sjálfbærrar þróunar.  

Ein af þeim spurningum sem vert er að velta upp og leita svara við er  þessi: Hvaða tækifæri eru fólgin í heimsmarkmiðum SÞ?  

Með samstilltu alþjóðlegu átaki þar sem allir leggjast á eitt getum við friðmælst við okkur sjálf og náttúruna, tekist á við loftslags- og umhverfisbreytingar, slæmt efnahagslegt ástand og félagslegar áskoranir.  

Óhætt er að fullyrða að ef þjóðum heims tekst að ná markmiðunum innan gildistíma áætlunarinnar, mun líf allra og umhverfi batna til mikilla muna en það þarf alla til og samvinnu þvert á landamæri svo að það verði mögulegt. 

Góð atvinna og hagvöxtur

Langvarandi og sjálfbær hagvöxtur getur verið drifkraftur framfara, skapað góða atvinna og bætt lífskjör. En heimsfaraldur kórónaveiru (COVID-19) hefur valdið umróti um allan heim. Núverandi og yfirstandandi heimsfaraldur kórónaveirunnar hefur haft gríðarleg áhrif til hins verra á líf og heilsu milljarða jarðarbúa og ógnað gangverki alþjóðahagkerfisisins.

Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn (AGS) spáir heimskreppu sem verður jafndjúp eða enn verri en sú sem skall á heimshagkerfið árið 2009. Um leið og atvinnuleysi eykst áætlar Alþjóðavinnumálastofnunin að um það bil helmingur af vinnuafli mannkyns búi við aðsteðjandi hættu af að missa lifibrauð sitt. 

Jafnvel áður en heimsfaraldurinn braust út var áætlað að í fimmtungi ríkja heims mundu á árinu 2020 þjóðartekjur á mann standa í stað eða dragast heldur saman. Sá fimmtungur ríkja er þá þegar heimili fáeinna milljarða örsnauðra jarðarbúa. Hið fjárhags- og efnahagslega tjón sem tengist kórónaveirufaraldrinum kemur fram sem röskun á iðnaðarframleiðslu, hríðlækkandi vöruverði, óróa á fjármálamörkuðum og auknu óöryggi.

Allt þetta framangreint er að færa úr skorðum það sem er þá þegar brokkgengur hagvöxtur í efnahagslífinu. Hið síðastnefnda eykur enn hættuna á að aðrir þessara þátta virki neikvætt á alþjóðahagkerfið. 

Áhrif COVID-19

Heimsfaraldur kórónaveirunnar (COVID-19) hefur valdið aukinni fátækt og atvinnuleysi. Það hefur aftur valdið miklum hörmungum um alla heim gagnvart mann- og kvenfólki og fólki af öllum kynjum. Umræddar hörmungar hitta sérstaklega þá fyrir sem verst eru settir og búa við mesta fátækt.

Árið 2020 gáfu Sameinuðu þjóðirnar (SÞ) út eins konar viðmiðunaráætlun. Hún er svar SÞ við þeim mikla bráðavanda sem krefst þess að félagsleg og efnahagsleg endurreisn takist giftusamlega. Það krefst afar mikils alþjóðlegs og pólitísks bolmagns að tryggja það að fólk um alla heim hafi aðgang að brýnustu þjónustu og félagslegri vernd. Hin félagslega og efnahagslega viðmiðunaráætlun felur í sér fimm atriði sem þarf að vinna að:

• Tryggja það að grundvallar heilbrigðisþjónusta verði enn til staðar og það að koma heilbrigðiskerfinu til varnar;

• það að hjálpa fólki að standast hina miklu ágjöf, og það eftir leiðum félagslegrar verndar og með grunnþjónustu;

• það að verja störf, styðja lítil og meðalstór fyrirtæki og starfsmenn á almennum markaði með efnahagslegum úrræðum og áætlunum um endurreisn;

• það að stýra hinu bráðnauðsynlegu útgjaldaaukningu á sviði fjármála og efnahagsmála til að tryggja það að stefnumótun í ríkisfjármálum gagnist þeim sem minnst bera úr býtum og styrkir marghliða viðbrögð og líka svæðisbundna; og

• það að efla félagslega samþættingu og fjárfesta í því að samfélög bregðist hratt við og sýni af sér tilheyrandi viðnámsþrótt.

Þessir fimm þættir tengjast hinni miklu áherslu sem lögð er á sjálfbæra þróun bæði á sviði umhverfismála og kynjajafnréttis. Þannig er tryggt að viðspyrnan og endurreisnin færi okkur öllum enn betri heim #BuildBackBetter. Núverandi aðalframkvæmdastjóri SÞ Antonio Guterres hefur lagt á það áherslu að endurreisnin eftirá um leið og hið mikla áfall yfirstandandi heimsfaraldurs rennur sitt skeið á enda verði unnin til að koma á fót annars konar hagkerfi.

Ef horft er áfram til lengri tíma en bráðavandans vegna heimsfaraldurs ættu viðbrögðin að vera þau, að ná langvarandi árangri og setja í það kraft að koma á löngu tímabærum aðgerðum og umbótum. Hinar síðarnefndu þurfa að koma heiminum lengra á veg í átt til sjálfbærrar þróunar. Samhliða þarf að gera alþjóðahagkerfið öflugra í því að mæta áföllum í framtíðinni.

Árið 2019 var 22% ungs fólks á heimsvísu sem hvorki var að stunda nám né sinnti vinnu né einhvers konar starfsþjálfun. 

 Hvað felur ,,góð atvinna” í sér?

Góð atvinna þýðir atvinnutækifæri fyrir alla. Góð atvinna sem stendur til boða færir fólki eftirfarandi umbætur: 

• framleiðni og sanngjarnar tekjur; 

• öryggi á vinnustað og félagslega vernd fyrir fjölskyldur; 

• betri möguleika til persónulegs þroska og félagslega samþætting. 

Áframhaldandi skortur á viðunandi atvinnumöguleikum, ónóg fjárfesting og minnkandi neysla leiðir til þess að það fjarar undan þeim félagssáttmála sem liggur til grundvallar lýðræðissamfélögum sem er sá að allir eigi hlutdeild í framförum. 

Hversu margir eru án atvinnu?

(Barnaheimili starfsmanna Saga framleiðanda íþróttavara í Sialkot í Pakistan).

Heimsfaraldur kórónaveirunnar mun hafa gríðarlega mikil neikvæð áhrif á atvinnustigið. Fleiri en sjötti hver ungur einstaklingur hefur þurft að hætta launavinnu vegna yfirstandandi heimsfaraldurs. Á sama tíma hafa þeir sem sinna störfum þurft að minnka vinnustundir sínar um 23 af hundraði.

Ferðaþjónustan er sá geiri efnahagslífsins sem verður hvað harðast úti í heimsfaraldrinum. Það stafar af því að landamærum hefur verið lokað og útgöngubann sett á. Það veltur á því hvenær ferðatakamörkunum er hætt og einstök landamæri ríkja opnast hversu mikill skaðinn verður á starfsemi ferðaþjónustu. 

Hvað er hægt að gera til að greiða úr vandanum?

Sú áskorun að koma ungu fólki í góða atvinnu krefst þess að fjárfest sé í menntun og starfsþjálfun. Hvoru tveggja síðarnefnda þurfa að vera af bestu mögulegu gerð, lögun og innihaldi. Að sama skapi er mikilvægt að gefa ungu fólki menntun og færni sem svarar kröfum atvinnulífsins.

Einnig verður að gefa ungu fólki aðgang að félagslegri vernd og grunnþjónustu óháð þeim starfsssamningum sem ungt fólk gengst undir. Þannig getur allt ungt fólk komist í aðgengileg störf óháð kyni, tekjum eða félags- og efnahagslegri stöðu. 

Ríkisstjórnir heims þurfa að skapa kraftmikil nýsköpunarhagkerfi sem leggur áherslu á hið manneskjulega. Slík hagkerfi leggja drög að atvinnu ungs fólks og efnahagslegri valdeflingu kvenna. Einkum gera slík hagkerfi það að verkum að þau skapa góða atvinnu fyrir alla. 

Það er brýnt að koma á framfæri nauðsynlegum úrræðum sem lúta að bæði heilsu og öryggi. Einnig því að tryggja gott vinnuumhverfi. Hið síðastnefnda gegnir veigamiklu hlutverki í því að vernda öryggi starfsfólks. Hið síðastnefnda er sérstaklega mikilvægt fyrir heilbrigðisstarfsfólk og eins þá sem koma á framfæri lífsnauðsynlegri þjónustu. 

Staðreyndir um stöðu mála á umliðnum árum

Heildaratvinnuleysi í heiminum var 5,6% árið 2017 og jókst upp í 6,4% árið 2000. Á heimsvísu voru 61% starfsmanna árið 2016 sem störfuðu á almennum markaði. Að frátöldum störfum í landbúnaði munu á árinu 2020 vera 51% af öllu vinnandi fólki sem falla undir það að vera atvinnulausir. 

Karlmenn bera 12,5% meira úr býtum heldur en konur í 40 af 45 ríkjum sem halda til haga tölfræði um þau málefni. Í heiminum öllum er launamunur kynjanna á heimsmælikvarða 23% og án afgerandi aðgerða mun það að taka önnur 68 ár að ná jafnstöðu á milli kynjanna í launum. 

Þátttaka kvenna í vinnuafli er 63% á meðan að hjá körlum liggur talan við 94%. Þrátt fyrir það að konur verði sífellt meir áberandi í opinberu þjóðlífi vinna konur 2,6% meira ólaunaða vinnu og vinnu inni á heimilinu en karlar gera.

Skýrsla Alþjóðavinnumálastofnunarinnar um stöðu atvinnu og hlutfalli kvenna í heiminum sem eru í atvinnu kemur með þessar tillögur til úrbóta:

• Fjárfesting í velferðarþjónustu vegna þess að heilbrigðisstörf og störf í aðhlynningu og menntageiranum er mikilvæg við það að endurskapa störf, sérstaklega fyrir konur. Einnig er það hugsað vegna þess að stefnumótun um orlof og sveigjanlegan vinnutíma orsakar jafnari dreifingu vinnu inna heimilisins á milli kvenna, karla og fólks af öllum kynjum. 

• Berjast fyrir jöfnum launum fyrir jafnverðmæt störf. 

• Útrýma ofbeldi og áreitni á vinnustöðum. Heimilisofbeldi og vinnutengt kynbundið ofbeldi og kynferðisleg áreitni hafa aukist á tímum heimsfaraldursins, sem aftur hefur skert möguleika kvenna til að sinna launavinnu.
• Berjast fyrir þátttöku kvenna í ákvarðanatöku, félagslegu samtali og stofnunum hinna þriggja aðila vinnumarkaðarins.    

Staðan á Íslandi

Helstu áskoranir:

• Draga úr langtímaatvinnuleysi;
• Efla stuðningsúrræði fyrir fólk með skerta starfsgetu;
• Aukin framleiðni í sátt við umhverfi og samfélag; og
• Jöfn tækifæri og jöfn laun fyrir sömu vinnu.

Víða í heiminum er það að hafa trygga atvinnu ekki nóg til þess að komast hjá fátækt. Sjálfbær hagvöxtur er því háður að samfélög heimsins skapi aðstæður þar sem fólk getur unnið störf á mannsæmandi launum, sem skaða þó ekki umhverfið. Einnig þurfa ríki heims að sjá vinnuafli sínu fyrir starfsmöguleikum og viðeigandi vinnuskilyrðum. Hagvöxtur er mælikvarði fyrir heilbrigði hagkerfis og þykir mikilvægur fyrir framþróun ríkja. 

Ísland á alþjóðlegum vettvangi

Háskólar Sameinuðu þjóðanna þjálfa ungt fagfólk frá þróunarlöndum með það fyrir augum að auka fjölbreytni og kynna nemendum tækninýjungar á sviðme jarðhita, fiskimála og landgræðslu. Að auki stuðlar Jafnréttisskóli Háskóla Sameinuðu þjóðanna að auknum skilningi á málefnum kvenna og barna, þar með talið mansali og þrælkun kvenna og barna. Ýmis þróunarverkefni sem Ísland styður beinast að því að efla menntun og halda ungmennum í skóla, meðal annars í Malaví og Úganda.

Í samvinnu við Alþjóðabankann vinnur Ísland að því að styrkja sjávarútveg í vestanverðri Afríku. Stefnt er að aukinni samvinnu við bankann á sviði sjávarútvegs á komandi árum. Í austanverðri Afríku hefur Ísland til margra ára unnið rannsóknarstarf í beislun jarðhita í samvinnu við Norræna þróunarsjóðinn og Alþjóðabankann. Með kortlagningu á mögulegri jarðhitavirkjun til raforkuframleiðslu er lagður grunnur að auknum hagvexti og fjölbreytni atvinnulífs til framtíðar.

Undirmarkmið:

8.1 Viðhaldið verði hagvexti á hvern einstakling í samræmi við aðstæður í hverju landi og að minnsta kosti 7% vexti vergrar landsframleiðslu á ári í þeim þróunarlöndum sem eru skemmst á veg komin.

8.2 Aukinni framleiðni í atvinnulífinu verði náð með fjölbreytni, tækninýjungum og nýsköpun, meðal annars með því að beina athygli að vinnuaflsfrekum geirum sem fela í sér mikinn virðisauka.

8.3 Unnið verði að framgangi þróunarmiðaðra stefnumála sem styðja við afkastamikla framleiðslustarfsemi, frumkvöðlastarfsemi, sköpunarmátt og nýsköpun og fjölga mannsæmandi störfum. Lítil og meðalstór fyrirtæki fái meðbyr, meðal annars með aðgengi að fjármálaþjónustu.

8.4 Fram til ársins 2030 verði nýting auðlinda til neyslu og framleiðslu bætt jafnt og þétt og leitast við að draga úr hagvexti sem gengur á náttúruna í samræmi við tíu ára rammaáætlun um sjálfbæra neyslu og framleiðslu, með hátekjuríkin í fararbroddi.

8.5 Eigi síðar en árið 2030 verði full vinna og mannsæmandi störf í boði fyrir allar konur og karla, þar á meðal ungt fólk og fatlað fólk, og sömu laun greidd fyrir jafnverðmæt störf.

8.6 Eigi síðar en árið 2020 hafi hlutfall ungmenna, sem eru atvinnulaus, stunda ekki nám eða þjálfun, lækkað verulega.

8.7 Gerðar verði tafarlausar og árangursmiðaðar ráðstafanir til þess að útrýma nauðungarvinnu. Nútímaþrælahald og mansal heyri sögunni til og tekið verði fyrir barnaþrælkun og hún bönnuð, þar á meðal herþjónusta barna, og eigi síðar en árið 2025 verði nauðungarvinna barna í allri sinni mynd úr sögunni.

8.8 Réttindi á vinnumarkaði verði vernduð og stuðlað að öruggu og tryggu vinnuumhverfi fyrir allt launafólk, meðal annars farandverkafólk, einkum konur í þeim hópi og þá sem eru í óöruggu starfi.

8.9 Eigi síðar en árið 2030 hafi verið mótuð og innleidd stefna í því skyni að stuðla að sjálfbærri ferðaþjónustu sem skapar störf og leggur áherslu á staðbundna menningu og framleiðsluvörur

8.10 Fjármálastofnanir innan lands verði efldar til þess að bæta aðgengi að banka-, trygginga- og fjármálaþjónustu fyrir alla.

8.a Þróunaraðstoð í viðskiptum verði aukin, einkum í þeim þróunarlöndum sem eru skemmst á veg komin, meðal annars á grundvelli sameiginlegrar tæknilegrar aðstoðar í viðskiptum.

8.b Eigi síðar en árið 2020 verði heildarstefnu um atvinnumál ungmenna hrundið í framkvæmd og atvinnusáttmáli Alþjóðavinnumálastofnunarinnar kominn til framkvæmda.

Alþjóðavinnumálastofnunin (International Labor Organisation – ILO) er sú stofnun Sameinuðu þjóðanna (SÞ) sem sinnir verkefnum tengdum atvinnu. Stofnunin vinnur að fimm náskyldum atriðum tengdum atvinnu. Í fyrsta lagi setur stofnunin alþjóðlega vinnustaðla. Í öðru lagi sinnir stofnunin baráttu fyrir réttindum launþega. Í þriðja lagi hvetur stofnunin til góðra valkosta til atvinnu. Í fjórða lagi berst stofnunin fyrir auknum félagslegum réttindum á meðal aðildarríkjanna. Í fimmta lagi er unnið að því að styrkja þríhliða samtal aðila vinnumarkaðrins og opinberra stjórnvalda um vinnutengd málefni. 

Alþjóðavinnumálastofnunin hefur harla einstakt skipulagt sem tengir saman ríkisstjórnir, atvinnurekendur og fulltrúa launþega í þríhliða samtali. Það eru 187 aðildarríki að Alþjóðavinnumálastofnuninni og hún er ein elsta undirstofnun SÞ. Höfuðstöðvar Alþjóðavinnumálastofnunarinnar eru í Genf í Sviss. Hnattrænt net sérfræðinga á sviði tæknimála og skrifstofur sem eru á vettvangi má finna í rúmlega 40 löndum.

Stjórnarnefnd alþjóðavinnumálaskrifstofunnar

Hlutverk stjórnarnefndar er meðal annars að annast framkvæmd ályktana sem Alþjóðavinnumálaþingið samþykkir, ákveða dagskrá vinnumálaþinganna, samþykkja starfsáætlun fyrir alþjóðavinnumálaskrifstofuna og ráða henni aðalforstjóra. Ríkistjórnir eig langflesta fulltrúa í stjórnarnefnd en fulltrúar launþega og atvinnurekenda eiga jafnmörg sæti í stjórnarnefdinni. 

Alþjóðavinnumálaráðstefnan (ILC) hittist og kemur saman einu sinni á ári. Hlutverk ráðstefnunnar er það að samþykkja nýja alþjóðlega vinnustaðla. Auk þess er hlutverkið það að samþykkja vinnu- og fjárhagsáætlun fyrir Alþjóðavinnumálastofnunina.

Samkvæmt stofnskrá Alþjóðavinnumálastofnunarinnar skulu fastastofnanir vera: Allsherjarþing fulltrúa frá þeim ríkjum sem aðild eiga, stjórnarnefnd og alþjóðavinnumálaskrifstofan. Í öllum þessum stofnunum eiga sæti fulltrúar atvinnurekenda, launafólks og ríkisstjórna. Samstarf þessara þriggja aðila er einstætt fyrir stofnun á vegum SÞ og er eitt af grundvallaratriðunum í starfseminni.

Stjórnarnefnd Alþjóðavinnumálastofnunarinnar er æðsta yfirstjórn hennar og hittist stjórnarnefndin þrisvar á ári í Genf. 

1. Góð atvinna sett í öndvegi

1.1. Skapa störf: Berjast fyrir hagkerfi sem skapar tækifæri fyrir fjárfestingu, frumkvöðlastarfi, aukinni færni, atvinnu og sjálfbærum lífsháttum.

1.2. Koma á framfæri félagslegu samtali: Sterk og sjálfstæð félög aðila vinnumarkaðarins skipta meginmáli í því að auka framlegð, forðast vinnudeilur og því að skapa samhent samfélög.   

1.3. Efla félaglega vernd: Tryggja það að konur, karlar og fólk af öllum kynjum hafi vinnuaðstæður sem eru bæði öruggar og tryggar, að starfsmenn fáme orlof og hvíld, það að tekið sé tillit til fjölskyldu og félagslegra sjónarmiða, sjá til þess að það séu félagslegar bætur vegna vinnumissis eða minnkandi tekna og gefa færi á aðgangi að góðri heilbrigðisþjónustu. 

1.4. Tryggja réttindi launþega: Það að fá viðurkenningu á réttindum launþega og virðingu starfsmanna. Allir starfsmenn og alveg sérstaklega þeir sem búa við skertar aðstæður og eru fátækir þurfa á því að halda að einhver tali fyrir þeirra málstað, þeim sé gert kleift að sinna þátttöku og að það séu lög sem tryggja réttindi þeirra.  

Guy Ryder er framkvæmdastjóri Alþjóðavinnumálastofnunarinnar. Hann er sá tíundi í röðinni og tók fyrst við árið 2012 og var síðan endurkjörinn til fimm ára árið 2017. Ummæli sem höfð eru eftir Guy Ryder núverandi aðalframkvæmdastjóra koma hér eftirfarandi:

 Nú orðið er það raunin meir en nokkru sinni áður að góðir valkostir til atvinnu fyrir alla leika lykilhlutverk í samhentu samfélagi, félagslegu réttlæti, stöðugleika og friði. Í heimi atvinnu sem fer í gegnum miklar breytingar verða ríkisstjórnir, launþegar og atvinnurekendur að einhenda sér í að byggja þá framtíð atvinnu sem við viljum. 

Fimm lykilverkefni eru í starfsemi Alþjóðavinnumálastofnunarinnar:

• Betri atvinna.
• Alþjóðlegt verkefni um að útrýma barnaþrælkun og vinnuþrælkun.
• öryggi og heilsa á vinnustað og hnattrænt ákall um forvarnarstarf.
• Störf í þágu friðar og aukins þanþols samfélaga.
• félagslega vernd sem grunnréttur allra.     

Saga Alþjóðavinnumálastofnunarrinar í hnotskurn

Alþjóðavinnumálastofnunin (ILO)  var stofnuð sem hluti af Versalasamningunum eftir lok Norðurálfuófriðarins mikla árið 1919. Starfið byggist á þeim grunni að almennur og viðvarandi friður náist ekki nema með félagslegu réttlæti.

Yfirlýsingin frá Fíladelfíu frá árinu 1944 segir að atvinna sé ekki kaupvara og leggur grunn að grundvallar mannréttindum og efnahagslegum réttindum sem ríki þurfi að fara eftir. Árið 1946 varð Alþjóðavinnumálastofnunin fyrsta sérhæfða stofnun Hinna Sameinuðu þjóða (SÞ).

Árið 1969 hlaut Alþjóðavinnumálastofnunin friðarverðlaun Nóbels. Árið 1998 var gefin út Yfirlýsingin um grundvallarréttindi og -viðmið í atvinnu, sem leggur grunn að kjarnanum í nokkrum atvinnustöðlum.

Árið 2008 kom Yfirlýsingin um félagslegt réttlæti í átt að sanngjarnari hnattvæðingar. Sú síðarnefnda Yfirlýsing er grundvöllur að þeirri nútímalegu sýn sem Alþjóðavinnumálastofnunin hefur á tímum hnattvæðingar.

Árið 2015 voru heimsmarkmið SÞ um sjálfbæra þróun fyrir árið 2030 samþykkt. Heimsmarkmið SÞ númer átta er: ,,Góð atvinna fyrir alla”. Umrætt heimsmarkmið SÞ  er lykilatriði í stefnumótun um sjálfbæran hagvöxt og þróun samfélaga. Árið 2019 fagnaði Alþjóðavinnumálastofnunin hundrað ára afmæli sínu. Við það tækifæri var litið til framtíðar og tekist á við ný og breytt verkefni.       

Hversu einstök Alþjóðavinnumálstofnunin er í raun og sanni

Sérstaða Alþjóðavinnumálastofnunarinnar kemur glöggt fram í stofnskrá stofnunarinnar um allsherjarþing stofnunarinnar. Þar kemur fram að fjórir fulltrúar frá hverju aðildarríki skuli eiga sæti á þinginu. Tveir þeirra skulu vera fulltrúar hlutaðeigandi ríkisstjórnar, annar hinna tveggja fulltrúi atvinnurekenda, en hinn fulltrúi launafólks viðkomandi ríkis. Aðildarríki stofnunarinnar skuldbinda sig til að nefna fulltrúa og ráðunauta aðila vinnumarkaðarins í samráði við heildarsamtök atvinnurekenda og launafólks.

Á 46. Alþjóðavinnumálaþinginu 1962 var þetta ákvæði túlkað af kjörbréfanefnd með þeim hætti að hafa eigi samráð um val þessara fulltrúa. Þetta samráð sé haft við stærstu samtök aðila vinnumarkaðarins, ef slík samtök eru þar til, og fulltrúarnir valdir með samkomulagi við hlutaðeigandi heildarsamtök til þátttöku í Alþjóðavinnumálaþinginu.

Í stofnskrá Alþjóðavinnumálastofnunarinnar er tekið fram að sérhver fulltrúi á rétt á því að greiða sjálfstætt atkvæði um öll mál sem tekin eru til meðferðar á þinginu. Í því skyni að viðhalda jafnvægi á milli fulltrúa aðila vinnumarkaðarins og ríkisstjórna er kveðið á um það að ef aðildarríki láti undir höfuð leggjast að nefna annan þeirra fulltrúa sem ekki er fyrirsvarsmaður ríkisstjórnar skal hinn fulltrúinn er eigi fer með fyrirsvar ríkisstjórnarinnar eiga sæti á þinginu og hafa þar málfrelsi en ekki atkvæðisrétt.

Alþjóðavinnumálaþingið kemur saman að jafnaði einu sinni á ári í júní og stendur í þrjár vikur. Þingið er haldið í hinni virðulegu höll sem reist var yfir Þjóðabandalagið í Genf og er kennd við það. Þess má geta að samkvæmt ákvæðum í stofnskrá ber að gefa löggjafarsamkomu aðildarríkis skýrslu um samþykktir og tilmæli Alþjóðavinnumálaþingsins. Á Íslandi er þessari skyldu fullnægt með skýrslu félagsmálaráðherra sem er lögð fyrir Alþingi.

Meginviðfangsefni Alþjóðavinnumálaþingsins er afgreiðsla alþjóðasamþykkta. Þær taka til allra þátta atvinnulífsins og félagslegs öryggis, svo sem félagafrelsis, vinnuumhverfis, vinnu, starfsmenntunar og -þjálfunar, misréttis á vinnumarkaðinum, vinnu barna og aðbúnað skipverja svo fátt eitt sé nefnt.

Í samþykktum Alþjóðavinnumálastofnunar eru settar fram lágmarkskröfur. Með fullgildingu samþykktar skuldbindur aðildarríki sig til að uppfylla kröfur sem í flestum tilvikum snerta rétt þegnanna til félagslegs öryggis, til dæmis til öruggrar afkomu, vinnuumhverfis sem er skaðlaust heilsu þeirra o.s.frv. Að öðrum þræði fjalla samþykktirnar um skyldu aðildarríkis til afla á markvissa hátt upplýsinga um þróunina á vinnumarkaðinum, til dæmis um atvinnuleysi, framboð atvinnu, vinnutíma o.s.frv. Samtals hefur Alþjóðavinnumálaþingið afgreitt 188 alþjóðasamþykktir. Meðal þeirra merkustu eru: 

• samþykkt um félagafrelsi; 
• um beitingu grundvallarreglnanna um réttinn til að stofna félög og semja sameiginlega; 
• um jöfn laun fyrir jafnverðmæt störf; og 
• um mismunun, meðal annars vegna kynferðis, með tilliti til starfs og launa. 

Alþjóðavinnumálaskrifstofan

Eins og áður er getið er eitt aðalhlutverk stjórnarnefndarinnar að samþykkja starfsáætlun fyrir alþjóðavinnumálaskrifstofuna sem hefur aðsetur í Genf. Helstu verkefni skrifstofunnar samkvæmt 10. gr. stofnskrárinnar er að annast rannsóknir á ýmsum þáttum félagsmála, einkum þeim sem snerta atvinnuhætti og samskipti aðila vinnumarkaðarins. Hún undirbýr þing, ráðstefnur og sérfræðingafundi með því að safna gögnum og semja skýrslur um þau málefni sem eru til umfjöllunar hverju sinni.

Alþjóðavinnumálaskrifstofan annast upplýsingamiðlun og veitir margháttaða þjónustu. Innan skrifstofunnar er meðal annars að finna deildir sem sérhæfa sig í málefnum sem snerta hollustu og öryggi á vinnustöðum, þjálfun og endurmenntun og samvinnumál svo fátt eitt sé nefnt. Skrifstofan stendur fyrir fjölbreytilegri útgáfustarfsemi á bókum, tímaritum og hagskýrslum.

Alþjóðavinnumálaskrifstofunni er stjórnað af aðalforstjóra og þremur varaforstjórum. Auk aðalskrifstofunnar í Genf eru starfræktar svæðaskrifstofur í Afríku, Ameríku og Asíu. Starfsfólk er samtals um 3.000 og er tæpur helmingur þess á skrifstofunni í Genf. 

Eftirlit Alþjóðavinnumálastofnunarinnar

Fram er komið að eitt meginhlutverk Alþjóðavinnumálastofnunarinnar er að setja reglur, alþjóðasamþykktir og tillögur um lágmarksréttindi og lágmarkskröfur á sviði félags- og vinnumála. Annað höfuðviðfangsefni stofnunarinnar er að fylgjast með því að reglum sé framfylgt.

Með fullgildingu alþjóðasamþykktar fellst aðildarríki á að haft sé alþjóðlegt eftirlit með því hvernig það framfylgir samþykktinni. Venjulega fer þetta fram með þeim hætti að hlutaðeigandi aðildarríki tekur saman skýrslu um framkvæmd þeirrar samþykktar sem það hefur fullgilt. Hún er tekin saman í samráði við helstu samtök aðila vinnumarkaðarins.

Á Íslandi fer þetta samráð fram í svonefndri ILO-nefnd á vegum félags- og barnamálaráðuneytisins en í henni sitja fulltrúar Alþýðusambands Íslands og Samtaka atvinnulífsins auk fulltrúa ráðuneytisins sem er formaður. Skýrsla nefndarinnar um framkvæmd alþjóðasamþykktar er lögð fyrir sérfræðingahóp Alþjóðavinnumálastofnunarinnar sem kannar hvort framkvæmdin sé í samræmi við ákvæði samþykktarinnar. Í henni eiga sæti 20 manns, allt sérfræðingar á sviði félagsfræði, lögfræði og hagfræði, en dómarar og prófessorar eru fjölmennir í nefndinni. Álit og sjónarmið hennar njóta mikils álits sem meðal annars kemur fram í því að oft er vitnað til álits sérfræðinganefndar Alþjóðavinnumálastofnunarinnar í öðrum alþjóðastofnunum sem vinna að hliðstæðum viðfangsefnum á sviði félagsmála.

Sérfræðinganefndin birtir niðurstöður sína í um 500 blaðsíðna skýrslu sem er til umfjöllunar í einni af þingnefndum Alþjóðavinnumálaþingsins. Eins og í öðrum stofnunum sem heyra undir Alþjóðavinnumálastofnunina sjálfa sitja fulltrúar ríkisstjórna, atvinnurekenda og launafólks í þingnefndinni.

Um 300 þingfulltrúar taka þátt í fundum nefndarinnar og er hún þar með fjölmennasta þingnefndin á alþjóðavinnumálaþinginu. Í nefndinni hefur skapast sú verklagsregla að fulltrúar aðila vinnumarkaðarins koma sér saman um að skrá yfir um 40 mál í skýrslunni sem tekin eru til umræðu í nefndinni.

Þar eiga sér stað skoðanaskipti milli fulltrúa aðila vinnumarkaðarins og hlutaðeigandi ríkisstjórnar um atriði sem koma fram í athugasemdum sérfræðinganefndarinnar og önnur atriði sem fulltrúar vilja taka til umfjöllunar í sambandi við framkvæmd á hlutaðeigandi alþjóðasamþykkt eða varðandi skuldbindingar sem felast í stofnskrá Alþjóðavinnumálastofnunarinnar.

Kemur ýmislegt til greina, til dæmis að ríkisstjórn hafi ekki gert löggjafarsamkomu aðildarríkis grein fyrir nýjum alþjóðasamþykktum, dráttur á skýrslugjöf um framkvæmd alþjóðasamþykkta eða ekki hafi verið tekið tillit til athugasemda stofnunarinnar svo getið sé nokkurra algengra yfirsjóna.

Vanefndir á nokkrum grundvallarskuldbindingum eru litnar sérstaklega alvarlegum augum. Brot á stofnskránni er mjög alvarlegt, enn fremur brot á grundvallarsamþykktum sem snerta mannréttindi. Þeirra á meðal eru alþjóðasamþykkt um félagafrelsi, og samþykkt um beitingu grundvallarreglnanna um réttinn til að stofna félög og sameiginlega samninga. 

Á síðustu áratugum hefur stofnunin fylgst náið með framkvæmd tveggja grundvallarsamþykkta á sviðme jafnréttismála, annars vegar samþykkt um jöfn laun karla og kvenna fyrir jafnverðmæt störf, og hins vegar um misrétti með tilliti til atvinnu og starfs.

Ríkisstjórn Íslands hefur fullgilt allar framangreindar alþjóðasamþykktir. Svo mikil áhersla er lögð á framkvæmd fyrrnefndra samþykkta að brot á þessum samþykktum eru rannsökuð af sérstakri nefnd, þ.e. nefnd um félagafrelsi. Nefndin tekur við ábendingum um ætluð brot á þessum samþykktum og gildir einu hvort ríkisstjórn sem í hlut á hefur fullgilt samþykktirnar eða ekki. Í fyrra tilvikinu er niðurstaða nefndarinnar send sérfræðinganefnd ILO til athugunar.

Aðild Íslands samþykkt

Eftir því sem næst verður komist er Alþjóðavinnumálastofnunin fyrstu alþjóðalegu samtökin sem Ísland gekk í eftir lýðveldisstofnunina árið 1944. Upphafið má finna í þingsályktunartillögu sem Stefán Jóhann Stefánsson, alþingismaður og síðar forsætisráðherra, lagði fyrir Alþingi í september 1943 um athugun og undirbúning á þátttöku Íslands í alþjóðlegu félagsmálastarfi. 

Hinn 19. október árið 1945 á 27. þingi Alþjóðavinnumálastofnunarinnar sem haldið var í París var lögð fram tillaga um aðild Íslands að stofnuninni. Tillagan var samþykkt samhljóða. Forseti þingsins gaf út tilkynningu 22. október 1945 um að Ísland væri orðið aðildarríki ILO. 

Þess má geta að sumarið 1946 fór fulltrúi í félagsmálaráðuneytinu, Jón S. Ólafsson, vestur um haf til höfuðstöðva Alþjóðavinnumálastofnunarinnar sem voru í Kanada. Jón dvaldi í Kanada í sex mánuðme og kynnti sér starfsemi alþjóðavinnumálaskrifstofunnar með það að markmiði að annast samskipti Íslands við ILO. Það gerði hann til dauðadags árið 1984, í tæplega fjóra áratugi, fyrst sem fulltrúi en síðar sem skrifstofustjóri í félagsmálaráðuneytinu.

 

Heimild

 

https://www.stjornarradid.is/verkefni/vinnumal/althjodlegt-samstarf-/althjodavinnumalastofnunin/saga-ilo/

 

Mannfjöldasjóður SÞ (United Nations Population Fund – UNFPA) er sú stofnun Sameinuðu þjóðanna (SÞ) sem fjallar um kyn- og frjósemisheilsu en auk þess er unnið að frjósemisréttindum. Markmið UNFPA er það að bjóða öll börn velkomin í heiminn og að hver einasta fæðing á börnum verði bæði trygg og örugg. Einnig er róið að því öllum árum á vettvangi UNFPA að allt ungt fólk í heiminum í dag fái að njóta hæfileika sinna.

UNFPA starfar í rúmlega 150 ríkjum og svæðum sem nær líka til stærsta hluta af heildarfjölda mannkyns. Starfsemi UNFPA byggist á því að allar manneskjur hafi jafnan rétt og njóti verndar. Stofnunin einblínir á konur og ungt fólk vegna þess að þetta eru þeir hópar sem einna helst búa við skerta aðstöðu til að lifa við góða kyn- og frjósemisheilsu. 

Starfsemi UNFPA byggist á fjölskylduáætlunum og fólksfjöldaþróun, en líka á mannréttindum og á menningarlegri fjölbreytni. 

Starfsemi UNFPA var skilgreind af Efnahags- og félagsmálanefnd SÞ (ECOSOC) árið 1973 og sú skilgreining var endurstaðfest tuttugu árum síðar eða árið 1993. Starfsemi UNFPA snýst um eftirfarandi fjögur atriði:

1. það að byggja upp þekkingu og færni til að bregðast við fólksfjöldaþróun og hjálpa til við fjölskylduáætlanir;
2. það að koma á framfæri meðvitund í bæði þróuðum ríkjum og þróunarlöndum á vandamálum tengdum fólksfjölda og finna mögulega stefnumótun til að takast á við slík vandamál;
3. það að aðstoða við vandamál tengd fjólksfjöldaþróun með þeim aðferðum og eftir þeim leiðum sem henta hverju ríki fyrir sig;
4. það að gegna leiðtogahlutverki í stofnanakerfi Sameinuðu þjóðanna í því að koma á framfæri skipulagi á fólksfjöldaþróun og að samhæfa þau verkefni sem Mannfjöldasjóður SÞ (UNFPA) styður við. 

Á alþjóðaráðstefnu um fólksfjölda og þróun (ICD) sem haldin var í Kaíró í Egyptalandi var fjallað á breiðum grundvelli um ofangreindar hugmyndir og áherslur sem lúta að starfsemi UNFPA. Á alþjóðaráðstefnunni í Kaíró voru þessar hugmyndir og áherslur tengdar við réttindi kvenna. Einnig voru hugmyndirnar settar í samhengi við þau mannréttindi sem snúa að fólksfjöldaþróun í heiminum. UNFPA var falið að gegn lykilhlutverki í verkefnaáætlun Mannfjöldasjóðs SÞ sem 179 ríki samþykktu á fyrrgreindri alþjóðaráðstefnu í Kaíró. Árið 2010 ákvað Allsherjarþing SÞ að framlengja framyfir árið 2014 gildistíma verkefnaáætlunar UNFPA sem hafði verið í gildi í 20 ár þar á undan. 

Mannfjöldasjóður SÞ (UNFPA) var upphaflega stofnaður sem bjargráðasjóður árið 1967 og hóf starfsemi sína árið 1969. Heiti stofnunarinnar á ensku stóð upphaflega fyrir United Nations Fund for Population Activities. Það aftur skýrir hina ensku skammstöfun sem enn er notast við sem óformlegt heiti hennar  – UNFPA. Árið 1987 var heiti UNFPA á ensku breytt í United Nation Population Fund eða á íslensku Mannfjöldasjóð SÞ (UNFPA). 

UNFPA er að öllu leyti stutt með frjálsum framlögum. Þau frjálsu framlög eru í formi fjárgjafa frá ríkisstjórnum, alþjóðlegum stofnunum, einkageiranum og frá einstaklingum. Ekki kemur til hefðbundinna fjárveitinga til UNFPA af fjárhagsáætlun SÞ. Í ársskýrslu UNFPA má finna lista yfir alla þá sem hafa gefið og veitt fé til starfsemi UNFPA.

Mannfjöldasjóður SÞ eða UNFPA heyrir beint undir Allsherjarþing SÞ í New York. Í sameiningu hafa bæðme UNFPA og Þróunaráætlun SÞ (UNDP) yfir sér sameiginlega framkvæmdastjórn. Hún er skipuð af þátttakendum frá 36 af aðildarríkjum SÞ. Framkvæmdastjórnin sinnir ákvörðunum í málefnum tengdum stjórnun, rekstri, fjárhag og verkefnaáætlunum. Báðar stofnanir UNFPA og UNDP hljóta ráðgjöf um almenna stefnumótun frá Efnahags- og félagsmálanefnd SÞ (ECOSOC).

Framkvæmdastjórn UNFPA er eins og hér kemur fram samsett af 36 meðlimum: átta frá Afríku, sjö frá Asíu og Kyrrahafslöndum, fjóra frá (Mið- og) Austur Evrópu, fimm frá Suður-Ameríku og ríkjum Karíbahafsins, og tólf frá Vestur-Evrópu og öðrum þróuðum ríkjum.       

Alþjóðadagur fólksfjölda undirstrikar mikilvægi hugmyndarinnar um fólksfjöldaþróun. Alþjóðadagurinn var settur á laggirnar árið 1989 af þáverandi framkvæmdastjórn UNFPA. Allsherjarþing SÞ ákvað að halda áfram með Alþjóðadag fólksfjölda til að auka meðvitund allra um fólksfjöldaþróun. Einkum skyldi Alþjóðadagurinn minna á tengsl fólksfjöldaþróunar við umhverfis- og þróunarmál.

Alþjóðadagur fólksfjölda var fyrst haldin hátíðlegur þann 11. júlí árið 1990 og það í ríflega 90 löndum. Fram að þeim tíma höfðu ýmsar landsskrifstofur UNFPA og önnur félagasamtök og stofnanir haldið upp á Alþjóðadag fólksfjölda í samstarfi við ríkisstjórnir og frjáls félagasamtök. 

Frjósemisheilsu er hægt að skilgreina sem það að lifa við heilbrigði á sviði kyn- og frjósemisréttinda. Samkvæmt verkefnaáætlun UNFPA lýtur frjósemisheilsa og -réttindi að eftirfarandi:

að fólk muni geta haft fullnægjandi og öruggt kynlíf og að þau hafi möguleika á frjósemisheilsu og frelsi til að velja hvort og hvenær og hversu oft þau nýta sér þann rétt.  

Samkvæmt þessari skilgreiningu felur frjósemisheilsa í sér kynheilsu sem í læknisfræðilegu tilliti merkir það að smitast ekki af kynsjúkdómum. En hugtakið ,,kyn- og frjósemisheilsa” (e. Sexual and reproductive health/rights) er í hefðbundinni merkingu notað af UNFPA og öðrum til að leggja áherslu á það, að allir hafa rétt til öruggs og fullnægjandi kynlífs. Einnig felur hefðbundin skilningur á ,,kyn- og frjósemisheilsu“ í sér að allir hafa rétt til viðeigandi heilbrigðisþjónustu, óháð því hversu fær þau eru til barneigna. 

Almennt aðgengi að ýmsum frjósemisréttindum og kynheilsu þeim tengdum eru markmið sem njóta víðtæks alþjóðlegs stuðnings. En þrátt fyrir það er enn langt í land að því marki sé náð. Það vantar töluvert mikið upp á að þeim réttindum sé fullnægt sem lúta að góðri kyn- og frjósemisheilsu alls mannkyns.

Vandamál tengd frjósemi – þar með talin HIV og alnæmi – eru meginorsakir dauða og veikinda hjá konum á heimsvísu (þeirra sem eru á aldursbilinu 15-44 ára). Skortur á kyn- og frjósemisheilsu er í meira mæli bundin við konur en fólki af öllum kynjum. Af þessari ástæðu einni saman verður kyn- og frjósemisheilsa tengd órjúfanlegum böndum við hugmyndir um kyn (og kyngervi) einstaklinga. Auk þess lýtur kyn- og frjósemisheilsa að málefnum tengdum annars vegar kynjajafnrétti og hins vegar mannréttindum kvenna, stúlkna og líka fólks af öllum kynjum.

Kyn- og frjósemisheilsa af öllu tagi eru grundvallaratriði í starfi UNFPA. Það er sá málaflokkur sem sjóðurinn leggur mest af mörkum til í formi fjárfestingar og annarrar sérfræðiaðstoðar. Rétt er að hafa í huga að fólksfjöldaþróun getur falið í sér mannfjöldaaukningu, aldursskiptingu, frjósemi og andlátstíðni, fólksflutninga og fleira. Sú fólksfjöldaþróun hefur áhrif á alla þætti mannfræðilegrar (e. human) þróunar, auk félags- og efnahagslegrar þróunar. Önnur meginsvið í starfsemi UNFPA – þar með talin kyn- og frjósemisheilsa, hafa afar mikil áhrif á fólksfjöldaþróun, mannfjöldafækkun og -aukningu. 

Fram til ársins 1994 fól skipulagning á fólksfjölda oft í sér að ná tilteknum markmiðum um mannfjölda. Á hinn bóginn var það Alþjóðaráðstefnan um fólksfjölda og þróunarmál frá árinu 1994 sem lagði áherslu á og staðfesti það að einstaklingar og pör leika lykilhlutverk á sviði þróunarmála. Manneskjur eiga að njóta grundvallar mannréttinda til að ákveða sjálf og af ábyrgðakennd um fjölda og ráðabreytni barna sinna. Mikilvægar ákvarðanir um barneignir fjölfaldast síðan í hinum ýmsu samfélögum og löndum. Þær ákvarðanir eru samtengdar við andlátstíðni og fólksflutninga. Öll þessi atriði eru lykilhugmyndir í hugtakinu og hugmyndinni um mann- og fólksfjöldaþróun á meðal gervalls mannkyns. 

Stefna UNFPA um fóstureyðingar sem er ákveðin af framkvæmdastjórn stofnunarinnar er tvíþætt:

1. það að hindra það að fóstureyðingar gerist nauðsynlegar. Það er gert með því að koma á fót fjölskylduáætlunum; og
2. það að takast á við afleiðingar af ótryggum fóstureyðingum í því skyni að bjarga lífum kvenna frá bráðum bana.       

Fistill í leggöngum eru skaðræðismeiðsli við barnsfæðingar sem hafa áhrif á líf milljóna kvenna. Þau skaðræðismeiðsli henda einkum konur og stúlkur sem eru fátækar, ungar og þær sem lifa á afskekktum svæðum heimsins. Það að vinna gegn umræddum skaðræðismeiðslum hefur skírskotun til margra þátta í starfsemi UNFPA. Það sem um ræðir er að tryggja að allar þunganir séu velkomnar. Einnig er jafnbrýnt að allar fæðingar séu tryggar og öruggar. Leggja ber áherslu á að hver einasta kona (og stúlka), sem hyggur á barneignir eða er barnshafandi, fái að njóta sjálfsvirðingar og sjálfákvörðunarréttar. Af öllum þessum ástæðum tekur UNFPA þátt í baráttu undir yfirskriftinni: Campaign to End Fistula.     

Umskurður kvenna og stúlkna er skeinuhætt lífi þeirra og limum. UNFPA og Barnahjálp SÞ (UNICEF) telja umskurð á stúlkum og konum vera skaðvænlega aðgerð. Hún brýtur á rétti stúlkna og kvenna. Báðar stofnanir vinna saman að: Joint Programme on Female Genital Mutilation/Cutting.  

Mannfjöldasjóður SÞ eða UNFPA styður eftirfarandi tíu atriði:

1. Frjósemisheilsu fyrir konur og ungmenni í meira en 150 löndum, sem eru heimkynni rúmlega 80% heildafjölda mannkyns.
2. Heilsu ófrískra kvenna, sérstaklega einnar milljónar þeirra sem búa við það að lífi þeirra er ógnað í hverjum mánuði. 
3. Öruggt aðgengi að nútímalegum getnaðarvörnum sem duga 20 milljónum kvenna á ári. 
4. Þjálfun á þúsundum heilbrigðisstarfsmanna til að hjálpa til við að tryggja það að minnsta kosti 90% allra barnsfæðinga fari fram með viðveru sérhæfðra einstaklinga í fæðingum eða ljósmæðra.
5. Hindrun á kynbundnu ofbeldi sem hefur áhrif á þriðjung kvenna og stúlkna í heiminum. 
6. Afnám umskurðar stúlkubarna sem vinnur skaða á og meiðir þrjár milljónir stúlkna á ári hverju. 
7. Hindrun á því að táningsstúlkur verðme óléttar. Ótímabærar þunganir stúlkna eru meginorsök andláta á meðal þeirra sem eru á aldrinum 15-19 ára. 
8. Aðgerðir til að útrýma barnsgiftingum. Þvinguð hjónabönd barna munu geta haft áhrif á um það bil sjötíu milljónir stúlkna á næstu fimm árum. 
9. Senda skilvíslega trygg og örugg aðföng til fæðinga. Auk þess senda ýmsar vörur til almennra nota og aðrar þær vörur sem bjarga mannslífum. Þessu öllu er ætlað að koma skilvíslega til fórnarlamba átaka og náttúruhamfara.
10. Manntöl, upplýsingaöflun og greining sem er nauðsynleg vegna þróunaráætlunar. 

Mannfjöldasjóður SÞ eða UNFPA var stofnaður árið 1969. Allsherjarþing SÞ kvað uppúr með það á þessu sama ári að 

foreldrar hefðu einir rétt til að ákveða sjálfir og af ábyrgðarkennd fjölda og ráðabreytni barna sinna. 

UNFPA vinnur að því að gefa öllum frjósemisréttindi. Stofnunin styður aðgengi að miklum fjölda kyn- og frjósemisþjónusta. Hið síðastnefnda atriðme er sjálfsákvörðunarréttur um fjölskyldumyndun, heilbrigðisþjónusta mæðra og gagnger menntun um kynheilsu.

Allt frá því að UNFPA hóf sína starfsemi hefur heimurinn horft á að framfarir eigi sér stað: Fjöldi og hlutfall kvenna sem deyja vegna erfiðleika tengda meðgöngu eða fæðingum hefur verið skorinn niður um helming. Fjölskyldur eru almennt séð heilbrigðari. Ungt fólk er betur tengt við sitt nánasta umhverfi og það býr við meiri valdeflingu heldur en áður var raunin. 

Enn eru of margir sem hafa orðið útundan en það gengur í berhögg við prinsippið um að svo skuli ekki vera (e. No One is Left Behind). Rúmlega 760 milljónir manna um heim allan glíma við örbirgð og fátækt. Vandamál á sviði kyn- og frjósemisheilsu eru meginorsök fyrir dauða og örorku kvenna í þróunarlöndum. Ungt fólk glímir við mestu hættuna á að smitast af eyðni og ótímabærum þungunum. Margar milljónir stúlkna þurfa að líða fyrir barnsgiftingar og aðra fylgifiska ofbeldis, til dæmis umskurð þeirra (e. Female Genital Mutilation – FGM).

Miklu meira þarf að vera að gert til að tryggja það að allt mannkyn hafi grundvallar mannréttindi á sviðme kyn- og frjósemisheilsu. Hin síðastnefndu réttindi eru vissulega sérstaklega nærgöngul gagnvart viðkomandi einstaklingi. Þau mannréttindi standa næst sálarlífi hverrar einustu manneskju. 

Árið 2018 byrjaði UNFPA að vinna að framgangi þriggja byltingarkenndra markmiða. Þau öll saman og hvert og eitt þeirra geta breytt heiminum til hins betra. Hin háleitu markmið eru að bæta líf hvers einasta einstaklings og það óháð kyni og aldri á eftirfarandi hátt: 

1. Útrýma óuppfylltri þörf fyrir fjölskylduáætlanir.
2. Útrýma móðurláti sem hægt er að koma í veg fyrir.
3. Útrýma kynbundnu og kynferðislegu ofbeldi (og áreitni). 

1. Útrýma óuppfylltri þörf fyrir fjölskylduáætlanir. 

Fjölskyldumyndun – og áætlanir skipa veigamikinn sess í valdeflingu kvenna og á vettvangi sjálfbærrar þróunar. Í dag eru það rúmlega 300 milljónir kvenna í þróunarlöndum sem nota getnaðarvarnir. En rúmlega 214 milljónir kvenna í heiminum vilja geta skipulagt barnsfæðingar sínar. Það er án þess að þær hafi aðgengi að nútímalegum fjölskylduáætlunum, til dæmis getnaðarvörnum.

UNFPA vinnur með ríkisstjórnum og hagaðilum að því að koma til skila almennum aðgangi að samhæfðri og gæðastýrðri kyn- og frjósemisheilsu. UNFPA kemur líka á framfæri alhliða menntun um um kynheilsu. Einnig er unnið að því að auka leiðtogahæfni ungs fólks sem aftur eykur valdeflingu þeirra. Með þessum hætti er ungt fólk gert sjálfstæðara, þeim eru gefnir valkostir og veitt þátttaka í réttindum sem varða kyn- og frjósemisheilsu.

        2. Útrýma móðurláti sem hægt er að hindra. 

Allir hafa rétt til góðrar heilsu, þar með talið konur og mæður. Frá árinu 1990 hefur móðurlátum í heiminum fækkað um 44%. Þrátt fyrir það eru um það bil 830 konur og unglingsstúlkur sem deyja á hverjum einasta degi ársins. Slík ótímabær andlát gerast vegna kringumstæðna sem hægt er að koma í veg fyrir en stafa annars af þungun og barnsfæðingum. Af þessum fjölda eiga 99% þeirra sér stað í þróunarlöndum – rúmlega helmingur við erfiðar aðstæður og þar sem mannúðaraðstoðar gerist þörf. 

3. Útrýma kynbundnu og kynferðislegu ofbeldi (og áreitni).

Um leið og baráttan fyrir kynjajafnrétti heldur áfram hefur ofbeldi gagnvart konum og stúlkum komist á stig hnattræns faraldurs. Þriðjungur kvenna munu upplifa líkamlegt eða kynferðislegt ofbeldi á sínu æviskeiði. Auk þess mun fjórðungur stúlkna í þróunarlöndum giftast fyrir átján ára aldur.

UNFPA vinnur að því að hindra og bregðast við kynbundnu ofbeldi í gegnum starf sitt með samstarfs- og hagaðilum, réttarkerfi, heilbrigðiskerfi og sérfræðingum í mannúðaraðstoð. UNFPA vinnur líka að því að útrýma öðru ofbeldi gegn konum, stúlkum og fólki af öllum kynjum. Undir þetta getur fallið barátta gegn umskurði stúlkna (FGM) og ótímabærum þungunum stúlkna og fæðingum þeirra. Einnig aðstoðar UNFPA við að kalla til liðs karlmenn og drengi til að efla kynjajafnrétti.

Valdefling einstaklinga og ríkisstjórna

UNFPA styðst við mannréttindi í öllu starfi sínu. Þetta felur það í sér að mennta einstaklinga og samfélög um mannréttindi þeirra í því skyni að þau geti notið virðingar og grunnþjónustu sem þau hafa rétt til. Þessi nálgun felur líka í sér valdeflingu ríkisstjórna til að uppfylla þessi réttindi. 

UNFPA vinnuir að málefnum kvenna og ungs fólks af því að þetta eru þeir hópar sem oftast er neitað um að hljóta réttindi eða hafa tök á að heimta þau. Það að hafa menningarlæsi skiptir sköpum fyrir það að starfið gangi vel vegna þess að mörg þau málefni sem UNFPA vinnur að – þar með talin kyn- og frjósmisheilsa – eru viðkvæm og jafnvel ríkir um þau málefni bannhelgi og tabú. 

Málsvörn til beitingar á aðgerðum

UNFPA margfaldar áhrif sín í einstökum aðildarríkjum. Það gerir stofnunin með því að gefa þeim sömu aðildarríkjum ráðgjöf og sérfræðikunnáttu. Þannig fá ríkin bjargir sem nýtist þeim til að standa við gefin loforð til kvenna og ungs fólks. Stofnunin vinnur þetta starf með fjörþættum hætti:

1. með því að koma á framfæri upplýsingum og greiningu. Sú greining og upplýsingagjöf sýnir í hnotskurn hvar ríki þurfa að gera betur;
2. starfið unnið með því að koma á framfæri tækni- og sérfræðikunnáttu sem við á í hverju tilviki fyrir sig;
3. starfið unnið með því að sinna málsvörn beint gagnvart embættismönnum eða á opinberum vettvangi;
4. felur það í sér þjálfun og eftirlit.

Síðast en ekki síst tekur stofnunin líka þátt í svæðisbundnum og alþjóðlegum fundum og ráðstefnum. Það gerir það að verkum að aukinn þekking hlíst og skilningur á málstað UNFPA.

Frá árinu 1978 hefur UNFPA gefið út ársskýrslu sem ber heitið The State of World Population sem bregður birtu á mannfjölda- og fólksfjöldaþróun í heiminum. 

Samstarfsaðilar Mannfjöldasjóðs SÞ (UNFPA)

UNFPA vinnur saman með hagaðilum, rannsóknastofnunum og einakagreiranum. Árið 2013 var sett á laggirnar Civil Society Advisory Panel til að efla samráð frjálsra félagasamtaka, hag- og samstarfsaðila í því að festa markmið og bæta stefnumótun. Jafnframt vinnur UNFPA með þingmönnum ýmissa þjóðríkja að stefnumótun á málefnasviðme stofnunarinnar.

Aukinheldur reynir UNFPA að koma á framfæri samvinnu við ríki í hinu hnattræna suðri þeirra á milli. Þannig geta einstök ríki hins hnattræna Suðurs (e. global south) deilt á milli sín þekkingu, sérfræðikunnáttu og þróun. Hin sömu ríki hins hnattræna Suðurs geta líka náð fram sameiginlegum og afmörkuðum markmiðum í Suður-Suður samvinnu (e. south-south cooperation). 

UNFPA er líka þátttakandi í og stjórnar nokkrum fjölda sameiginlegra styrktarsjóða hvort sem þeir eru á vettvangi ríkja, svæða eða teygja sig um alla heim. 

Stefna Íslands á vettvangi UNFPA

Árið 2017 þrefaldaði Ísland kjarnaframlag til Mannfjöldasjóðs Sameinuðu þjóðanna (United Nation Population Fund, UNFPA). Framlög Íslands styðja við stefnumótun og framkvæmd verkefna sem beinast að því að útrýma fátækt, gera getnaðarvarnir aðgengilegar, fæðingar öruggar og draga úr HIV-smiti. Mikilvægir þættir starfseminnar eru réttindi mæðra og barna til heilsuverndar, ungbarnavernd, dreifing getnaðarvarna og kynlífs- og fjölskyldufræðsla.

Í febrúar 2018 undirritaði þáverandi utanríkisráðherra samning við UNFPA um stuðning Íslands við verkefni stofnunarinnar í Sýrlandi. Árangur UNFPA í þeim heimshluta er meðal annars að árið 2016 fengu 2 milljónir sýrlenskra kvenna aðgang að lífsbjargandi heilbrigðisþjónustu í Sýrlandi, Egyptalandi, Írak, Jórdaníu og Tyrklandi. Ísland studdi UNFPA við gerð manntals í Malaví 2018 og veitti enn fremur framlög til UNFPA í Lýðstjórnarlýðveldinu Kongó og í Jemen.

Heimild og vefslóð

https://www.unfpa.org/

 

Í stuttu myndbandi sem finna má hér að neðan er hægt að sjá og heyra börn um alla heim krefjast friðar. Það er gert á látlausa hátt og á þeirra eigin tungumáli. Sjá má meðal annars börn frá Íslandi sem bera fram þessa frómu ósk. Myndbandið heitir ,,friðaróskir frá börnum heimsins“.

Starfsemi hinna Sameinuðu þjóða gengur einmitt út á það að tryggja heimsfrið. Heimsmarkmið SÞ um sjálfbæra þróun númer sextán kallar eftir ,,Friði og réttlæti“ fyrir árið 2030.

Þann 10. júlí 2021 fagnaði Matvælastofnun SÞ (e. World Food Programme) sextíu ára afmæli sínu. Stofnunin er leiðandi á sviði mannúðar og leitast er við á hennar vegum að bjarga mannslífum. Einnig er reynt að færa líf manneskja til hins betri vegar. Þannig er veitt mataraðstoð í neyð og unnið með samfélögum við það að bæta næringu og efla viðnámsþrótt.

Sómölsk flóttabörn borða saman í tjaldi í Dollo Ado, í Eþíópíu.

Alþjóðasamfélagið hefur skuldbundið sig til að útrýma hungri og ná fram fæðuöryggi og bættri næringu fyrir árið 2030. Þannig er annað heimsmarkmið SÞ kallað ,,Ekkert hungur” og er það í anda starfsemi matvælastofnunar SÞ undanfarin 60 ár. Matur og aðstoð tengd mat hafa lykilþýðingu við það að rjúfa hringrás hungurs og fátæktar.

Friðarverðlaun Nóbels hlaut Matvælastofnun SÞ í fyrra eða árið 2020. Nafnbótina fékk hún fyrir starf sitt við það að berjast gegn hungri. Einnig voru Nóbelsverðlaunin veitt stofnuninni fyrir framlag til þess að efla frið á átakasvæðum og viðleitni til að hindra að hungursneyð sé notuð í hernaðarskyni og í átökum. 

Árið 2019 aðstoðaði Matvælastofnun SÞ 97 milljónir manna í 88 ríkjum, sem var mesti fjöldi síðan árið 2012. Hvern einasta dag rekur hún 5,600 vörubíla, 30 skip og tæplega 100 flugvélar sem eru á ferðinni á hennar vegum. Hlutverkið er að koma mat og annarri aðstoð skilvíslega til þeirra sem þurfa mest á því að halda. 

Á hverju einasta ári dreifir stofnunin 15 milljörðum matarskammta sem falla á kostnað af hverjum skammti að andvirði 74 íslenskra króna. Þessar tölur lýsa í hnotskurn hvers vegna hún hefur einstakt orðspor sem viðbragðsaðili vegna neyðaraðstoðar. 

Verkefni Matvælastofnunar SÞ lúta að neyðaraðstoð, hjálp til bágstaddra og endurhæfingu, þróunaraðstoð og sérverkefnum. Tveir þriðju hlutar starfsins eru á átakasvæðum. Á svæðum þar sem ríkja átök er fólk í þrisvar sinnum meiri hættu á að búa við næringarskort og hungur heldur en í löndum þar sem friður ríkir.

Í neyðartilvikum er Matvælastofnun SÞ oft fyrst á vettvang og kemur áleiðis mataraðstoð til fórnarlamba stríðs, borgarastyrjalda, þurrka, flóða, jarðskjálfta, fellibylja, uppskerubrests og náttúruhamfara. Þegar neyðin er afstaðin liðsinnir hún samfélögum við að endurreisa eyðilögð líf og lífsafkomu fólks. Líka er unnið að því að efla þanþol fólks og samfélaga sem eru fórnarlömb langvarandi erfiðleika og kreppa. Það er gert með þróunaraðstoð í nafni mannúðar. 

Þróunarverkefni Matvælastofnunar SÞ einblína á næringu. Hér er sérstaklega hugað að móðurhlutverkinu og að börnum. Þannig er leitast við að koma í veg fyrir vannæringu á fyrstu stigum barnsaldurs og eftir fæðingu barns. Þetta er unnið með aðgerðum sem er beint að fyrstu 1.000 dögunum frá fæðingu til annars aldursárs. Síðar er það gert með skólamáltíðum. Um er að ræða stærstu mannúðarsamtök sem koma til skila slíkum máltíðum á heimsvísu. Skilvíslega hefur verið unnið að skólamáltíðum undanfarna hálfa öld eða lungan úr 60 ára sögu matvælastofnunar SÞ. 

Árið 2019 færði Matvælastofnun SÞ til nauðstaddra 4,2 milljónir smálesta tonna af mat og því sem samsvarar 256 milljörðum íslenskra króna í peningum og matarmiðum. Með því að kaupa mat eins nálægt þörfinni fyrir hann og mögulegt er má spara tíma og kostnað vegna samgangna. Einnig hjálpar slíkt til við að efla heimamarkað með matvæli. Í auknum mæli er leitast við að svara þörfum fólks fyrir mat með peningasendingum í reiðufé. Slík ráðstöfun gerir bæði sveltandi og þurfandi fólki kleift að velja og kaupa sinn eigin mat á heimamarkaði.  

Þörfin fyrir starfsemi Matvælastofnunar SÞ er nú sem endranær afar brýn. Haldið er áfram á vegum hennar að gera nauðstöddum kleift að fá mat og næringu. Þannig má vernda líf fólks og heilsu og leggja grundvöll að frekara lífshlaupi þess. Sagan hingað til einkennist af baráttu fyrir mannúð og friði. Annað heimsmarkmiðmið um sjálfbæra þróun er skýrt um það að afstýra matarskorti og ,,Ekkert hungur”!    

Skrifstofa Flóttamannafulltrúa SÞ sem heitir öðru nafni Sérlegur erindreki SÞ um málefni flóttamanna (e. United Nations High Commissioner for Refugees – UNHCR. Teh UN Refugee Agency). Hún gengur hversdaglega undir heitinu Flóttamannahjálp SÞ og Flóttamannastofnun SÞ. Hér verður til hægðarauka notast við síðastnefnda heitið Flóttamannastofnun SÞ. Einnig er fjallað um yfirmanninn og Sérlegan erindreka þeirrar sömu stofnunar sem Flóttamannafulltrúa SÞ.

Flóttamannastofnun SÞ var upphaflega sett á laggirnar árið 1950. Það gert í kjölfar seinni heimsstyrjaldarinnar í því skyni að hjálpa milljónum Evrópubúa. Hinir síðastnefndu höfðu flúmeð eða misst heimili sín í stríðinu og eftir lok stríðsins. Flóttamannastofnun SÞ fékk þá þrjú ár til að ljúka verkinu. Síðan að þremur árum liðnum skyldi Flóttamannastofnun SÞ vera formlega lögð niður. En núna sjötíu árum síðar er Flóttamannastofnun SÞ enn að sinna brýnum verkefnum um allan heim. Flóttamannastofnun SÞ er í óða önn að vernda og aðstoða flóttamenn, hælisleitendur og aðra flytjendur hvar sem þá er að finna, með öððrum orðum að tryggja það að fólksflutningar verði öruggir og farsælir.

Hlutverk Flóttamannastofnunar SÞ er skilgreint í alþjóðalögum og -reglum sem eru frá árinu 1950. Það er einu ári fyrir gerð fyrrnefnds Flóttamannasáttmála SÞ frá árinu 1951. Árið 2003 jók Allsherjarþing SÞ við verksvið Flóttamannastofnunar SÞ með orðunum í lauslegri íslenskri þýðingu ,,þar til fundist hefur lausn á flóttamannavandanum”. En íslenska vefsíðu Flóttamannastofnunar SÞ má finna til frekari glöggvunar en hún hefur reyndar ekki verið uppfærð frá árinu 2020.

Flóttamannsáttmálinn frá árinu 1951 og viðaukar hans frá árinu 1967 eru bæðme tvö mikilsverð skjöl sem leggja grunninn að starfi Flóttamannastofnunar SÞ. Það eru 149 ríki sem vinna að markmiðum og eiga hlutdeild í öðru hvoru skjalanna eða þeim báðum. Skjölin tvö skilgreina hið harla brothætta hugtak flóttamaður. Þau bæði tvö leggja niður línurnar um ýmis réttindi flóttamanna. Jafnframt setja skjölin tvö niður reglurnar um skyldur ríkja við að vernda flóttamenn. 

Flóttamannastofnun SÞ er verndari umrædds Flóttamannasáttmála SÞ frá árinu 1951 og viðauka  frá árinu 1967. Samkvæmt þeirri löggjöf eru ríki talin þurfa að vinna með Flóttamannastofnun SÞ að því að tryggja að réttindi flóttamanna verði varðveitt og tryggð.     

Starfsmenn Flóttamannastofnunar SÞ vinna í 132 til 135 löndum og ríkjum um alla heim. Það starf teygir sig allt frá helstu höfuðborgum heims til afskekktra og jafnvel hættulegra staða víðs vegar um heiminn. Hvar svo sem flóttamenn er að finna vinnur Flóttamannastofnun SÞ náið með ólíkum ríkisstjórnum. Í slíku samstarfi er leitast við að tryggja það að Flóttamannasáttmáli SÞ frá árinu 1951 sé framfylgt og að sáttmálinn sé virtur. Um það bil 90% af starfsmönnum Flóttamannastofnunar SÞ eru á vettvangi. Þar á vettvangi aðstoða starfsmenn hennar viðkvæm fórnarlömb sem þurfa að flýja frá heimkynnum sínum. 

Allsherjarþing SÞ og Efnahags- og félagsmálanefnd SÞ (ECOSOC) hafa umsagnarrétt yfir allri starfsemi Flóttamannastofnunar SÞ. Flóttamannafulltrúi SÞ, sem er yfirmaður stofnunarinnar, er skipaður af Allsherjarþingi SÞ. Tvisvar á ári gefur Flóttamannastofnun SÞ út skýrslu um starfsemina sem Flóttamannafulltrúi SÞ ber sjálfur ábyrgð á. Sömuleiðis er unnin fjárhagsáætlun fyrir Flóttamannastofnun SÞ sem Flóttamannafulltrúa SÞ hefur yfirumsjón með. Þannig ber Flóttamannafulltrúi SÞ höfuðábyrgð á allri starfsemi og yfirstjórn Flóttamannastofnunar SÞ.

Núverandi Flóttamannafulltrúi SÞ er Filippo Grandi. Hann er sá níundi í röðinni sem gegnir þeirri ábyrgðamiklu stöðu. Hann var fyrst kosin af Allsherjarþingi SÞ þann 1. janúar 2016 og til fimm ára. Hann var síðan endurkjörinn til starfs Flóttamannafulltrúa SÞ sem lýkur árið 2023. Ummæli höfð eftir núverandi Flóttamannfulltrúa SÞ Grandi eru í lauslegri íslenskri þýðingu svofelld:

Flóttamannastofnun SÞ siglir í stormasömum ólgusjó. Allt kemur saman í eitt. Það eru mörg átök sem geisa. Það leiðir aftur til mikils fjölda af flóttamönnum og hælisleitendum. Það er skortur á fjármögnun. Sá skortur skerpir andstæður á milli þeirra þarfa og úrræða sem óhjákvæmilega fylgja ýmis konar mannúðaraðstoð. Síðast en ekki síst gætir aukinnar útlendingaandúðar. Sú andúð skapar í sjálfu sér umtalsverða hættu og ógn.  

Starfsemi Flóttamannastofnunar SÞ teygir sig um alla heim og er því afar flókin og umfangsmikil. Á meðal verkefna hennar eru mannaráðningar og það að tryggja öryggi starfsmanna við hættulegar aðstæður. Einnig lýtur starfsemin að innkaupum á heilbrigðisþjónustu og flugáætlunum. Sérstakar deildir sem einkum gera út frá höfuðstöðvunum í Genf í Sviss sjá um ýmis lykilverkefni. Fyrir hönd Flóttamannastofnunar SÞ vinna starfsmenn höfuðstöðvanna þar að alþjóðastjórnmálum, fjármálum og rekstri. Töluverður fjöldi svæðisbundinna skrifstofa tengja saman starfsemina á milli annars vegar svæðisskrifstofa og hins vegar höfuðstöðva Flóttamannamannastofnunar SÞ í Sviss.

Meginhlutverk Flóttamannstofnunar SÞ er að tryggja réttindi flóttamanna og hælisleitenda. Auk þess er hlutverkið það að verja líf og limi þeirra sem hafa neyðst til að flýja. Saman með samstarfsaðilum og ýmsum samfélögum er unnið að því að allir hafa rétt til hælis. Einnig þarf að tryggja rétt flóttamanna og hælisleitenda til að finna öruggt skjól í öðru ríki. Flóttamannastofnun SÞ vinnur líka að því að finna varanlegar úrlausnir á málefnum flóttamanna um allan heim.

Í rúmlega hálfa öld hefur Flóttamannastofnun SÞ liðsinnt milljónum manna við að byrja líf sitt á nýjan leik og við breyttar kringumstæður. Í þeim hópi eru flóttamenn, endurkomendur til upprunalands, fólk án ríkisfangs, fólksflutningar innanlands og hælisleitendur. Sú verndun á fólki á flótta hefur vissulega skipt sköpum. Reynt hefur verið að líkna flóttafólki í vanda, varðveita heilsu þeirra og tryggja menntun flytjenda á flótta og hælisleitenda. Þannig hefur verið hægt að yfirvinna óreglulegt og truflað lífshlaup. Einnig hefur verið gert mögulegt að byggja upp bjartari framtíð fyrir flóttamenn og hælisleitendur.

Dæmi um yfirstandandi neyðarástand sem Flóttamannastofnun SÞ vinnur nú að eru eftirfarandi: neyðarástandið í Eþíópíu vegna borgarastyrjaldar í Tigray; kórónaveirufaraldurinn COVID-19; neyðin í Kongó vegna vopnaðra átaka á svæðinu; neyðarástand í Sahel í Afríku; neyðin vegna borgarastyrjaldar í Sýrlandi; neyðin vegna borgarastyrjaldar í Jemen; vandamál flóttamanna í Búrundi; vandamál flóttamanna í Mið-Afríkulýðveldinu; neyð flóttamanna Rohingja frá Myanmar; neyðin í Suður Súdan vegna borgarastyrjaldar þar; vandamál í Venesúela. Dæmi um starfsemi og verkefni Flóttamannastofnunar SÞ sem falla undir eftirfarandi sextán málaflokka: 

• Heimssamþykktin um flóttamenn (The Global Compact on Refugees); 
• málsvörn fyrir málstað flóttamanna og hælisleitendur;
• fjárgjafir til málefna flóttamanna og hælisleitenda og til þeirra sjálfra;
• menntun flóttamanna og hælisleitenda; 
• umhverfismál, áföll og loftslagsbreytingar; 
• lifibrauð og efnahagslegar bjargir flóttamanna og hælisleitenda; 
• lýðheilsa flóttamanna og hælisleitenda; 
• skjól til handa flóttamönnum og hælisleitendum; 
• vinna gegn kynferðislegri misbeitingu, misnotkun og áreitni gegn flóttamönnum og hælisleitendum; 
• almennt vinna að málefnum hælisleitenda, flóttamanna (og annarra flytjenda frá heimkynnum sínum); 
• samhæfing á aðstoð til flóttamanna og hælisleitendur;
• vinna við að útrýma því að fólk sé ríkisfangslaust (árin 2014-2024 og áfram);
• nýsköpun í málefnum flóttamanna og hælisleitenda; 
• verndun á lífi og limum flóttamanna og hælisleitenda; 
• tryggja öryggi einstaklinga sem eru á flótta; og,  
• almennar úrlausnir í málefnum flóttamanna og hælisleitenda. 

Flóttamannastofnun SÞ hefur í hávegum Alþjóðadag flóttamanna þann 20. júní ár hvert. Árið 2021 var þemað ,,Saman veitum við læknisþjónustu, hljótum menntun; og við blómstrum saman!“ Fólk sem hefur verið neytt til að flýja á oft erfitt með að finna læknishjálp þegar það glímir við sjúkdóma. Fjarri heimahögum eiga flóttamenn og hælisleitendur oft erfitt með að finna skóla fyrir börn. Jafnvel getur verið erfitt að finna stað þar sem börn geta hlaupið um og leikið sér. Flóttamannastofnun SÞ liðsinnir fólki á flótta á hverjum einasta degi við að fá aðgang að framangreindri þjónustu og við að byggja upp bjartari framtíð.    

Flóttamannastofnun SÞ vinnur að því að útrýma ríkisfangsleysi fyrir árið 2024 (#IBelong) og eru enn þrjú og hálft á til stefnu. Alþjóðlegir sérfræðingar hennar eru úrkula vonar um að það muni takast að ná þessu markmiði á tilsettum tíma. Vinna hefur staðmeð frá árinu 2014 og átti að vera lokið áratug síðar eða árið 2024. En áfram verður unnið að þessu markmiði eftir tilsettan tíma og þangað til það næst. Einnig er skilgreindur hluti þessarar vinnu það að öll börn séu skráð þegar við fæðingu þeirra. 

Flóttamannastofnun SÞ vinnur saman með öðrum stofnunum Sameinuðu þjóðanna (SÞ) að sambærilegum og sömu markmiðum, sem hér skulu rakin fáein dæmi um:

• með Barnahjálp SÞ (UNICEF) er unnið að því að bæta skráningu á fæðingum og á borgurum;
• með Mannfjöldasjóðme SÞ (UNFPA) er unnið að því að aðstoða ríkisstjórnir við að móta og framkvæma manntöl; og,
• með Mannréttindastofnun SÞ (OHCHR) er stutt við eftirlit við mannréttindi ríkisfangslausra einstaklinga.  

Samkvæmt Global Trends. Forced Displacement in 2020 heldur Tyrkland áfram árið 2020 að vera helsta gistiríki og -samfélag flóttamanna í heiminum. Þar dvelja 3.7 milljónir flóttamanna eða 15% allra flytjenda (e. displacement) yfir landamæri og það á heimsvísu. Á heildina litið jókst fjöldi flóttamanna sem áttu gistisamfélög í Evrópu um heil 3% árið 2020. Ástæðan fyrir þessu var einkum sú að rúmlega kvartmilljón flóttamanna fékk alþjóðlega vernd (284,900) innan ríkja Evrópu. Af þessum heildarfjölda var um það bil helmingur sem hlutu slíka alþjóðlega vernd annars vegar í Þýskalandi (83,700) og hins vegar á Spáni (46,500).

Aukinheldur tóku sig upp vopnuð átök í september 2020 innan og nálægt Nagorno-Karabakh. Átökin ollu því að um það bil 90,000 manns urðu flóttamenn til nágrannaríkisins Armeníu. Á sama tíma þurftu rúmlega 80,000 manns tímabundið að flýja innan Azerbædsjan. Þeir sem hurfu til Armeníu eru flóttamenn þar eða búa þar í landi við nokkurs konar ástand sem skilgreina má sem flóttamenn í Armeníu. Eftirtektaverð minnkun á fjölda flóttamanna fól í sér minnkun á Ítalíu um 79,000 sem stafaðme af betri upplýsingaöflun.

Meginhlutverk umdæmisskrifstofu Flóttamannastofnunar SÞ í Norður-Evrópu eru eftirtalin átta atriði:

• Að styðja stjórnvöld við innleiðingu á evrópskum og alþjóðlegum lögum sem snúa að hælisleit og ríkisfangsleysi.
• Að hafa eftirlit með því að hælisleitendur hafi aðgang að þeim löndum sem tilheyra svæðinu og geti sótt um vernd.
• Að styðja við innlend stjórnvöld sem fara með mál hælisleitenda í því að þróa sanngjarna, skilvirka og vandaða málsmeðferð í slíkum málum.
• Að ráðleggja stjórnvöldum, samstarfsaðilum og hagsmunaaðilum um hvernig hægt sé að hjálpa flóttamönnum að aðlagast samfélaginu í löndum á svæðinu.
• Að stuðla að því að stjórnvöld finni lausnir fyrir ríkisfangslausa einstaklinga innan sinna landamæra.
• Að tryggja að allir þeir einstaklingar sem Flóttamannastofnun SÞ lætur sig varða njóti réttinda með hliðsjón af aldri, kyni og fjölbreytileika og að stjórnvöld, samstarfsaðilar og hagsmunaðilar á svæðinu hvetji til og auðveldi þátttöku þeirra er málin varða.
• Að auka vitund um hlutskipti milljóna flóttamanna um heim allan og að fjalla um mál er varða flóttamenn og hælisleitendur.
• Að stuðla að því að starfsemi Flóttamannastofnunar SÞ um heim allan njóti bæði fjárhagslegs- og almenns stuðnings.

Ísland, flóttamenn og starfsemi Flóttamannastofnunar SÞ 

Ísland leggur fjármuni til Flóttamannastofnunar SÞ með reglubundnum framlögum til hennar. Árið 2016 fjórfaldaði Ísland stuðning sinn við Flóttamannastofnun SÞ. Það ár var veitt hæsta framlag til Flóttamannastofnunar SÞ sem Ísland hafði veitt þangað til. Upphæðin var samtals 2,4 milljónir bandaríkjadala eða sem samsvarar um það bil 312 milljónum íslenskra króna. Ekki liggja fyrir enn nýrri tölur um framlög Íslands til Flóttamannastofnunar SÞ. Fjárframlagið var meðal annars veitt vegna borgarastyrjaldar og neyðarástandsins í Sýrlandi. Umrætt fjárframlag frá árinu 2016 gerir Ísland að sjöunda stærsta gefenda til Flóttamannastofnunar SÞ miðað við höfðatölu það ár.

Þannig lögðu íslensk stjórnvöld myndarleg lóð á vogarskálar að því er varðar aðstoð vegna aukins straums flóttamanna til Evrópu á árinu 2016. Það var gert annars vegar til að fjármagna mannúðaraðstoð vegna stríðsátaka í Sýrlandi; og hins vegar vegna móttöku flóttafólks hér á landi. Haustið 2018 samþykkti ríkisstjórn Katrínar Jakobsdóttur að næsti hópur kvótaflóttamanna yrði 75 manns. Það voru annars vegar fólk af sýrlensku bergi brotið og hins vegar hinsegin Úgandabúar sem flúið hafa ofsóknir í heimalandi sínu.

Þá hefst á árinu 2021 samstarfsverkefni með UN Women í Tyrklandi til stuðnings sýrlenskum flóttakonum. Verkefnið beinist að því að framfylgja jafnréttisskuldbindingum í mannúðarstarfi, þar á meðal á grundvelli ályktunar nr. 1325. Ráðgjöf verður veitt til framkvæmdaaðila til að efla kynjavitund í viðtöku flóttafólks og til styrktar valdeflingar og seiglu flóttakvenna. Er það í samræmi við stefnu Íslands í alþjóðlegri þróunarsamvinnu sem hefur mannréttindi, jafnrétti, frið og öryggi að leiðarljósi.

Heimildir og vefslóðir:

Framlög Íslands til Flóttamannastofnunar SÞ – YouTube

https://globalcompactrefugees.org

https://www.unhcr.org

https://www.refworld.org/cgi-bin/texis/vtx/rwmain

https://unstats.un.org/sdgs/report/20

Tryggja öllum aðgang að öruggri og sjálfbærri orku á viðráðanlegu verði.     —

Nú þegar júlímánuður er genginn í garð kynnum við þema mánaðarins, sem er heimsmarkmið 7 – sjálfbær orka. Á árinu 2021 munum við kynnast heimsmarkmiðum um sjálfbæra þróun fyrir árið 2030 betur í gegnum þema hvers mánaðar.

Birtar verða greinar um heimsmarkmið SÞ hvert fyrir sig á árinu 2021. Jafnframt stendur til að það fylgi með tilheyrandi ítarefni og greinagóðar upplýsingar, kynningar og fræðsla um það hvernig einstaklingar, fyrirtæki, stofnanir, félagasamtök og bæjarfélög geta unnið að heimsmarkmiðum SÞ. Þannig geti allir þessir ólíku aðilar lagt sitt af mörkum til sjálfbærrar þróunar.  

Ein af þeim spurningum sem vert er að velta upp og leita svara við er  þessi: Hvaða tækifæri eru fólgin í heimsmarkmiðum SÞ?  

Með samstilltu alþjóðlegu átaki þar sem allir leggjast á eitt getum við friðmælst við okkur sjálf og náttúruna, tekist á við loftslags- og umhverfisbreytingar, slæmt efnahagslegt ástand og félagslegar áskoranir.  

Óhætt er að fullyrða að ef þjóðum heims tekst að ná markmiðunum innan gildistíma áætlunarinnar, mun líf allra og umhverfi batna til mikilla muna en það þarf alla til og samvinnu þvert á landamæri svo að það verði mögulegt. 

Sjálfbær orka

Heimsbyggðin öll mjakast í rétta átt við að ná tilsettu heimsmarkmiði SÞ númer sjö um sjálfbæra orku. Þrátt fyrir það hefur vinnan ekki gengið nógu hratt fyrir sig. Ekki stefnir í að það takist að ná tilsettu heimsmarkmiði SÞ númer sjö fyrir árið 2030 eins og reynt er að vinna að. Framfaraskref hafa verið stíginn við að bæta orkunýtingu og auka aðgang að rafmagni.

Á hinn bóginn eru milljónir manna um alla heim sem enn skortir grunnþjónustu á svii sjálfbærrar orku. Einnig hafa framfarir staðið í stað í heilnæmari eldunartækni og eldsneyti til matseldar. Það hefur sérstaklega áhrif á heilsu milljarða kvenna og barna um heim allan.

Kórónuveirufaraldurinn (COVID-19) undirstrikar hina brýnu þörf sem er fyrir örugga orku og á viðráðanlegu verði. Ódýr orka gerir sjúkrahúsum og heilbrigðisstofnanunum kleift að sinna sjúklingum sem til þeirra leita. Hún er nauðsynleg fyrir samfélög til að dæla þangað hreinu vatni.

Tryggur aðgangur að orku gegn vægu gjaldi gerir líka samfélögum kleift að nálgast greinagóðar upplýsingar. Síðast en ekki síst er orka nauðsynleg fyrir fjarnám barna vegna lokunar skóla í heimsfaraldri kórónuveirunnar.

Á sama tíma mun heimsfaraldurinn óneitanlega hindra viðleitni til að ná tilsettum heimsmarkmiðum um sjálfbæra orku og þróun. Ljóst er að truflanir í framboðskeðjum geta valdið ómældu tjóni í þjónustu orkuveitna. Samhliða getur tekjumissir takmarkað ráðrúm fólks og neytenda til að borga fyrir slíka þjónustu. Aukin heldur er hríðfallandi olíuverð líklegt til að standa í vegi fyrir því að endurnýjanlegir orkugjafar hasli sér enn frekar völl.

Skortur á rafmagni er í auknum mæli að finna í Afríku sunnan Sahara

Hlutfall heildarfjölda mannkyns sem hefur aðgang að rafmagni jókst úr 83% árið 2010 í 90% árið 2018. Það þýðir að meira en 1 milljarður manna fékk þessa brýnu þjónustu. Engu að síður voru 789 milljónir manna árið 2018, þar af var 85%  af þeim fjölda staðsettur í sveitum, sem bjuggu við skort á rafmagni. Suður-Ameríka, ríki Karíbahafs og austur og suðaustur Asía gengu í gegnum miklar framfarir á þessu sviði.

Þær framfarir fólu í sér rúmlega umfram 98% aðgang árið 2018 að rafmagni. Vöntun á rafmagni er í auknum mæli að finna í Afríku sunnan Sahara. Þar líða 548 milljónir manna eða 53% mannfjöldans fyrir skort af því tagi. 

Kórónuveirufaraldurinn (COVID-19) undirstrikar hversu brýnt það er að hafa aðgang að öruggu og ódýru rafmagni. Rannsókn sem gerð var í sex Afríku- og Asíuríkjum leiddi í ljós að fjórðungur heilbrigðisstofnana sem rannsóknin tók til bjuggu við rafmagnsskort og vöntun á aðgangi að rafmagni. Annar fjórðungur bjó við óreglubundnar truflarnir á slíkum aðgangi. Það ástand hafðme áhrif á grunnheilbrigðisþjónustu. Þessi sári skortur hamlar viðbrögðum heilbrigðiskerfa hvarvetna í heiminum við kórónuveirufaraldrinum.

Til að ná tilsettu heimsmarkmiði SÞ númer sjö um almennan aðgang að rafmagni fyrir árið 2030 verður árlegt umfang rafvæðingar í heiminum að aukast frá núverandi (2018) 0,82% upp í 0,87% á árabilinu 2019-2030. En samkvæmt því umfangi framþróunar sem var fyrir árið 2018 og á því sama ári 2018 má reikna með að 620 milljónir manna muni enn skorta aðgang að rafmagni árið 2030. Hitt er annað mál að þessi forspá hvorki gerir ráð fyrir né tekur mið af erfiðleikum vegna heimsfaraldursins kórónuveirunnar.

Hæg framþróun í hreinum lausnum í matseld setur heilsu næstum 3 milljarða manna í hættu

Aðgangur að hreinni eldunartækni og hreinu eldsneyti til matseldar jókst úr 56% af heildarfjölda mannkyns árið 2010 upp í 60% árið 2015 og 63% árið 2018. Rétt um 2,8 milljarður manna eru án slíks aðgangs að hreinum orkulausnum við matseld. Sá mikli fjöldi hefur verið um það bil óbreyttur síðustu tvo áratugi.

En lofsverðar umbætur hafa átt sér stað á ýmsum svæðum í Asíu. Á hinn bóginn hefur aukning í mannfjölda í Afríku sunnan Sahara á árabilinu 2014 til 2018 vegið upp á móti aukningu í aðgangi að hreinum lausnum við matseld.

Aukning mannfjölda þar hefur verið um að meðaltali 18 milljónir manna á hverju ári sem liðmeð hefur á þessu sama tímabili. Hæg framþróun í slíkum hreinum úrlausnum við matseld hefur mikla þýðingu fyrir þjóðir og ríki heims. Það hefur síðan áhrif á heilsu manna og það hefur líka áhrif á umhverfið.

Við núverandi og áætlaða stefnumótun munu 2,3 milljarður manna vera án aðgangs að hreinum lausnum við matseld fyrir árið 2030. Þetta þýðir að næstum þriðjungur heildarfjölda mannkyns, sem verða einkum konur og börn, munu áfram stríða við skaðvænlega loftmengun í híbýlum sínum.

Aukinn skriður í notkun á endurnýjanlegum orkugjöfum er nauðsynleg til að ná langtíma markmiðum í loftslagsmálum

Mesta aukningin í notkun á endurnýjanlegri orku kemur frá raforku. Aukning í bæði nútímalegum og endurnýjanlegum orkugjöfum í öllum geirum verður nauðsynleg til að ná tilsettu heimsmarkmiði SÞ númer sjö um sjálfbæra þróun og orku. Það mun krefjast umtalsverðrar aukningar á hlutfalli þeirra endurnýjanlegu orkugjafa sem eru í notkun til þess að heimsmarkmið SÞ númer sjö gangi eftir.

Afríka sunnan Sahara hafði hæsta hlutfall endurnýjanlegra orkugjafa í heildarorkunotkun árið 2017. Það gerðist þrátt fyrir að 85% hlutfall af því magni stafaðme af notkun á hefðbundnum lífrænum massa. Suður-Ameríka og ríki Karíbahafs höfðu hæsta hlutfall á nútímalegum og endurnýjanlegum orkugjöfum á meðal allra svæða heimsins.

Ástæða þessa er mikil notkun á vatnsaflsorku. En líka hin mikla notkun á nútímalegri og lífrænni orku á öllum sviðum samfélaga umrædds heimshluta og ríkja Karíbahafsins.

Umbætur í orkunýtingu virðast ekki stefna að því að ná tilsettu heimsmarkmiði SÞ númer sjö – en þær umbætur eru lykill að minnkun á útblæstri gróðurhúsalofttegunda 

(Ljósmynd hér að ofan er frá vatnsaflsvirkjun).

Umbætur í orkunotkun leika lykilhlutverk í loftslagsmarkmiðum ríkja og annarra þáttakenda um allan heim sem kennd eru við Parísarsamkomulagið um loftslagsmál. Samkvæmt Parísarsamkomulaginu er stefnt að því að gera heiminn kolefnishlutlausan árið 2050.

En mikilsverðar umbætur í orkunotkun gera það kleift að takmarka útblástur gróðurhúsalofttegunda. Hið síðastnefnda er liður í því að ná tilsettu markmiði Parísarsamkomulaginu um loftslagsmál og kolefnishlutleysi.

Hér skulu tilgreindar nokkrar staðreyndir sem skírskota sameiginlega til heimsmarkmiðs SÞ númer sjö um sjálfbæra orku og umrædds Parísarsamkomulaginu:

• 13% heildarfjölda mannkyns skortir enn aðgang að nútímalegu rafmagni.
• 3 milljarður manna þurfa að treysta á eldivið, kol, viðarkol, eða affall af skepnum til eldunar og fyrir hita.
• Orka er meginorsök loftslagsbreytinga sem nemur um það bil 60% heildarmagns gróðurhúsalofttegunda. 
• Loftmengun innandyra vegna eldfimrar orku til matseldar olli 4,3 milljónum andláta árið 2012, þar með talið eru konur og stúlkur í hópi sex af hverjum tíu hinna látnu.
• Árið 2016 jókst hlutfall endurnýjanlegrar orku mest frá árinu 2012, sem telst að magni hafa farið upp um 0,24% og náði næstum 17,5% vegna hraðfara aukningar í notkun á vatnsorku, vindorku og sólarorku. 

Aukning í alþjóðlegri fjármögnun vegna endurnýjanlegrar orkugjafa lofar góðu, en einungis lítill hluti af fjármögnunni berst til fátækustu ríkja heims

Alþjóðleg og opinber þróunaraðstoð til stuðnings hreinna og endurnýjanlegra orkugjafa náðme 21,4 milljarði bandaríkjadala árið 2017. Þetta er 13% meiri aukning en var árið 2016 og tvöfalt það hlutfall miðað við árið 2010. Fjárfesting í verkefnum tengdum vatnsafli nam 46% af falli ársins 2017, næst kom fjárfesting í sólarorku (7%) og jarðhitaorku (6%).

Á meðan að framþróunin vekur upp vonir náðme einungis 12% þess fjárstreymis til allra fátækustu þróunarrríkjanna Þau sitja aftarlega á merinni við að uppfylla tilsett heimsmarkmið sjö um sjálfbæra orku. En gagngerar ráðstafanir þarf til að tryggja það að fjármögnun berist til þeirra ríkja þar sem skórinn kreppir einna mest að.

Fjármagnsstreymi til þróunarlanda vegna endurnýjanlegra orkugjafa er að aukast. Árið 2017 voru það 21,4 milljarður bandaríkjadala. En aðeins 12% rennur til allra fátækustu ríkja heims.

Þróunaráætlun SÞ (UNDP) vinnur að heimsmarkmiðum SÞ um sjálfbæra þróun samkvæmt því sem kallað er ,,Signature solutions“ (það sem kalla mætti á ísl. ,,Lykilúrlausnir“) sem fela í sér aðgang að hreinni og ódýrri orku. Verkefni UNDP sem eru á sviði náttúru, lofslags og orku ná til 137 ríkja í heiminum. En heimsmarkmið sjö um sjálfbæra orku lýtur að þremur meginatriðum á heimsvísu:

• Tryggja fullan og óslitin aðgang að ódýrri, öruggri og nútímalegri þjónustu orkuveitna.
• Auka umtalsvert hlut endurnýjanlegrar orku í samsetningu á orku. 
• Tvöfalda hlutfall orkunýtni. 

Áhrif COVID-19

Skortur á aðgangi að orku hefur þá þegar valdið erfiðleikum við að hefta útbreiðslu kórónuveirufaraldursins (COVID-19). Orka leikur lykilhlutverk í því að koma í veg fyrir sjúkdóma og í baráttunni við faraldurinn. Orka veitir heilbrigðisstofnunum þjónustu og skapar framboð á vatni fyrir nauðsynlegt hreinlæti. Eins er orka mikilvæg vegna nauðsynlegra fjarskipta og vegna upplýsingatækni. Þannig má tengja fólk saman um leið og reglan um nálægðarfjarlægð er höfð í heiðri.  

Í Afríku sunnan Sahara er áætlað að einungis 28% af heilbrigðisþjónustu þar hafi aðgang að öruggu rafmagni. En orka er bráðnauðsynleg til að fólk sé tengt heimavið. Orka er líka nauðsynleg til að starfrækja áfram sjúkrahús með þeim tækjum sem eru ætluð til að bjarga mannslífum. Ef sjúkrahús og einstök samfélög hafa ekki aðgang að orku mun það geta valdið enn meiri mannlegum hamförum. Einnig gæti skortur á orku seinkað til mikilla muna almennri endurreisn á heimsvísu.

Sérstakur erindreki aðalframkvæmdastjóra Sameinuðu þjóðanna um ,,sjálfbæra orku handa öllum“ (e. Sustainable Energy for All sem á ensku er skammstafað SEforALL) lýsir þremur leiðum til að bregðast við neyðarástandi vegna kórónuveirufaraldursins:

• Forgangsraða orkulausnum til að reka heilbrigðisstofnanir og veita aðstoð til bráðaveikra.
• Viðhalda tengingu við neytendur í vanda.  
• Auka trygga, ótruflaða og fullnægjandi orku til undirbúnings fyrir enn meiri sjálfbærni í efnahagsviðreisn sem siglir í kjölfarið. 

Staðan á Íslandi

Það er deginum ljósara að staða Íslands er afar sterk þegar um er að ræða sjálfbæra orku. Grein Katrínar Jakobsdóttur núverandi forsætisráðherra í Fréttablaðinu (miðvikudag 9. júní 2021) fjallar einmitt um það efni:

Þær góðu fréttir bárust … að hlut­deild endur­nýjan­legra orku­gjafa í sam­göngum hefði á árinu 2020 náð 11,4%. Þar með hefur mark­mið stjórn­valda um 10% hlut­deild endur­nýjan­legra orku­gjafa í sam­göngum fyrir árið 2020 verið náð og gott betur en það. Mark­mið sem sett var fram í þings­ályktun sem sam­þykkt var á Al­þingi fyrir réttum tíu árum markaði tíma­mót og var fyrsta mark­mið stjórn­valda í orku­skiptum í sam­göngum. En þar var sett fram sú sýn að stefna ætti að orku­skiptum í sam­göngum og leysa ætti jarð­efna­elds­neyti af hólmi með inn­lendum endur­nýjan­legum orku­gjöfum.

Helstu áskoranir hér á landi:

• Tryggja orkuöryggi í landinu með því að tryggja jafnvægi framboðs og eftirspurnar á raforkumarkaði.
• Auka hlutfall endurnýjanlegra orkugjafa með orkuskiptum í lofti, láði og legi.
• Jafna orkukostnað vegna dreifingar raforku og húshitunar á landsvísu.
• Tryggja lágmarkskröfur um afhendingaröryggi raforku um land allt.

Bæði margar stórar áskoranir og mörg tækifæri snúa að orkumálum í heiminum í dag. Almenn lífsgæði, byggðafesta, samfélagslegt jafnræði og framþróun atvinnulífsins eru órjúfanlega tengd aðgengi fólks að orku. Af þessum sökum er framboð hreinnar og sjálfbærrar orku mikilvæg öllum þjóðum þegar litið er til framtíðar.

Það er alkunna að staða Íslands í orkumálum er einstök. Langstærsti hluti þeirrar orku sem notuð er í landinu er endurnýjanleg, umhverfisvæn orka. Einungis er ein starfsemi á Íslandi sem enn er knúin jarðefnaeldsneyti. Sú starfsemi sem á eftir að undirgangast orkuskipti eru samgöngur í lofti, á láði og á legi.

Forgangsatriði í stefnu íslenskra stjórnvalda er að tryggja bæði orku- og afhendingaröryggi raforku á landsvísu. Jafnframt er í forgangi að stuðla að jöfnun orkukostnaðar milli landssvæða og landshluta.

Hátt hlutfall endurnýjanlegrar orku

Árið 2016 var hlutfall endurnýjanlegra orkugjafa á Íslandi næstum 73%. Öll raforka eða því sem næst (99,9%) er framleidd með endurnýjanlegum orkugjöfum, hvort sem um er að ræða vatnsafl, jarðhita eða vindorku. Bæði jarðhiti og raforka eru nýtt til húshitunar í nær öllum byggingum á Íslandi (99%). Á alþjóðavettvangi sker Ísland sig úr að þessu leyti.

Íslensk stjórnvöld hafa stutt við hitaveituvæðingu undanfarna áratugi með stofnstyrkjum til nýrra hitaveitna og styrkjum til jarðhitaleitar. Skýr áhersla stjórnvalda hefur verið í þá veru að draga úr rafhitun húsnæðis.

Bæði samgöngur á landi og siglingar á sjó eru enn að langmestu leyti knúnar jarðefnaeldsneyti. Skattaívilnunum hefur verið beitt af hálfu stjórnvalda í því skyni að hvetja til kaupa á bifreiðum sem nýta endurnýjanlegt eldsneyti.

Um er að ræða endurnýjanlegt eldsneyti eins og rafmagn, vetni, lífeldsneyti, metan og metanól. Orkusjóður fyrir tilstuðlan stjórnvalda hefur úthlutað styrkjum til að setja upp hleðslustöðvar fyrir rafmagnsbíla.

Orkuskipti á föstu landi eru því komin vel á veg. Það sést best á því að fjöldi vistvænna ökutækja eykst hratt um þessar mundir. Þar með hefur tekist að auka hlutfall endurnýjanlegra orkugjafa í rúm níu prósent fyrir árið 2018.

Orkuskipti í skipaflota landsmanna eru enn skammt á veg komin. Ljóst er að þróun og notkun á umhverfisvænum orkugjöfum fyrir siglingar hefur verið hæg. Hins vegar standa vonir til þess að skipaflotinn nýti í meira mæli þá endurnýjanlegu orkukosti sem standa nú til boða.

Í samræmi við stjórnarsáttmála núverandi ríkisstjórnar Katrínar Jakobsdóttur er stefnt að svartolíubanni innan íslenskrar landhelgi. Bæði raf- og varmaorkan er ódýr á Íslandi í samanburði við önnur lönd. Við hér á landi greiðum lægra hlutfall af tekjum okkar fyrir þessa orkugjafa en tíðkast í öðrum Evrópuríkjum.

Aðgangur að endurnýjanlegri orku

Heildstæða orkustefnu þarf og til lengri tíma litið til að ná markmiðum stjórnvalda um orkuöryggi. Stefnumótun um orkuöryggi þarf að byggjast á áætlaðri orkuþörf til langs tíma litið. Hún þarf að taka mið af stefnu stjórnvalda, til að mynda um orkuskipti, og því hvernig megi tryggja raforkuframboð bæði fyrir almenning og atvinnulíf.

Það þarf að treysta betur í sessi flutnings- og dreifikerfi raforku og tengja betur við ýmis lykilsvæði. Samhliða þarf að skoða að hve miklu leyti nýta megi jarðstrengi með hagkvæmum hætti. Einnig þarf að bæta málsmeðferð ákvarðana sem tengjast framkvæmdum í flutningskerfinu.

Álag á flutningskerfi Landsnets og dreifiveitur hefur aukist jafnt og þétt. Það hefur leitt til vaxandi rekstraráhættu. Þetta veldur því líka að minni tækifæri eru til nýrrar atvinnuuppbyggingar á landsvísu.

Bæði hinum fyrirvaralausu rekstrartruflunum og líka straumleysismínútum hefur fjölgað. Við núverandi flutningskerfi raforku er orkuöryggi nokkuð mismunandi eftir landsvæðum. Þannig hefur afhendingaröryggi verið einna lakast á Vestfjörðum og Norðausturlandi. En átak hefur verið gert í að bæta aðgengi að þriggja fasa rafmagni í dreifbýli.

Allir landsmenn hafa aðgengi að rafmagni í híbýlum sínum. Í alþjóðlegum samanburðme er verð til almennings lágt. Þetta á sérstaklega við um verð á orku til húshitunar. Það hefur verið stefna stjórnvalda um langa hríð að jafna orkuverð heimila. Annars vegar er orkuverð heimila hærra hjá þeim sem ekki hafa aðgang að jarðvarmaveitum til húshitunar. Hins vegar er það líka hærra hjá þeim sem búa á strjálbýlum svæðum þar sem dreifikostnaður rafmagns er hærri en í þéttbýli.

Umræddur verðmunur hefur verið brúaður að hluta til með niðurgreiðslum frá hinu opinbera. Sveitarfélög á svo kölluðum köldum svæðum leita núorðið gjarnan að heitu vatni til að nota til upphitunar.

En reynsla undanfarinna ára gefur ákveðið tilefni til bjartsýni um að hlutur jarðhita muni enn frekar aukast. Fyrir vikið mun rafhitun dragast saman og það með tilheyrandi sparnaði í verði.

Aukin orkunýtni

Tækniframfarir hafa gert það mögulegt að árleg meðaltalsnotkun heimila á rafmagni hefur lækkað frá úr 4,9 MWh árið 2009 niður í 4,37 MWh árið 2017. Þetta kemur fram í raforkuspá orkuspárnefndar. Spálíkanið áætlar að orkunotkun hvers heimilis muni minnka niður í 4 MWh á næstu árum. Helstu skýringar á minnkandi raforkunotkun á heimilum eru sparneytnir ljósgjafar og heimilistæki.

En á móti kemur að tækjum á heimilum hefur fjölgað. Hins vegar eru flestar nýjar tækjategundir orkugrannar. Mikil orkunotkun á hvern bandaríkjadal af landsframleiðslu er fyrir hendi hérlendis.

Skýringarnar eru annars vegar hátt hlutfall orkuframleiðslu hérlendis sem fer til stóriðju (80%), og hins vegar fámenni þjóðarinnar. Stjórnvöld hafa beitt sér fyrir aukinni orkunýtni. Til dæmis er það unnið með starfsemi Orkuseturs sem veitir almenningi ráðgjöf um orkusparnað.

Ísland á alþjóðlegum vettvangi

Sjálfbær orka er lykilþáttur í því að gera matvælaframleiðslu sjálfbæra og Ísland hefur nýtt sjálfbæra orku í matvælaframleiðslu í áratugi með góðum árangri.

Þessi ummæli eru höfð eftir Guðlaugi Þór Þórðarsyni utanríkis- og þróunarsamvinnuráðherra á ráðherrafundi SÞ þann 24. júní s.l. (2021) um eflingu heimsmarkmiðs sjö um sjálfbæra orku. Umfjöllun utanríkis- og þróunarsamvinnuráðherra voru og eru heimsmarkmið SÞ um sjálfbæra þróun í tengslum við orkuskipti.

Á sviði þess háttar orkuskipta þarf að leggja afar mikla áherslu á jafnræðme ríkja, þjóða og samfélaga. Umræddur ráðherrafundur SÞ var haldin sem hluti af undirbúningi fyrir leiðtogafund SÞ um orkumál í september á sama ári.   

Ísland hefur tekið að sér hlutverk heimserindreka í tengslum við ofangreindan leiðtogafund um orkumál. Hlutverk heimserindreka felur í sér að vekja athygli á og þrýsta fram aðgerðir sem miða að því að ná heimsmarkmiði SÞ númer sjö um sjálfbæra orku. Ísland hefur gefið kost á sér sem heimserindreki sem Ísland sinnir nú.

Áhersla íslenskra stjórnvalda í samvinnu við hagaðila er efling heimsmarkmiða SÞ um sjálfbæra þróun í tengslum við orkuskipti. Eins og áður kemur fram þurfa orkuskipti í heiminum að vera framkvæmd með bæði réttlæti og jafnræði að leiðarljósi. 

Ísland hefur nú sem heimserindreki lagt áherslu á mikilvægi endurnýjanlegrar orku. Hið síðastnefnda ber að nýta í blárri og grænni matvælaframleiðslu og -vinnslu. Einnig ber að nýta endurnýjanlega orku í samspili sjálfbærrar orku og hringrásarhagkerfisins. Síðast en ekki síst er samspil jafnréttis og endurnýjanlegrar orku afar brýnt og mikilvægt. Allt eru þetta svið þar sem íslensk fyrirtæki, hagaðilar og stofnanir búa yfir mikilsverðri þekkingu, reynslu og notkun á grænum lausnum.

Fyrir tilstilli íslenskra stjórnvalda erum við framarlega á sviði jarðvarmanýtingar til upphitunar og raforkuframleiðslu. Á Íslandi er starfræktur Jarðhitaskóli Háskóla Sameinuðu þjóðanna. Jarðhitaskóli SÞ miðlar tækniþekkingu til fagfólks frá þróunarríkjum. Sú kennsla er mikilvægur þáttur í alþjóðlegu samstarfi um sjálfbæra orku.

Einnig veitir Ísland framlög til ýmissa stofnana og sjóða. Þeir koma með ýmsum hætti að orkuverkefnum í fátækari ríkjum heimsins. Hér má nefna stuðning Íslands við orkusjóð Alþjóðabankans (ESMAP). Frá því sá stuðningur hófst hafa fjárfestingar Alþjóðabankans í jarðhita aukist umtalsvert.

Tengt við samstarfið innan ESMAP veitir Ísland líka stuðning í formi tæknilegrar ráðgjafar til jarðhitaverkefna Alþjóðabankans. Framlag frá Íslandi sem er eyrnamerkt til ESMAP er fyrir starf sem varðar nýtingu vatnsafls í þágu einstakra þróunarríkja. Ísland býr yfir víðtækri þekkingu á því sviði sem nýst getur víða um heim.

Einnig á Ísland í tvíhliða samstarfi við ríki í austurhluta Afríku á sviði endurnýjanlegrar orku. Þannig hefur Ísland áhrif á alþjóðavettvangi bæði í krafti sérþekkingar og mikillar reynslu í nýtingu endurnýjanlegrar orku. Þau áhrif ná langt umfram stærð og mannfjölda Íslands.

Jafnframt má nefna sem dæmi að íslensk stjórnvöld veita framlög til alþjóðlegra samtaka um ,,sjálfbæra orku fyrir alla“(SEforALL), sem minnst er á hér að ofan, og til Alþjóðastofnunar fyrir endurnýjanlega orku (IRENA).

Íslensk stjórnvöld hafa á síðustu árum veitt samþættingu á kynjasjónarmiðum sérstaka athygli í umhverfis- og loftslagsmálum. Stjórnvöld leggja sig fram við að styðja við sértækar aðgerðir til að efla stöðu kvenna innan þessa málaflokks. Sérstaklega hafa þau stutt við fyrrnefndan samstarfsvettvang alþjóðlega samtaka um ,,sjálfbæra orku fyrir alla“ eða SEforALL.

Starfið á vettvangi SEforALL er ætlað til að stuðla að kynjajafnrétti. Lögð er áherslu á mikla samfélagsþátttöku. Einnig er rík áhersla á valdeflingu kvenna um alla heim í orkugeiranum.

Þeir sem hafa tekið þátt í myndun þessa samstarfsvettvangs SEforALL af hálfu innlendra aðila eru: Landsvirkjun, Orkuveitan og Jafnréttisskóli Háskóla Sameinuðu þjóðanna. Jafnframt styður Ísland verkefni sem leitt er af skrifstofu Umhverfisstofnunar SÞ í Naíróbí í Kenía. Það starf miðar að því að virkja afrískar konur og tengslanet kvenna sem vinna frumkvöðlastarf á sviði sjálfbærrar orku (e. Africa Women Energy Entrepreneur Framework).

Undirmarkmið:

7.1 Eigi síðar en árið 2030 verði nútímaleg og áreiðanleg orkuþjónusta í boði alls staðar í heiminum á viðráðanlegu verði.
7.2 Eigi síðar en árið 2030 hafi hlutfall endurnýjanlegrar orku af orkugjöfum heimsins aukist verulega.
7.3 Eigi síðar en árið 2030 verði orkunýting orðin helmingi betri.
7.a Eigi síðar en árið 2030 verði alþjóðleg samvinna aukin í því skyni að auðvelda aðgengi að rannsóknum og tækni á sviði umhverfisvænnar orku, meðal annars endurnýjanlegrar orku, orkunýtni og háþróaðs og hreins jarðefnaeldsneytis, og ýtt undir fjárfestingu í orkugrunnvirkjum og tækni á sviðme umhverfisvænnar orku.
7.b Eigi síðar en árið 2030 verði innviðir styrktir og tækni nýtt í því skyni að veita öllum í þróunarlöndum, einkum þeim sem eru skemmst á veg komin, smáeyríkjum og landluktum þróunarlöndum, nútímalega og sjálfbæra orkuþjónustu í samræmi við áætlanir hvers og eins í þeim efnum.

 

Heimildir:

Orkustofnun

— SDG Indicators (un.org)

Orkusetur – Rangárvöllum, 603 Akureyri, Sími: 569 6085 – Netfang: sif@os.is

Heimsmarkmið | Forsíða (heimsmarkmidin.is)

 

 

 

Félag Sameinuðu þjóðanna á Íslandi stendur fyrir námskeiði fyrir grunnskólakennara um Heimsmarkmið Sameinuðu þjóðanna um sjálfbæra þróun. Námskeiðið verður haldið 12. ágúst næstkomandi í Salaskóla í Kópavogi frá kl. 9-15. Námskeiðsgjald er kr. 5.000 (hægt er að sækja um styrk frá KÍ). Skráning sendist á kristrun@un.is.

Á námskeiðinu verður farið í merkingu og markmið heimsmarkmiðanna og hvernig þau eru hugsuð út frá kennslu grunnskólabarna. Þátttakendur á námskeiðinu fá í hendur tæki og tól til að nýta með markvissum hætti.

Kennari á námskeiðinu er Eva Harðardóttir sem býr yfir mikilli þekkingu á Heimsmarkmiðum Sameinuðu þjóðanna um sjálfbæra þróun og hefur m.a. byggt námskeið sín á þeim grunni. Eva er uppeldis- og menntunarfræðingur og stundar doktorsnám við Háskóla Íslands. Rannsóknaráhersla hennar í doktorsnámi snýr að ungu flóttafólki og alþjóðlegri borgaravitund. Eva hefur starfað sem aðjúnkt við Menntavísindasvið Háskóla Íslands og hefur kennt fjölmörg námskeið m.a. um lýðræði, mannréttindi og borgaravitund ungs fólks. Eva hefur starfað sem menntunarsérfræðingur í Malaví á vegum UNICEF frá 2013-2016.

 

Valdeflandi líf, viðnámsþróttur þjóða!

Uppbygging og stjórnsýsla UNDP

Þróunaráætlun Sameinuðu þjóðanna (UNDP) spannar hnattrænt net þeirra ótalmörgu þróunaráætlana sem unnið er að á vettvangi Sameinuðu þjóðanna (SÞ). Fyrir ekki margt löngu kom út myndskreyttur bæklingur þýddur úr sænsku á íslensku um UNDP (United Nations Development Programme). Bæklingurinn ber heitið Verður heimurinn betri? Fróðleikur um þróunina í heiminum og hann er núna í sjöundu útgáfu á íslensku. Þróunaráætlun SÞ er íslenska heiti  stofnunarinnar UNDP (hér verður notast við þessa ensku skammstöfun UNDP).

Starfsemi UNDP beinist að því að þróa og umbreyta samfélögum um alla heim. Það er meðal annars gert með því að tengja lönd við þekkingu og úrræðme sem lúta að því að skapa fólki betra líf. Stofnunin teygir anga sína til 170 ríkja og svæða. Hún styður eigin úrlausnir ríkja í áskorunum tengdum þróunarmálum. Einnig styður hún þjóðir og svæðme í að finna skilvirk og nauðsynleg úrræðme sem geta eflt samfélagsþróun til aukinnar farsældar þeirra. Eins aðstoðar hún við heimsmarkmið Sameinuðu þjóðanna (SÞ) um sjálfbæra þróun. Aðaláhersla stofnunarinnar er á þrjú málefnasvið:

– sjálfbæra þróun;
– lýðræði og frið;
– loftslags- og neyðarviðbrögð.

Eitt af mikilsverðum verkefnum UNDP er að vinna að umbótum á lögum um útilokun. Jöfnum höndum vinnur stofnunin líka að því að móta og hrinda í framkvæmd opinberri stefnumótun á sviðme kynjajafnréttis og valdeflingar kvenna. Það hefur þann augljósa tilgang að uppfylla heimsmarkmið SÞ um sjálfbæra þróun eins og raunar önnur vinna stofnunarinnar. Hún liðsinnir ríkisstjórnum við að greina og takast á við kynjasjónarhorn þróunarmála. Slíkt er unnið með aðstoð sérfræðinga í kynjajafnrétti og það á eftirfarandi málefnasviðum:

• baráttu gegn fátækt;
• baráttu fyrir auknum mannréttindum;
• almennri stefnumótun;
• loftslagsmálum; og
• kreppum af hvað toga sem er.

Áskoranir og úrlausnir þróunarmála

Vinna UNDP miðast við þarfir aðildarríkjanna eins og við á í hverju tilviki fyrir sig. Haldin eru í heiðri þríþætt ferli á vettvangi þróunarmála. Reynslan er sú að þessi þrjú ferli á sviði þróunarmála er oft að finna innan eins sama og landsins eða ríkisins. En vinna á sviði þróunarmála krefst þess að klæðskerasniðinna lausna sé leitað. Þær úrlausnir geta unnið á sértækum vandamálum og hindrunum innan viðkomandi ríkja. Til grundvallar hinna þriggja áskorana í þróunarmálum liggja ýmis kjarnaatriðme sem lúta að enn frekari þróun innan aðildarríkja. Á meðal þessara atriða er annars vegar nauðsyn þess að auka kynjajafnrétti og valdeflingu kvenna og stúlkna og hins vegar mannréttindi og verndun þeirra sem er tengt hinu fyrra atriði. Undir þessar áskoranir í þróunarmálum falla þrjú markmið sem stofnunin vinnur staðfastlega að:

Markmið 1: Útrýming fátæktar af hvaða toga sem hún fyrirfinnst.
Bæðme umfang breytinga og hinar bráðu breytingar gera nauðsynlegar ákveðnar og samhæfðar aðgerðir margra aðila og það á ólíkum sviðum. Allt er það starf unnið til að útrýma fátækt af öllu því tagi hún finnst.

Markmið 2: Auknar kerfisbreytingar í átt til sjálfbærar þróunar.
Stofnunin styður ríki í því að hraða kerfisbreytingum. Þannig er reynt að takast á við ójöfnuð og útilokun innan aðildarríkjanna. Einnig eiga sér stað umskipti á sviðme þróunar í átt til kolefnishlutleysis. Jafnframt á sér stað uppbygging á sjálfvirkara stjórnvaldi innan ríkjanna. Þannig má bregðast við risavöxnum breytingum. Hinar síðastnefndu eru til að mynda hnattvæðing, borgarmyndun og tæknilegar og lýðfræðilegar breytingar í samfélögum.

Markmið 3: Byggja upp viðnámsþrótt til að spyrna við kreppum og ýmis konar erfiðleikum í samfélögum.
Stofnunin stuðlar að sjálfbærri þróun með því að styrkja viðnámsþrótt ríkisstjórna. Þannig geta ríkisstjórnir aðildarlandanna gripið til aðgerða til að stjórna áhættum, hindra áföll og ýmsar aðsteðjandi kreppur. Ríkisstjórnir geta líka með aðstoð stofnunarinnar brugðist við kreppum og áföllum. Í kjölfarið er hægt að endurheimta stöðugleika innan ríkja og samfélaga. Einnig er unnið með samhæfðum aðgerðum gegn þeim orsökum sem búa að baki kreppa og áfalla sem raungerast. Sú samhæfingarvinna er unnin á milli annars vegar stofnunarinnar og hins vegar ríkisvalds einstakra aðildarlanda sem líka njóta trausts hennar. Einnig felur vinna stofnunarinnar með aðildarríkjunum í sér ríka áherslu á kynjajafnrétti, valdeflingu kvenna og stúlkna, auk þess að koma til móts við þarfir viðkvæmra hópa. Þannig er tryggt að engin er skilin útundan (e. ,,No One is Left Behind”).

Til að uppfylla heimsmarkmiðin og til enn frekari velgengni í þróunarmálum beitir UNDP sex þverfaglegum aðferðum sem ganga undir heitinu ,,Signature Solutions”. Þær þverfaglegu aðferðir kenndar við ,,Signature Solutions” eru eftirfarandi:

– að koma í veg fyrir að fólk steypist niður í fátækt.
– stýring og stjórnun fyrir friðsamleg, réttlát og samhæfð samfélög.
– hindrun á kreppum og aukinn viðnámsþróttur samfélaga.
– umhverfismál: úrlausnir í þróun sem byggjast á aðlögun að náttúrunni.
– hrein, ódýr orka.
– valdefling kvenna og kynjajafnrétti.

Varðveisluaðili heimsmarkmiða Sameinuðu þjóðanna um sjálfbæra þróun

UNDP hjálpar ríkjum að fá og nýta þróunaraðstoð með árangursríkum hætti. Þannig leikur stofnunin lykilhlutverk í framfylgd á heimsmarkmiðum SÞ um sjálfbæra þróun. Stofnunin ræður yfir neti sérfræðinga sem spannar um 165 ríki og 40 sjóði SÞ. Auk þess nær þetta net til sérstakra stofnana og annarra úrræða sem vinna að heimsmarkmiðunum. Heimsmarkmiðin og eftirlit með framfylgd þeirra er unnin í því skyni að auka skilvirkni og árangur sjálfbærrar þróunar fyrir öll ríki heims.

UNDP gegnir mikilvægu hlutverki í almennri og sértækri ráðgjöf til aðildarríkjanna. Sú ráðgjöf heldur mjög á lofti heimsmarkmiðunum um sjálfbæra þróun. Stofnunin leitast við að gera ríkjum kleift að forgangsraða heimsmarkmiðunum í allri stefnumótun sinni. Hún gegnir veigamiklu hlutverki í samhæfingu innan SÞ og á meðal aðildarríkja samtakanna. Hún sinnir þátttöku í 66 ,,allir fyrir einn”-verkefnum. Þau ,,allir fyrir einn“-verkefni gera ríkjum kleift að vinna starf sitt með samhæfðum hætti og á skilvirkan og árangursríkan hátt. Starfið er unnið með því að minnka umsýslukostnað, takmarka tvíverknað og efla sameiginlegt átak og samtengd verkefni.

Vinna UNDP snýr líka að sameiginlegum verkefnum í þróunarmálum á vettvangi ECOSOC (Efnahags- og félagsmálaráðs SÞ) og á vegum sjálfs allsherjarþings SÞ. Hin árvissa Þróunarskýrsla SÞ (Human Development Report) er sjálfstæð greinagerð af hálfu stofnunarinnar um stöðu einstakra aðildarlanda á sviðme þróunar. Umrædd skýrsla skoðar þau hnattrænu sjónarmið sem lúta beinlínis að ýmsum lykilatriðum í þróun aðildarríkjanna. Jafnframt leggur þróunarskýrslan grundvöll að mælikvörðum, nýstárlegri greiningu og oft á tíðum umdeildum ráðleggingum um stefnumótun ríkjanna. Þær ráðleggingar byggjast á greinagóðri sérþekkingu sem stofnunin lætur aðildarríkjunum í té. Þannig vinnur hún í takti við það leiðarstef að um verði að ræða ferli þróunar í átt til aukinnar farsældar hjá viðkomandi ríkjum. Það þróunarferli ríkjanna stefnir að því marki að fjölga valkostum þegna aðildarríkjanna og athafnafrelsi til orðs, æðis og verka. Ráðgjöf stofnunarinnar beinist því ekki einungis að því að auka þjóðartekjur hinna sömu aðildarríkja. En höfundar þróunarskýrslunnar eru sjálfstætt teymi sérfræðinga. Á meðal þeirra er að finna hnattrætt net leiðtoga í háskólasamfélaginu, sérfræðinga úr stjórnsýslu aðildarríkjanna og úr frjálsum félagasamtökum. Þessir sérfræðingar og leiðtogar koma að borðinu með upplýsingar, hugmyndir og bestu starfsaðaferðir.

UNDP vinnur að því að útrýma fátækt af öllu tagi og jafnframt útrýma hungursneyð. Stefnt er að því að tryggja að allt fólk á jörðinni geti náð markmiðum sínum með fullnægjandi hætti. Þannig geti fólk um alla heim notið sjálfsvirðingar sinnar. Manneskjur um alla heim fái að búa við jafnrétti. Slíkt muni raungerast í heilbrigðu og heilsueflandi umhverfi.

Leitast er við á vettvangi UNDP að vernda jörðina með sjálfbærri þróun og gegn niðurbroti náttúrunnar. Þannig er hægt á sjálfbæra hátt að stýra og stjórna auðlindum jarðar. Í þessu efni er reynt að grípa til brýnna aðgerða í loftslagsmálum. Það er í samræmi við heimsmarkmið 13 sem nefnist réttilega aðgerðir í loftslagsmálum. Starfið að framfylgd 13. heimsmarkmiðsins eins og allra heimsmarkmiðanna 17 talsins er unnið í því skyni að styðja þarfir núverandi og framtíðarkynslóða mannkyns. Stefnt er að því að allar manneskjur geti notið velsældar og hafi möguleika á góðu lífshlaupi. Það er lykilatriði í þessu samhengi að efnahagslegar, félagslegar og tæknilegar framfarir eigi sér stað í sátt við náttúruna. Efla ber frið og réttlæti sem stuðlar meðal annars að því að losa ríki og samfélög við ótta og ofbeldi. Engin sjálfbær þróun getur átt sér stað án friðar og engin friður verður án sjálfbærrar þróunar. Hið síðastnefnda stuðlar líka að aukinni hnattrænni samstöðu. Sérstakleg er reynt að bregðast við vanda hinna fátækustu jarðarbúa. Einblínt er á þarfir og hlutskipti þeirra sem allra verst eru settir. Það er gert með þátttöku allra ríkja, allra hluthafa og alls mannkyns.

Áhrif UNDP á síðustu árum eru til dæmis eftirfarandi:

• 31 milljón manna höfðu betri aðgang að þjónustu til að vinna gegn fátækt.
• 20 milljónir manna fengu aðgang að fjármálaþjónustu.
• Dregið var úr 256 milljón tonn af gróðurhúsalofttegundum.
• 1 milljarður bandaríkjadala fjárfestur í að styrkja viðbrögð við erfiðleikum og kreppum.

UNDP er ábyrg fyrir því að aðildarríki SÞ uppfylli heimsmarkmiðin um sjálfbæra þróun. Í sameiningu er þar um að ræða UNDS (kerfi SÞ um þróunaraðstoð), eða almenna þróunaraðstoð á vegum SÞ. Stjórnandi UNDP er líka varaframkvæmdastjóri SÞ. Sem slíkur hýsir stjórnandi UNDP kjarnahóp heimsmarkmiða SÞ (UNSDG) með þátttöku framkvæmdastjóra DESA (Deild efnahags- og félagsmála), FAO (Matvæla- og landbúnaðarstofnunin), ILO (Alþjóðavinnumálastofnunin), UNDP, UNFPA (Mannfjöldasjóður Sameinuðu þjóðanna), UNHCR (Flóttamannastofnun SÞ), UNICEF (Barnahjálp SÞ), UN Women, WFP (Matvælaáætlun SÞ), WHO (Alþjóðaheilbrigðismálastofnunin) og formann svæðisbundinna efnahagsnefnda sem breytist og hrókerast þeirra á milli. UNDP vinnur að heimsmarkmiðunum um sjálfbæra þróun með alþjóðlegum fjármálastofnunum, einkageiranum, frjálsum félagasamtökum, velgjörðarsendiherrum og öðrum stuðningsmönnum. Almennt vinnur stofnunin líka með ríkisstjórnum, öðrum stofnunum SÞ, íslamskri fjármögnun og rannsóknastofnunum.

Dæmi um starfsemi UNDP að málefnum friðar

Það að endir verði bundin á kynferðisofbeldi er grundvallaratriðme í vinnu UNDP. Sú barátta er líka hluti af heimsmarkmiðunum um sjálfbæra þróun. Það gildir við öll tækifæri og tilefni þar með talið þegar neyð ríkir einhvers staðar í heiminum. Stofnunin vinnur með aðildarríkjum við það að takast á við og hindra kynbundið ofbeldi (e. ,,Gender-based violence”=GBV) þar með talið aukningu á tíðni kynbundins ofbeldis í heimsfaraldri COVID-19. Árið 2020 veitti hún ráðgjöf um stefnumótun og stuðning við verkefni í fleira en 80 ríkjum. Sú stefnumótun fólst í því að lögfesta og þróa áfram þjóðaráætlanir til að koma í veg fyrir, bregðast við og veita sérsniðna aðhlynningu til handa fórnarlömbum kynferðisofbeldis. Undir þetta fellur líka það að landsskrifstofur UNDP framfylgja Spotlight Initiative sem er margra ára samstarf á milli Evrópusambandins og SÞ til að koma í veg fyrir kynferðisofbeldi og sem notar meðal annars myllumerkið #WifHer.

Ljósmynd af vefnum https://dam.media.un.org/

UNDP vinnur að því að umbreyta hagkerfum og þjóðfélögum í því skyni að skapa langtíma efnahagslega valdeflingu kvenna. Stofnunin starfar með ríkisstjórnum við að þróa fjárhagslega og félagslega stefnu sem eflir efnahagslegt öryggi kvenna, gerir umönnun að lykilþætti í efnahagslegri þróun og umbreytir félagsnormum í átt til kynjajafnréttis. Stofnunin starfar með ríkisstjórnum og héraðsstjórnum, einkageiranum og frjálsum félagasamtökum við að sinna umbótum á aðgreindum vinnumarkaðme. Jafnframt er unnið að því að bæta aðgengi kvenna að og stjórnun á grænum störfum, stafrænni miðlun og fjárhagslegum og ekki-fjárhagslegum verðmætum.

Heimsmarkmiðin um sjálfbæra þróun leggja áherslu á tengsl heilsu og þróunar. Heilsa knýr fram og er mælistika og afleiðing sjálfbærrar þróunar. UNDP vinnur að heilsuþáttum fátæktar, stjórnunar, loftslagsmála, kreppa, kyns, og margra annarra málefnasviða til að hjálpa ríkjum í því að ná framförum á sviði sjálfbærrar þróunar.

UNDP vinnur að samverkandi og árangursdrifinni stjórnun gegn HIV-faraldrinum og á sviðme almennrar lýðheilsu. Lagalegar hindranir, stefnumótun og regluverk verða enn þann dag í dag þess valdandi að minnka getu aðildarríkja til að bregðast við útbreiðslu alnæmis og öðrum heilsutengdum áskorunum í hinum ýmsu ríkjum heims. Stofnunin styður aðildarþjóðir í því að auka aðgang að réttargæslu vegna alnæmisfaraldursins og vegna heilsu og heilbrigðis þjóða. Hún styrkir með ráðgjöf marghliða stjórnun á smitlausum sjúkdómum (NCD) og fyrir tóbaksvörnum. Einnig sinnir hún sams konar ráðgjöf við að efla nýstárlega fjármögnun í baráttunni gegn alnæmi (HIV) og við heilsueflingu þjóða heims. Stofnunin vinnur að því að draga úr allsherjarójöfnuðme. Stofnunin vinnur að því að útrýma félagslegri einangrun sem talin er hafa neikvæð áhrif á heilsu og kynda undir faraldur. Heilbrigðiskerfi í mörgum ríkjum eru veikburða og stórgölluð. Stofnunin reynir eftir mætti að bæta úr þessum agnúum. Í ofanálag eru loftslagsbreytingar ógn við heilbrigðiskerfið. Loftslagsbreytingar munu geta eyðilagt innviðme ríkja. En líka geta þær einangrað samfélög frá heilbrigðisþjónustu og valdið útbreiðslu sjúkdóma. Stofnunin styður uppbyggingu ríkja á viðnámsþrótti bæði til að hindra og draga úr hættu á heilsukreppum og átökum. En líka við að þróa samhæfðari aðferð vegna heilsu fólks, dýra og umhverfis.

Verkefni UNDP á sviðme náttúru, loftslags og orku nær til 137 ríkja. Þau innihalda viðfangsefni sem með beinum hætti koma um það bil 86 milljónum manna til góða. Stuðningur stofnunarinnar við ríkisstjórnir beinist að því að koma á samhæfðu og grænni viðspyrnu og uppbyggingarstarfi með eftirfarandi hætti:

• byggja upp færni til að efla aðgang að sjálfbærri orku og lofslagi og stefnumótun og fjármögnun sem er jákvæð fyrir náttúruna;
• auka hæfni til að tryggja ,,No One is Left Behind” það að engin verðme skilin útundan;
• efla fjárfestingu sem ýtir undir heimsmarkmiðin um sjálfbæra þróun (SDG) og Parísar-sáttmálann, hvort sem það lýtur að opinberri eða einkafjárfestingu;
• koma á framfæri þjónustumiðuðum úrlausnum til ábyrgðaraðila og sem stuðla að bráðaviðbrögðum, og viðbrögðum til miðlungs langs tíma og langtíma enduruppbyggingu og félagsefnahagslegri forgangsröðun á verkefnum þróunar; og,
• nýta staðarkunnáttu og viðveru stofnunarinnar og tengslanet til að koma á fót úrlausnum sem koma neðan frá og þaðan upp á svið (e. ,,bottom-up”) og hafa varanleg áhrif á einstök ríki.

Eyðing lands, eyðimerkurmyndun og þurrkar eru mikilsverðir og sístækkandi hindranir á vegi sjálfbærrar þróunar og niðurbrots umhverfis sem aftur hefur áhrif á heilsu fólks, framleiðslu og viðnámsþrótt fyrir milljarðme manna. Til stuðnings UNCCD (Samningur SÞ um aðgerðir gegn eyðimerkurmyndun), vinnur UNDP Global Policy Centre on Resilient Ecosystems and Desertification (GC-RED) í Naíróbí að því að koma á framfæri tæknilegri sérþekkingu og uppbyggingu á þjónustufærni til ríkja til að samhæfa stefnu og fjárfestingar þeirra í málefnum tengdum líffræðilegum fjölbreytileika og í loftslagsmálum.

UNDP vinnur að því að framfylgja Montreal Samþykkt um stjórnun á spilli- og úrgangsefnum. Vegna hnattrænna áhrifa þeirra á heilsu fólks og umhverfis er mjög hættulegum spilliefnum stýrt með alþjóðalögum. Árangursrík framkvæmd þessara sáttmála krefst kerfisbundinna inngripa og alþjóðlegrar samvinnu. Starfsemi stofnunarinnar á sviði spilli- og úrgangsefna styður stefnu ríkja og áætlanir ýmissa geira samfélagsins, skilvirkni stofnana, og ýmis reynsluverkefni til að festa í sessi  fjölbreytta tækni, stjórnun og útrýmingu á spilliefnum, tækni til að bæta loftgæði og fleira.

#NextGenUNDP #heimsmarkmidin #SDG #WithHer