Sameinuðu þjóðirnar hafa kallað eftir 1,7 milljarða bandaríkjadala í mannúðaraðstoð fyrir Úkraínu og fyrir fólk á flótta í nágrannalöndum.

Yfir ein milljón manns hafa flúið Úkraínu á rúmri viku síðan Rússnesk yfirvöld hófu árásir í landinu þann 24. febrúar síðastliðinn samkvæmt Flóttamannastofnun SÞ (UNHCR). Stofnunin gerir ráð fyrir að enn séu um tólf milljónir manns í Úkraínu sem munu þurfa á hjálp og vernd að halda, en alls séu um fjórar milljónir manns sem hafa flúið land nú þegar, flest konur og börn og þurfi á mannúðaraðstoð að halda í nágrannalöndum á komandi mánuðum.

Nauðsynlegar birgðir af mat, lyfjum og annarri nauðsynjavöru þarf að komast til svæðisins ásamt sálfræðiaðstoð og stuðning við þá sem hafa flúið, þ.á m. fólks með sérstakar þarfir og fylgdarlaus börn. Langflestir hafa flúið til nágranna ríkjanna þ.e. Póllands, Ungverjalands, Moldavíu, Rúmeníu og Slóvakíu eða til annarra Evrópuríkja.

Í stríðsástandi geta margir upplifað sig vanmáttuga en það eru ýmsar leiðir færar sem almenningur getur aðstoðað með að veita mannúðaraðstoð þar sem hún er brýnust, t.d með því að styrkja viðurkennt hjálparstarf. Sameinuðu þjóðirnar veita marghliða mannúðaraðstoð bæði innan Úkraínu sem og í nágrannaríkjum, eins og t.d. UNICEF Barnahjálp SÞ, Flóttamannahjálp SÞ, UN Women, UNFPA Mannfjöldasjóður SÞ, IOM Alþjóðlega fólkflutningstofnun SÞ og WFP Matvælaáætlun SÞ.

Á Íslandi hafa tvær af þessum stofnunum hafið söfnun:

Neyðarsöfnun fyrir börn í Úkraínu
UN women á Íslandi

Mikilvægi stuðnings við ungt fólk á flótta til framhaldsmenntunar.

Í september 2021 gaf UNHCR (Flóttamannastofnun Sameinuðu þjóðanna) út sína árlegu skýrslu um menntun. Skýrsla ársins 2021 heitir “Staying the course: challenges facing refugee education”, og leggur áherslu á áskoranir og aðgengi barna og ungs fólks á flótta til menntunar framhaldsskólastigi.

Skýrslan fjallar um skort á aðgengi á menntun fyrir börn á flótta og er hún umfangsmesta gagnagreining sem hefur verið gefin út af UNHCR um menntun fólks á flótta. Helstu niðurstöður skýrslunnar eru:

1. Töluverður munur er á menntun flóttafólks á heimsvísu.
2. Það þarf einkum að styðja við flóttafólk þegar kemur að menntun eftir grunnskóla.
3. Það hefur orðið aukning á innritunum flóttafólks á framhaldsskólastigi.
4. Áhrif COVID-19 á menntun flóttafólks eru gífurleg.
5. Þörf er á lausnum til að minnka mun á menntunarmöguleikum fyrir flóttafólk.

Samkvæmt tölulegum upplýsingum frá UNHCR yfir 40 lönd á árunum 2019-2020 var innritunarhlutfall framhaldsskólanema á flótta einungis 34% en hlutfall innritunar grunnskólanema á sama tímabili var 68%.

Covid-19 hefur sannarlega sett sitt mark á skólagöngu barna um allan heim, en fyrir ungt fólk á flótta hefur faraldurinn nánast gert skólagöngu ómögulega.

Vegna þessa gríðarlega lága hlutfalls barna og ungs fólks á flótta sem var skráð í framhaldsskóla á umræddu tímabili hefur UNHCR kallað til alþjóðlegs átaks svo hægt sé að tryggja að ungt fólk á flótta eigi meiri möguleika á að fá framhaldsmenntun.

Ef ekkert verður gert lítur út fyrir að tveir þriðju barna á flótta muni aldrei fá framhaldsskólamenntun.

Í gær, þann 27. febrúar boðaði forseti Félags Sameinuðu þjóðanna í Póllandi til neyðarfundar vegna stríðsins í Úkraínu.

Mikill samhugur var í þeim félögum sem sátu fundinn og skýr afstaða allra sýnileg gagnvart þeim alvarlegu brotum á alþjóðalögum, sáttmála Sameinuðu þjóðanna og almennum mannréttindum sem stjórnvöld í Rússlandi brutu með innrás sinni í Úkraínu.

Í kjölfar fundarins sendu félögin frá sér yfirlýsingu:

 

Þann 26. nóvember 2007 lýsti allsherjarþing SÞ því yfir að frá og með 63ja fundi allsherjarþingsins yrði 20. febrúar árlega haldinn hátíðlegur sem alþjóðlegur dagur félagslegs réttlætis.

Meira en 60 % atvinnumarkaðarins eða um 2 milljarðar kvenna, karla og ungmenna, afla sér lífsviðurværis utan hins hefðbundna hagkerfis. Þessi hópur fólks fara á mis við hefðbundin réttindi vinnumarkaðarins og eru því líklegri að lenda í fátækragildru en þeir sem starfa innan hefðbundins hagkerfis.

Flestir þeir sem stunda ólöglega vinnu ganga ekki inn í þau störf að frjálsum og fúsum vilja heldur er um að kenna skortur á tækifærum á hinum almenna vinnumarkaði. Til að stuðla að umskiptum  og félagslegu réttlæti þarf að mati SÞ því að draga úr fátækt og ójöfnuði, efla mannsæmandi störf, auka framleiðni, sjálfbærni og auka svigrúm fyrirtækja, þá einkum á krepputímum. Í heimsfaraldrinum hefur þetta varnarleysi starfsmanna án réttinda komið betur í ljós.

Mörg lönd eru þróa nýja tækni til að auðvelda þessi umskipti með rafrænum hætti þannig að betur sé hægt að auðkenna þá sem stunda atvinnu og almennt með betri nýtingu á upplýsingatækni.

Að draga úr félagslegu óréttlæti er eitt af forgangsverkefnum SÞ samkvæmt skýrslu stofnunarinnar sem gildir til 2030.

Í skýrslunni er þetta samfélagsmein viðurkennt og hvatt til að gerðar verði úrbætur í formi aukinnar samþættingar þessarra tveggja hagkerfa og að þátttaka kvenna á vinnumarkaði verði sérstaklega efld til að draga úr ójöfnuði.

Heimild: https://www.un.org/en/observances/social-justice-day

Heimsmarkmiðaviku lauk nýlega en hún var haldin á EXPO2020 í Dubai vikuna 14.-22. janúar.

EXPO2020 Dubai átti upphaflega að vera árið 2020 en vegna heimsfaraldurs byrjaði ekki heimssýningin fyrr en 1. október 2021 og stendur yfir til 31. mars 2022. Í hverri viku á meðan heimssýningunni stendur er nýtt þema.

Heimsmarkmiðavikan snerist aðallega um að vekja athygli á loforðum aðildarríkja Sameinuðu þjóðanna um að vinna saman að friðsamlegum og velmegandi heimi fyrir árið 2030. Með heimsmarkmiðunum er sérstök áhersla lögð á hvað sé hægt að gera til að ýta undir sjálfbæra þróun og hvernig sé hægt að halda áfram að vekja athygli á mikilvægi hennar fyrir framtíð fyrir alla.

Öll heimsmarkmiðin 17 voru höfð að leiðarljósi í heimsmarkmiðavikunni og farið var yfir hvað þurfi að leggja meiri áherslu á og gera betur, en einnig hvað hafi tekist vel.

Sérstök áhersla var lögð á málefni kvenna og stelpna og voru samráðsvettvangar og vinnustofur um hvað sé hægt að gera til að ýta undir jafnrétti á heimsvísu, sem ýtir undir markmið 5. Jafnrétti kynjanna. Á tímum heimsfaraldurs hafa málefni kvenna og stúlkna lútið í lægra haldi og því mjög mikilvægt að gera allt til þess að sporna gegn frekari afturför í málaflokknum.

 

Hér má sjá upptökur af fjölda viðburða sem tengjast heimsmarkmiðunum sem haldnir voru í Heimsmarkmiðaviku.

United Nations Hub á EXPO2020

United Nations Hub er miðstöð Sameinuðu þjóðanna á EXPO2020 Dubai, en það er eins konar vettvangur viðburða, vinnustofa, sýninga og málflutningsherferða þeirra um efni sem tengjast málefnum Sameinuðu þjóðanna sem öll endurspeglast í heimsmarkmiðum Sameinuðu þjóðanna um sjálfbæra þróun.

Eitt aðal markmið Sameinuðu þjóðanna á heimssýningunni er að endurspegla mikilvægi fjölþjóðahyggju og milliríkjasamstarfs þegar kemur að því að takast á við alþjóðlegar áskoranir eins og COVID-19 og loftslagsbreytingar.

En hvað er EXPO2020 Dubai?

Fyrsta heimsýningin var haldin í London 1851 og hafa síðan þá verið haldnar sýningar víða um heiminn.

Expo 2020 er stærsta heimssýning sem haldin hefur verið til þessa, með þátttöku rúmlega 180 þjóða. Einkunnarorð heimssýningarinnar í Dubai er: „Tenging hugar, sköpun framtíðar, endurnýjanleg orka og umhverfismál “.

Sýningin í Dubai snýst um að fá fólk frá öllum heimshornum til að koma saman og íhuga hvað sé hægt að gera til að stuðla að betri framtíð. Á slíkum vettvangi skiptist fólk á hugmyndum og kemur með uppástungur af nýjungum sem stuðla að hreinni, öruggari og heilbrigðari framtíð.

Markmiðið með EXPO2020 er að byggja upp heimssamfélag með aðgerðarstefnu sem einblínir á sjálfbæra þróun og betri og jafnari heim.

Hér má lesa betur um heimssýninguna sem nú fer fram.

 

UNESCO skólaverkefnið er samstarfsverkefni á heimsvísu sem allir leik- grunn- og framhaldsskólar geta tekið þátt í. Verkefnið býður upp á alls kyns tækifæri með það að markmiði að kynna nemendur m.a. fyrir alþjóðasamvinnu og heimsmarkmiðunum.

UNESCO-skólum gefst tækifæri á að fá fræðsluheimsóknir, taka þátt í alþjóðlegum verkefnum og ýmis konar samvinnu við vinaskóla víða um heim.

Að vera UNESCO-skóli felur í sér samkomulag milli skólans og UNESCO þar sem skólinn innleiðir verkefni tengdum einhverjum af fjórum þemum UNESCO-skóla. Þemun eru: Alþjóðasamvinna, starfsemi Sameinuðu þjóðanna, heimsmarkmiðin um sjálfbæra þróun og friður og mannréttindi.

Auk þess halda UNESCO-skólar upp á tvo alþjóðadaga Sameinuðu þjóðanna á ári hverju, t.d. alþjóðadaga læsis, mannréttinda, hafsins, einhverfu, barnsins, friðar, jarðarinnar og vísinda.

Skólarnir standa jafnframt árlega fyrir einum viðburði sem tengist Sameinuðu þjóðunum. Þetta geta verið þemadagar eða viðburðir sem tengjast gildum Sameinuðu þjóðanna eða heimsmarkmiðunum.

Á hverju ári skila síðan skólarnir yfirliti yfir þau verkefni sem skólinn hefur sinnt innan vettvangs skólanetsins.

 

Hvað þarf að gera til að verða UNESCO skóli?

Umsóknarferlið er einfalt!

Félag Sameinuðu þjóðanna á Íslandi aðstoðar skóla við umsóknarferlið og innleiðingu verkefnisins.

 

Verkefnastjóri UNESCO-skóla á Íslandi er Kristrún María Heiðberg.

Netfang hennar er: kristrun@un.is

António Guterres framkvæmdastjóri Sameinuðu þjóðanna ræddi á Allsherjarþingi SÞ þann 21.janúar sl. þau fimm brennandi vandamál sem sett verði á oddinn hjá SÞ á árinu 2022.

Þau eru: baráttan við kórónuveirufaraldurinn, siðrof fjármálakerfisins, loftslagsbreytingar, netöryggismál og aukin ógn við frið og öryggi.  Kallar hann eftir víðtækum aðgerðum allra ríkja til að bregðast við þessum áskorunum.

 

Kórónuveirufaraldurinn

Hefta verður útbreiðslu faraldursins með öllum tiltækum ráðum að sögn Guterres, en á sama tíma verði ríki heims að gæta sín að grafa ekki undan mannréttindum, skerða frelsi eða setja óhóflegar takmarkanir á þegna sína. Vísindalegar rannsóknir eigi alltaf að vera forsenda þeirra aðgerða og takmarkanna sem eru beittar hverju sinni, en nefnir um leið þann ójöfnuð sem ríkir um bóluefni og dreifingu þeirra þar sem fátækari lönd hafa þurft að láta í minni pokann. Til að mynda hafa þróunarlöndin fengið sjöfalt stærri skammt en lönd í Afríku og munu þau ekki ná 70% viðmiði fyrr en árið 2024.

Siðrof fjármálakerfisins

Hið alþjóðlega fjármálakerfi sem ætlað var að tryggja stöðugleika með því að styðja við fjárhagsleg áföll eins og afleiðingar faraldursins, hefur brugðist. Afleiðingin er að fátækari lönd búa nú við hægari vöxt en áður. Þessi framþróun hefur ekki síst haft gífurlega áhrif á konur og stúlkur í þróunarlöndunum en þær hafa þurft að gjalda fyrir það með skorti á heilbrigðisþjónustu, störfum og menntun. Guterres bætir við að þessi misskipting sé kerfisbundin og sé uppskrift að óstöðugleika, kreppu og þvinguðum fólksflutningum.  Þessi ójöfnuður hafi einkennt hið alþjóðlega fjármálakerfi.

Neyðarástand vegna loftslagsbreytinga

Á loftslagsráðstefnunni í París var lagt fram það markmið að ríki heims þyrftu að minnka losun um 45% fyrir ári 2030.  Guterres leggur áherslu á að ríki heims verði að standa við skuldbindingar Parísarsamkomulagsins og auka hið sjálfákvarðaða framlag ríkja til að sporna við loftslagsbreytingum. Guterres sagði afdráttarlaust að ríki heims yrðu að styðja við orkuskipti og að hlutur orkufreks iðnaðar eins og olíu og gasvinnslu verði ekki stækkaður. Hann kallar eftir stofnun bandalaga sem muni veita fjárhagslegan og tæknilegan stuðning til þeirra þjóða sem þurfa aðstoð við orkuskipti. Ábyrgð þróaðri landa sé mikil og biðlar hann til ríkari landa að standa við loforð sín um að veita þróunarríkjum 100 milljarða dollara í loftslagsaðstoð.

Netöryggi

Mikill ójöfnuður ríkir hvað varðar aðgengi að interneti, en þrír milljarða jarðarbúa hafa enn ekki aðgang að internetinu.  Þótt tækniframfarir feli í sér ótrúlega möguleika fyrir mannkynið varaði Guterres við því að vaxandi stafræn óreiða kæmi verstu eyðileggingaröflum til góða um leið og hún drægi úr tækifærum almennings. Hann hefur lagt til að komið verði á fót “Global Digital Compact”, þar sem ríkisstjórnir, einkageirinn og borgaralegt samfélag komi saman til að koma sér saman um helstu meginreglur sem liggja til grundvallar alþjóðlegu stafrænu samstarfi.

Friðar- og öryggismál

Stríðsátök loga víða og pólitískur óstöðugleiki gerir frekari átök líkleg á komandi árum. Ríki heims þurfa að beita sér gegn rísandi stjórnmálaöflum sem kenna sig við kynþáttahatur og populisma þar sem mannréttindi er fótum troðum. SÞ hvetja ríki heims til sð vinna einnig að því að tryggja að konur séu í forystu friðaruppbyggingar og að þær taki þátt í ákvarðanatöku og miðlun í kringum friðarferli. Í ljósi fjölda átaka um allan heim, kallaði framkvæmdastjórinn eftir meiri fjárfestingu í forvörnum og friðaruppbyggingu og undirstrikaði þörfina fyrir öfluga og skilvirka SÞ.

 

Stofnunin hefur náð umtalsverðum árangri í umbótum á undanförnum árum, sagði hann, og hvatti til áframhaldandi stuðnings frá aðildarríkjum.

Ræða António Guterres í heild sinni:

 

 

 

 

Einum milljarði skammta af bóluefni gegn COVID-19 hefur nú verið dreift í gegnum COVAX samstarfið til efnaminni ríkja. Bóluefnin hafa farið til alls 144 ríkja en UNICEF, Barnahjálp Sameinuðu þjóðanna, leiðir bæði innkaup og dreifingu bóluefnanna.  Íslenska ríkið hefur stutt samstarfið en einnig hafa Heimsforeldrar, fyrirtæki og fólk sem stutt hefur neyðarsöfnun UNICEF á Íslandi tekið beinan þátt í jafnari bóluefnadreifingu. Þó er enn langt í land þar sem margir eiga enn eftir að fá sinn fyrsta skammt, segir í frétt frá UNICEF á Íslandi.

Þó svo að þetta sé gríðarlegur árangur sem náðst hefur að þá er það aðeins áminning um þá vinnu sem eftir er. Þann 13. janúar 2022 höfðu 33 ríki af 194 aðildarríkjum WHO (Alþjóðaheilbrigðismálastofnunar Sameinuðu þjóðanna) bólusett minna en 10% af íbúafjölda sínum, og 88 aðildarríki minna en 40%.

COVAX vinnur með ríkisstjórnum, framleiðendum og fleirum til þess að tryggja að þegar lönd fá úthlutað bóluefni að þeim sé dreift til fólks eins fljótt og auðið er.

Nú þegar rætt er um örvunarskammta segir Alþjóðaheilbrigðismálastofnun Sameinuðu þjóðanna að mikilvægt sé að allir kalli eftir því að ríkisstjórnir og lyfjafyrirtæki deili heilbrigðis verkfærum líkt og bóluefnum, á alþjóðavísu og bindi enda á dauðsföll og eyðileggingu þessa heimsfaraldurs, komi í veg fyrir fleiri ný afbrigði og flýti fyrir alþjóðlegum efnahagslegum bata.

„Augnablik mikilla erfiðleika eru líka augnablik mikilla tækifæra. Tækifæra til samstöðu. Tækifæra til þess að sameinast á bak við lausnir sem geta gagnast öllu fólki,“ sagði António Guterres, aðalritari Sameinuðu þjóðanna í nýársræðu sinni.

 

 

Hér má svo lesa ræðuna í heild sinni á íslensku:

Heimurinn gengur inn í árið 2022 með vonir okkar um framtíðina prófaðar á mörgum sviðum.

Með aukinni fátækt og versnandi ójöfnuði.

Með ójafnri dreifingu á COVID-bóluefnum.

Með skuldbindingum í loftslagsmálum sem falla undir.

Og áframhaldandi átökum, skiptingu og rangfærslum.

Þetta er ekki bara eitthvað sem reynir á stefnumótun. Þetta eru siðferðislegar og raunverulegar áraunir. Þetta eru áraunir sem mannkynið getur staðist – ef við skuldbindum okkur til að á árinu 2022 verði bati fyrir alla.

Bati frá heimsfaraldrinum – með djarfri áætlun um að bólusetja hvern einasta einstakling, alls staðar.

Bati fyrir hagkerfi okkar – með stuðningi auðugri þjóða til stuðnings þróunarheiminum með fjármögnun, fjárfestingu og skuldalækkun.

Bati frá vantrausti og skiptingu — með nýrri áherslu á vísindi, staðreyndir og skynsemi.

Bati frá átökum — með endurnýjuðum anda samræðna, málamiðlunar og sátta.

Og bata fyrir plánetuna okkar – með skuldbindingum í loftslagsmálum sem eru á pari við umfang og neyð kreppunnar.

Augnablik mikilla erfiðleika eru líka augnablik mikilla tækifæra. Tækifæra til samstöðu. Tækifæra til þess að sameinast á bak við lausnir sem geta gagnast öllu fólki.

Og til þess að halda áfram – saman – með von um hvað okkar fjölskylda mannkyns getur áorkað.

Saman skulum við hafa bata í nýársheitum okkar fyrir 2022.

Fyrir fólk, fyrir plánetuna, fyrir hagsæld.

Ég óska ykkur öllum gleðilegs og friðsæls nýs árs.

Blása lífi í alþjóðlegt samstarf um sjálfbæra þróun og grípa til aðgerða

Nú þegar komið er fram í desembermánuð kynnum við eitt af þremur þemum mánaðarins, sem er heimsmarkmið 17 – Samvinna um markmiðin. Á árinu 2021 munum við kynnast heimsmarkmiðum Sameinuðu þjóðanna um sjálfbæra þróun fyrir árið 2030 betur í gegnum þema hvers mánaðar.

Birtar verða greinar um heimsmarkmið SÞ hvert fyrir sig á árinu 2021. Jafnframt stendur til að það fylgi með tilheyrandi ítarefni og greinagóðar upplýsingar, kynningar og fræðsla um það hvernig einstaklingar, fyrirtæki, stofnanir, félagasamtök og bæjarfélög geta unnið að heimsmarkmiðum SÞ. Þannig geti allir þessir ólíku aðilar lagt sitt af mörkum til sjálfbærrar þróunar.

Ein af þeim spurningum sem vert er að velta upp og leita svara við er þessi: Hvaða tækifæri eru fólgin í heimsmarkmiðum SÞ?

Með samstilltu alþjóðlegu átaki þar sem allir leggjast á eitt getum við friðmælst við okkur sjálf og náttúruna, tekist á við loftslags- og umhverfisbreytingar, slæmt efnahagslegt ástand og félagslegar áskoranir.

Óhætt er að fullyrða að ef þjóðum heims tekst að ná markmiðunum innan gildistíma áætlunarinnar, mun líf allra og umhverfi batna til mikilla muna en það þarf alla til og samvinnu þvert á landamæri svo að það verði mögulegt.

Samvinna um heimsmarkmiðin

Heimsfaraldur kórónuveirunnar er enn frekari prófsteinn á fjölþjóðlega samvinnu og hnattrænt samstarf sem þegar fyrir útbreiðslu COVID19 stóð veikum fótum. Þrátt fyrir að opinber þróunaraðstoð (ODA) hafi aukist og streymi heimsendinga farandfólks minnkað minna en búist var við árið 2020, hefur bein erlend fjárfesting dregist saman um fjörutíu prósent.

Áhrif heimsfaraldursins veldur skuldasöfnun í mörgum ríkjum, og takmarkar einnig rými ríkja í ríkisfjármálum og stefnumótun á sviði þeirra grunninnviða sem þarf á að halda í endurreisnarstarfið (þar með talið aðgengi að bóluefni), aðgerðir í loftlagsmálum og á sviði heimsmarkmiða Sameinuðu þjóðanna um sjálfbæra þróun.

Allt þetta skapar þá hættu að endurreisnarstarfið muni vara lengur en ella. Samtengd hagkerfi heimsins krefjast alþjóðlegra viðbragða til að tryggja að öll ríki heimsins, sérstaklega þróunarlönd, geti tekist á við síversnandi og samhliða umhverfis- og heilbrigðiskrísu og kreppu í efnahagslífinu og náð fram betri endurreisn. Það að styrkja fjölþjóðlega samvinnu og hnattrænt samstarf er orðið mikilvægara en nokkru sinni áður.

Þróunaraðstoð jókst til mikilla muna á tímum yfirstandandi kórónuveiru, en gjafar hafa enn ekki staðið við gefin loforð

Heildarvirði þróunaraðstoðar af hálfu aðildarríkja Þróunarsamvinnunefndar Efnahags- og framfarastofnunarinnar náði 161 milljarði bandaríkjadala árið 2020, sem var aukning um sjö prósent að raunvirði frá árinu 2019. Þessi aukning stafaði af nauðsyn þess að endurreisa hagvöxt um allan heim einmitt í ljósi kórónuveirunnar og aukningar á tvíhliða lánveitingum ríkja sem fékkst frá lánveitandi aðildarríkjum.

Heildarvirði opinberrar þróunaraðstoðar var 0,32 prósent af samanlögðum vergum þjóðartekjum ríkja (e. GNI – Gross National Income) árið 2020, sem var undir markmiðinu um 0,7 prósent. Flest aðildarríkin gátu staðið við fyrirhugaðar skuldbindingar í opinberri þróunaraðstoð, og sum þeirra gátu bætt í við það sem fyrir var. En meira þarf til til að bregðast við vandamálum tengdum kórónuveirunni.

Heildarvirði tvíhliða fjárstreymis ríkja til lágtekjulanda voru 25 milljarðar bandaríkjadala, samdráttur um 3,5 prósent að raunvirði samanborið við árið 2019. Heildarvirði tvíhliða opinberrar þróunaraðstoðar jókst um 6,9 prósent til lægri millitekjulanda og um 36, 1 prósent til hærri millitekjulanda, sem náði annars vegar 33 milljörðum bandaríkjadala og hins vegar 18 milljörðum bandaríkjadala.

Fjárstreymi beinnar erlendrar fjárfestingar dróst verulega saman árið 2020, sérstaklega til fátækari heimshluta

Árið 2020 dróst bein erlend fjárfesting (FDI – Foreign direct investment) saman um fjörutíu prósent og fór niður fyrir 1 trilljón bandaríkjadala (úr 1,5 trilljónum árið 2019) í fyrsta skipti síðan árið 2005. Samkomutakmarkanir og –bönn seinkuðu þeim fjárfestingaverkefnum sem voru í gangi. Horfur á djúpri efnahagslægð leiddu til þess að fjölþjóðafyrirtæki endurmátu áætlanir sínar um nýframkvæmdir og nýfjárfestingu. Stefnumótun ýmissa ríkisstjórna fólu í sér bann við nýfjárfestingum.

Alþjóðleg einkafjárfesting sem gekk til þróunarlanda og umskiptahagkerfa í geirum sem féllu undir heimsmarkmið Sameinuðu þjóðanna um sjálfbæra þróun dróst saman um þriðjung árið 2020. Ef frá er talin endurnýjanleg orka (þar sem aukning í nýjum verkefnum hélt áfram en var skorin niður í þriðjung af því sem þau voru fyrir kórónuveiruna), dróst fjárfesting til allra einstakra heimsmarkmiða SÞ verulega saman. Sá samdráttur átti sér einkum stað í fátækari heimshlutum.

Ef horft er til framtíðar er forspáin vegna beinnar erlendrar fjárfestingar slæm fyrir árið 2021. Tengdar áhættur er nýjasta bylgja kórónuveirunnar, hægur gangur í bólusetningum og óvissa í stefnumótun í heiminum á sviði fjárfestinga.

Streymi heimsendinga var gott árið 2020, þrátt fyrir kórónuveiruna

Þvert á forspár sýndu opinberar tölur að streymi heimsendinga til lág- og millitekjulanda náði 540 milljörðum bandaríkjadala árið 2020, sem var einungis 1,6 prósent lægra en árið 2019. Það sem jók umsvifin var fjárhagsleg inngjöf ríkissjóða sem leiddi til meiri hagvaxtar í gistiríkjum og -samfélögum, breytingar frá reiðufé yfir í stafrænar heimsendingar og úr óformlegum í formlegar leiðir, auk sveiflukenndra breytinga á olíuverði og á gengi gjaldmiðla.

Fjárstreymi heimsendinga til lág- og millitekjulanda var meiri en bein erlend fjárfesting annað árið í röð. Heimsendingar eru orðnar mikilvæg tegund neyslumynsturs í heimahögum þeirra sem fá slíkar sendingar. Það gerir það að verkum að þær eru sífellt mikilvægari (einkarekinn) þáttur í félagslegri vernd um heim allan.

Upphæð fjárstreymis heimsendinga jókst um 6,5 prósent til Suður-Ameríku og ríkja Karíbahafsins, um 5,2 prósent til Suðu-Asíu, og um 2,3 prósent til Mið-Austurlanda og norðurhluta Afríku. Fjárstreymi heimsendinga til Afríku sunnan Sahara dróst saman um 12,5 prósent, um 9,7 prósent til Evrópu og Mið-Asíu og um 7,9 prósent til austurhluta Asíu og til ríkja í Kyrrahafi.

Takmarkið um að tvöfalda heimshlutfall útflutnings af hálfu minnst þróuðu landanna (e. LDC) fyrir árið 2020 náðist ekki

Á árabilinu 2017 til 2019 hélst vegið meðaltal tolla á heimsvísu stöðugt í um það bil tveimur prósentum. Einnig hefur útflutningur þróunarlanda og minnst þróaðra landa fengið forgang af hálfu þróaðra ríkja. Eftir að hafa farið niður í um 1,1 prósent árið 2011 sem var lægra en nokkru sinni fyrr, hefur meðaltollur verið óbreyttur af hálfu þróaðra ríkja á innflutning frá þróunarlöndum og minnst þróuðum löndum vegna vöntunar á nýjum skuldbindingum. Á sviði landbúnaðar, sem er sérstaklega mikilvægur fyrir þróunarlönd, voru hæstu tollar settir af hálfu þróaðra ríkja árið 2019 (7,9 prósent).

Hlutfall útflutnings minnst þróaðra ríkja (LDC) á sviði alþjóðlegra vöruviðskipta árið 2019 var eitt prósent. Undanfarinn áratug hefur það hlutfall staðið í stað, þrátt fyrir verulegar endurbætur á árunum 2000 til 2010, sem stafaði einkum af uppsveiflu í hrávöru. Markmiðið um að tvöfalda heimshlutfall útflutnings minnst þróaðra ríkja (LDC – Least Developed Countries) fyrir árið 2020 frá því sem það var árið 2011 (aukning um tvö prósent) hefur að öllum líkindum ekki náðst.

Þrátt fyrir hina miklu þörf fyrir tengingar á tímum yfirstandandi kórónuveiru er um það bil helmingur jarðarbúa ekki nettengdur

Árið 2019 notuðu 86 prósent íbúa í Evrópu og Norður-Ameríku netið og flestir á þessum svæðum gátu unnið, verslað og lært í gegnum netið á meðan útgöngubann vegna kórónuveirufaraldursins stóð yfir. Í Mið- og Suður-Asíu og Afríku sunnan Sahara var einungis rúmlega fjórðungur íbúa tengdur netinu. Kostnaður við netaðgang og nettengd tæki og skortur á tengdri færni eru helstu hindranir að aðgangi fyrir stóran hluta heimsins.

Til að tryggja að enginn verði skilinn eftir þarf áframhaldandi sameiginlegt átak til að tengja þau 49 prósent jarðarbúa sem enn eru ótengd. Það þarf náið samstarf á meðal ríkisstjórna, stjórnmálamanna og netfyrirtækja til að koma öllum jarðarbúum í samband við netið. Fast breiðband (e. ,,Fixed broadband”) hefur gríðarleg áhrif á heimshagkerfið. Í minnst þróuðu ríkjum heimsins (e. skammstöfun: LDC) er föst nettenging nánast ekki fyrir hendi enda að meðaltali einungis 1,3 netáskriftir á hverja 100 íbúa.

Þrátt fyrir aukna eftirspurn eftir upplýsingum, er alþjóðlegur stuðningur við upplýsingaöflun og tölfræði óviðunandi

Frá samþykkt á heimsmarkmiðum Sameinuðu þjóðanna um sjálfbæra þróun hefur orðið aukning í fjárveitingum til upplýsingaöflunar og tölfræði og það fjögur ár í röð. Aukningin var úr 591 milljón bandaríkjadala árið 2015 upp í 693 milljónir bandaríkjadala árið 2018, með mikilli aukningu til SIDS (e. Small Island Developing States eða smáeyríki í hópi þróunarlanda), til landluktra þróunarlanda og til minnst þróaðra ríkja (e. LDC).

En á hinn bóginn stóð fjárstuðningur í stað fyrir árið 2019. Þrátt fyrir aukningu í eftirspurn eftir upplýsingum til að styðja við stefnumótun til að stemma stigu við afleiðingum kórónuveirunnar, hefur fjárstuðningur til þróunar gagna og tölfræði ekki aukist að sama skapi. Nýleg rannsókn leiddi í ljós að 63 prósent lágtekjulanda og lægri millitekjulanda þurfa aukna fjármögnun í upplýsingaöflun og tölfræði til að glíma við áskoranir tengdar kórónuveirunni.

Árið 2020 tilkynntu 132 ríki og yfirráðasvæði að þau hafi sett á laggirnar áætlanir um þjóðhagstölur, þar af voru 84 sem höfðu náð að fjármagna þær að öllu leyti. Einungis fjögur af 46 minnst þróuðu ríkjum (LDCs) tilkynntu um það að hafa fjármagnað að öllu leyti áætlanir um þjóðhagstölur það ár. Ríki gætu þurft að takast á við enn meiri vanda í framkvæmd og fjármögnun slíkra áætlana vegna kostnaðarsamra og vinnuaflsfrekra aðgerða (svo sem manntala og þjóðhagslegra úttekta) sem var frestað til ársins 2021 vegna kórónuveirunnar.

Staðan á Íslandi

Helstu áskoranir

• Framlög Íslands til þróunarsamvinnu nemi 0,7% af vergum þjóðartekjum í samræmi við viðmið Sameinuðu þjóðanna
• Auknar fjárfestingar einkaaðila sem stuðla að sjálfbærni

Sautjánda heimsmarkmið SÞ snýr að því að efla innlent og alþjóðlegt samstarf um sjálfbæra þróun og er ákall til allra ríkja um að uppfylla skyldur sínar. Heimsmarkmið SÞ byggja meðal annars á því að fátækt sé ein stærsta áskorun mannkyns og að endir skuli bundinn á hana fyrir árið 2030.

Markmið Íslands með alþjóðlegri þróunarsamvinnu er að leggja lóð á vogarskálar baráttu gegn fátækt í heiminum og uppfylla þannig pólitískar og siðferðislegar skyldur Íslendinga. Nauðsynlegt er að auka flæði fjármagns til þróunarlanda til þess að ná heimsmarkmiðum SÞ um sjálfbæra þróun fyrir árið 2030. Aðrir þættir skipta einnig miklu máli, svo sem uppbygging getu og tækniþekkingar, viðskipti og kerfistengd málefni.

Undirmarkmið:

Fjármál

17.1 Úrræði heimamanna verði styrkt, meðal annars með alþjóðlegum stuðningi við þróunarlönd, til að bæta skattkerfið og aðra tekjuöflun. 

17.2 Hátekjuríkin standi að fullu við skuldbindingar sínar um opinbera þróunaraðstoð, meðal annars þá skuldbindingu margra þeirra að láta 0,7% af vergum þjóðartekjum renna til þróunarlanda og 0,15–0,20% af vergum þjóðartekjum renna til þeirra sem eru skemmst á veg komin. Þau ríki sem veita opinbera þróunaraðstoð verði hvött til þess að setja sér það markmið að láta a.m.k. 0,20% af vergum þjóðartekjum renna til þróunarlanda sem eru skemmst á veg komin

17.3 Kallað verði eftir viðbótarfjármagni hvaðanæva að til handa þróunarlöndum.

17.4 Þróunarlönd fái aðstoð til að ná tökum á langtímaskuldum með samræmdri stefnumörkun sem miðar að því að bæta fjármagnsstöðu, lækka skuldir og endurfjármagna eftir því sem við á. Erlendar skuldir mjög skuldsettra og fátækra ríkja verði skoðaðar með það fyrir augum að draga úr skuldavanda. 

17.5 Teknar verði upp aðgerðaáætlanir til að efla fjárfestingarsjóði í þeim þróunarlöndum sem eru skemmst á veg komin og þeim framfylgt.  

Tækni

17.6 Eflt verði samstarf milli svæða í norðri og suðri, innan suðursvæða ásamt þríhliða svæðisbundnu og alþjóðlegu samstarfi um vísindi, tækni og nýsköpun og aðgengi að þessum sviðum auðveldað. Enn fremur verði þekkingu miðlað í meira mæli á jafnræðisgrundvelli, meðal annars með því að samræma betur fyrirliggjandi kerfi, einkum á vegum Sameinuðu þjóðanna og alþjóðlegra skipulagseininga sem er ætlað að stuðla að tækniþróun.

17.7 Stuðlað verði að umhverfisvænni tækniþróun og flutningi, miðlun og dreifingu í þróunarlöndunum á hagstæðum kjörum, m.a. með ívilnunum og tilslökunum, eins og samkomulag næst um. 

17.8 Eigi síðar en í lok árs 2017 verði starfrækt tæknimiðstöð til uppbyggingar á sviði vísinda, tækni og nýsköpunar í þeim þróunarlöndum sem eru skemmst á veg komin og stuðningur til sjálfshjálpar efldur, einkum á sviði upplýsinga- og fjarskiptatækni.  

Uppbygging getu

17.9 Efldur verði alþjóðlegur stuðningur við þróunarlöndin til að ýta úr vör skilvirkri og hnitmiðaðri uppbyggingu með hliðsjón af landsáætlunum sem fela í sér sjálfbær þróunarmarkmið, þ.m.t. samstarf milli svæða í norðri og suðri, innan suðursvæða og þríhliða samstarf.

Viðskipti

17.10 Stuðlað verði að alþjóðlegu og opnu viðskiptakerfi innan Alþjóðaviðskiptastofnunarinnar, sem byggist á réttlátu og marghliða regluverki með jafnræði að leiðarljósi, þar sem meðal annars verði stefnt að því að ljúka Doha-viðræðunum. 

17.11 Útflutningur þróunarlanda verði aukinn verulega, einkum með það fyrir augum að tvöfalda hlutdeild þeirra verst settu í útflutningi á heimsvísu, eigi síðar en árið 2020. 

17.12 Koma í framkvæmd, þegar færi gefst, tollfrjálsu og kvótalausu markaðsaðgengi til lengri tíma fyrir þróunarlönd sem eru skemmst á veg komin í samræmi við ákvarðanir Alþjóðaviðskiptastofnunarinnar, meðal annars með því að tryggja gagnsæi, lítið flækjustig og ívilnandi upprunareglur um innflutning frá þessum löndum.  

Kerfistengd málefni

Stefnumál og samhengi í stofnanalegu tilliti

17.13 Auka efnahagslegan stöðugleika um allan heim, meðal annars með samræmdri stefnumörkun. 

17.14 Bæta samræmda stefnu varðandi sjálfbæra þróun.

17.15 Virt verði svigrúm og vald hvers lands til að koma á og framfylgja stefnumálum um útrýmingu fátæktar og sjálfbæra þróun.  

Samstarf margra hagsmunaaðila

17.16 Alþjóðlegt samstarf um sjálfbæra þróun verði aukið með stuðningi fjölda hagsmunaaðila, sem miðla af þekkingu sinni og sérfræðikunnáttu, veita tæknilegar úrlausnir og fjármagn, í því skyni að ná fram þróunarmarkmiðunum um sjálfbærni í öllum löndum, einkum þróunarlöndunum. 

17.17 Hvetja til skilvirkra samstarfsverkefna hjá hinu opinbera, milli opinbera geirans og einkaaðila og á meðal borgaranna og styðja við slík verkefni. Við framkvæmd þeirra verði byggt á reynslu af samstarfsverkefnum almennt og útsjónarsemi höfð í fyrirrúmi. 

Gögn, eftirlit og ábyrgð

17.18 Eigi síðar en árið 2020 verði efldur stuðningur við þróunarlöndin, meðal annars við þau lönd sem eru skemmst á veg komin og þróunarlönd sem eru smáeyríki, til að auka svo um munar aðgengi að nýjustu vönduðu og áreiðanlegu upplýsingum, sundurliðuðum eftir tekjum, kyni, aldri, kynþætti, þjóðerni, innflytjendastöðu, fötlun, landfræðilegri stöðu og öðrum breytum sem eiga við í hverju landi. 

17.19 Eigi síðar en árið 2030 verði unnið út frá fyrirliggjandi verkefnum og mælikvarði þróaður í þágu sjálfbærrar þróunar, þ.e. til viðbótar við mælikvarða um verga landsframleiðslu, og stutt verði við uppbyggingu á sviði tölfræði í þróunarlöndunum.