Alþjóða útvarpsdagurinn

13.febrúar 2021. Útvarpið er enn þann dag í dag einn þeirra fjömiðla sem hefur hvað mesta útbreiðslu.

13.febrúar fagnar UNESCO, Menningarmálastofnun Sameinuðu þjóðanna, og við öll Alþjóða útvarpsdeginum. Dagurinn var fyrst haldinn hátíðlegur árið 2011 og við fögnum deginum því í 10. skipti nú í ár. Dagurinn var valinn í ljósi þess að þann 13. febrúar 1946 hófu Sameinuðu þjóðirnar starfrækslu útvarps. Fyrsta útvarpsútsending Sameinuðu þjóðanna um heimsbyggðina hófst með þessum orðum:  „Þetta eru hinar Sameinuðu þjóðir sem kalla til íbúa heimsins“. Enn er sent út en starfsemin hefur breyst og er UN Radio nú fyrst og fremst efnisveita fyrir starfandi útvarpsstöðvar og dreifir efni sínu meðal annars um netið.

Útvarpið er öflugur miðill til að fagna mannkyninu í allri sinni fjölbreytni og er mikilvægur vettvangur lýðræðislegrar umræðu. Enginn annar miðill nær jafn vel til fólks, hvar sem það er statt. Útvarpið gefur öllum tækifæri til að taka þátt í opinberri umræðu óháð lestrarkunnáttu, kyni, aldri eða félagslegri stöðu. Það kostar lítið að eiga útvarp og það gegnir mikilvægu hlutverki í boðmiðlun þegar neyðarástand ríkir. Sá einstaki kostur útvarpsins að ná til þessa víðtæka áhorfendahóps þýðir að sama skapi að útvarpið hefur tækifæri til að móta upplifun samfélagsins af fjölbreytileika, verið vettvangur fyrir raddir ólíkra hópa, til að á þá sé hlustað. Útvarpsstöðvar ættu að þjóna fjölbreyttum samfélögum og bjóða upp á fjölbreytt úrval dagskrár, sjónarmiða og efnis. Þær ættu að endurspegla fjölbreytni hlustenda í öllum sínum rekstri.

Í tilefni Alþjóða útvarpsdagsins 2021 hvetur UNESCO útvarpsstöðvar til að fagna 10 ára afmæli hans og yfir 110 árum af útvarpi.

Á alþjóðlega útvarpsdeginum er sjónum að þessu sinni beint að þremur meginþemum:

  • ÞRÓUN. Heimurinn breytist, útvarpið þróast.
    Þetta þema vísar til seiglu útvarpsins og sjálfbærni þess;
  • NÝSKÖPUN. Heimurinn breytist, útvarpið aðlagast.
    Útvarpið hefur þurft að laga sig að nýrri tækni til að halda sér í sessi sem helsti miðill upplýsinga, aðgengilegur öllum alls staðar;
  • TENGSL. Heimurinn breytist, útvarpið tengir.
    Þetta þema varpar ljósi á mikilvægi þjónustu útvarpsins fyrir samfélag okkar allra – t.d. þegar kemur að náttúruhamförum, félags-efnahagslegum kreppum, farsóttum o.s.frv.

Ísland hefur undirritað samning við UNESCO um stuðnig við menningarlíf í Beirút eftir þær miklar eyðileggingar og spreningar sem urðu í Beirút höfuðborg Líbanons í fyrra.

Unnur Orradóttir Ramette sendiherra í Frakklandi og fastafulltrúi hjá UNESCO og Ernesto Ottone aðstoðarforstjóri UNESCO

 

Undirritaður hefur samningur á milli Íslands og UNESCO um stuðning við menningarlíf í Beirút. Samkvæmt samningnum veitir Ísland um fimmtán milljónum króna til þessa málefnis. Gríðarlega eyðilegging varð í Beirút, höfuðborg Líbanons, á síðasta ári vegna mikillar sprengingar í vörugeymslu í höfninni.

„Á meðal þeirra svæða sem urðu eyðileggingu að bráð voru samfélög og miðstöðvar hins skapandi hagkerfis borgarinnar, Menningarlíf og sköpun eru þungamiðja í því að endurreisa þolgóð samfélög. Þetta fjárframlag greiðir götuna fyrir þvi markmiði,“ segir Ernesto Ottone aðstoðarforstjóri UNESCO.

 

UNESCO hleypti af stokkunum svokölluðu LiBeirut initiative frumkvæði sem miðar að því að styðja endurreisn borgarinnar í formi mennta og menningar.

Framlag Íslands verður notað til að styðja við bakið á listamönnunum sjálfum og menningarsamtökum með stofnun þjálfunaráætlunar í leiklist, sviðslistum, tónlist og kvikmyndum. Þar að auki kemur það að gagni við endurreisn skemmdra listaverka eftir líbanska listamann.

 

„Sköpun, menning og listir skipta hvert samfélag miklu máli,“ sagði Unnur Orradóttir-Ramette, sendiherra Íslands í Frakklandi og fastafulltrúi hjá UNESCO. „Við erum sannfærð um að þetta framlag muni hjálpa Beirútbúum við að endurlífga menningarlífið með þjálfun og endurbótum.“

 

 

Heimsmarkmiðin – 2. Ekkert hungur

Að útrýma hungri, tryggja fæðuöryggi og bætta næringu og stuðla að sjálfbærum landbúnaði.

Nú þegar febrúar er genginn í garð kynnum við þema mánaðarins, sem er heimsmarkmið 2 – ekkert hungur. Á árinu 2021

Birtar verða greinar um heimsmarkmið SÞ hvert fyrir sig á árinu 2021. Jafnframt stendur til að það fylgi með tilheyrandi ítarefni og greinagóðar upplýsingar, kynningar og fræðsla um það hvernig einstaklingar, fyrirtæki, stofnanir, félagasamtök og bæjarfélög geta unnið að heimsmarkmiðum SÞ. Þannig geti allir þessir ólíku aðilar lagt sitt af mörkum til sjálfbærrar þróunar.  

Ein af þeim spurningum sem vert er að velta upp og leita svara við er  þessi: Hvaða tækifæri eru fólgin í heimsmarkmiðum SÞ?  

Með samstilltu alþjóðlegu átaki þar sem allir leggjast á eitt getum við friðmælst við okkur sjálf og náttúruna, tekist á við loftslags- og umhverfisbreytingar, slæmt efnahagslegt ástand og félagslegar áskoranir.  

Óhætt er að fullyrða að ef þjóðum heims tekst að ná markmiðunum innan gildistíma áætlunarinnar, mun líf allra og umhverfi batna til mikilla muna en það þarf alla til og samvinnu þvert á landamæri svo að það verði mögulegt. 

2. Ekkert hungur

Töluverðum árangri hafði verið náð á heimsvísu í baráttunni gegn hungri á árunum 2010-2015, en síðan þá hefur staðan farið hratt versnandi og fjöldi vannærðra einstaklinga á heimsvísu aukist hratt. Ljóst er að loftslagsbreytingar og vaxandi átök á ýmsum svæðum hafa sett svip sinn á stöðuna, en síðastliðið ár hafa áhrif Covid-19 jafnframt sett strik í reikninginn.

Samkvæmt skýrslu Matvælastofnunar Sameinuðu þjóðanna sem birt var í maí 2020, ganga ríflega 820 milljónir manna hungraðar til hvílu á hverju kvöldi og 135 milljónir í 55 löndum eru beinlínis við hungurmörk. Tölurnar eiga þó við árið 2019 og eru frá því áður en heimsfaraldur Covid-19 braust út. Talið er að vegna hans verði 265 milljónir manna í heiminum við hungurmörk á næstu misserum. Hungur í heiminum virðist aukast hratt því fyrir fjórum árum voru 80 milljónir við hungurmörk. 

Vandamálið er þó ekki að ekki sé til nægur matur til að fæða alla jarðarbúa, þar sem að á ári hverju er framleiddur nægur matur í heiminum til að næra alla íbúa heims og helmingi fleiri. Vandamálið liggur heldur í misskiptingu, þar sem stór hluti jarðarbúa hefur ekki nægilegt aðgengi að mat á meðan matur fer til spillis annarsstaðar. Stuðla þarf að sjálfbærri framleiðslu fæðu til frambúðar og aðgengi allra jarðarbúa að næringarríkri fæðu.

Áhrif Covid-19

Heimsfaraldurinn Covid-19 hefur haft í för með sér stórfellt manntjón um allan heim. Faraldurinn hefur stöðvast nánast alla matvælaframleiðslu og komið í veg fyrir flutning matvæla. Hungur í heiminum er komið á mjög hættulegt stig og er talið líklegt að fjöldi þeirra sem deyi úr hungri vegna áhrifa Covid-19 verði fleiri en þeir sem látast af völdum sjúkdómsins. Ljóst er að ástandið er brýnt og grípa þarf til aðgerða.

Sameinuðu þjóðirnar hafa gefið út spálíkön um þróun hungurs í heiminum og sýna verstu spár að um 10% jarðarbúa muni ekki fá nægan mat á árinu. Auk þessa eru enn fleiri sem upplifa annarskonar fæðuóöryggi, t.a.m. að hafa ekki efni á næringarríkri fæðu, sem getur leitt til vannæringar og offitu. Áhrif vannæringar eru langvarandi, ónæmiskerfi veikist, hreyfigeta takmarkast og heilastarfsemi getur jafnvel verið skert. Jafnvel í bestu spám Sameinuðu þjóðanna sýna spálíkön að hungur verði meira næsta áratuginn, en spáð var fyrir heimsfaraldurinn. Gera þarf allt sem hægt er til að verja þá sem minnst mega sín og koma í veg fyrir að faraldurinn eyðileggi líf fólks í löndum þar sem ástandið er viðkvæmt.

David Beasley, framkvæmdastjóri Matvælaáætlunar Sameinuðu þjóðanna (WFP), hefur biðlað til öryggisráðs Sameinuðu þjóðanna að grípa í taumana, að án aukinna framlaga sé rík ástæða til að óttast hungursneyð meðal fjölda þjóða sem hafi búið við óstöðugleika árum saman. Heimurinn sé á barmi hungurfaralds. Öll ríki heims verða að setja fæðuöryggi og mannúðaraðstoð í forgang í viðbrögðum sínum við Covid-19 faraldrinum.

Staðan á Íslandi

Þrátt fyrir að Ísland sé velferðarríki og lífskjör almennt talin góð í samanburði við aðrar þjóðir heims, þá er það þó ekki svo að á Íslandi búi ekki einstaklingar og fjölskyldur sem þurfa að líða hungur. Eitt af megin markmiðum heimsmarkmiðanna er að skilja engan eftir og er því brýnt að hafa það að leiðarljósi við innleiðingu annars markmiðsins um að útrýma hungri á Íslandi.

Áhrif Covid-19 leyndu sér heldur ekki á Íslandi og hafa aldrei fleiri þurft að sækja sér mataraðstoð og nú í vetur. Hjálpræðisherinn í Reykjavík greindi frá því að umsóknum um mataraðstoð fyrir jólin hafi aukist um 200% og komust færri að hjá Fjölskylduhjálp Íslands en þurftu. Vandamálið er fjölþætt og er það samtvinnað heimsmarkmiði 1, að útrýma þurfi fátækt. Brýnt er að bregðast við þessu vaxandi vandamáli með útvíkkun og betrumbætingu þeirra úrræða sem þessi viðkvæmi hópur þarf að sækja.

Helstu áskoranir á Íslandi eru:

  • Að tryggja framfærslu allra landsmanna
  • Að stuðla að sjálfbærri þróun í fiskveiðum og landbúnaði
  • Að beita sér fyrir lífrænni og heilnæmri framleiðslu

Á alþjóðlegum vettvangi

Meginmarkmið Íslands í alþjóðlegri þróunarsamvinnu er að draga úr fátækt og hungri og stuðla að almennri velferð á grundvelli kynjajafnréttis, mannréttinda og sjálfbærrar þróunar. Sérstaklega er hugað að réttindum barna og að þau fái tækifæri til að dafna og þroska hæfileika sína. Vannæring getur haft varanleg neikvæð áhrif á andlegan og líkamlegan þroska barna. Aðgangur að næringarríkri fæðu er lykilatriði en aðrir þættir eins og aðgengi að hreinu vatni og bættri salernisaðstöðu, bólusetningar og aðgangur að grunnheilbrigðisþjónustu hafa einnig mikil áhrif. Ísland styður meðal annars Matvælastofnun Sameinuðu þjóðanna (WFP) og Barnahjálp Sameinuðu þjóðanna (UNICEF). Báðar stofnanir sinna mikilvægum næringarverkefnum í þróunarlöndum og á mannúðarsvæðum. Stuðningur Íslands er í formi rammasamninga og samninga um útsenda íslenska sérfræðinga auk þess sem Ísland svarar neyðarköllum eftir bestu getu með neyðarframlögum. Ísland hefur m.a. lagt mikla áherslu á stuðning við WFP og UNICEF í Sýrlandi og Jemen sem og beinan stuðning við samstarfsland Íslands, Malaví.

Hvað getum við gert?

Einstaklingar, fyrirtæki, stofnanir og samtök geta lagt sitt að liði til að stuðla að því að útrýma hungri í heiminum á ýmsa máta. 

  • Með “appinu” Share the Meal, á vegum Matvælaáætlunar Sameinuðu þjóðanna, getur þú greitt fyrir máltíð barns. Allaf þegar þú færð þér að borða, getur þú styrkt vannært barn um máltíð í gegnum appið. Þið getið notið máltíðarinnar saman í sitthvoru heimshorninu. Þú gefur einu barni mat í heilan dag á 105 kr ($0.80).
  • Hægt er að styrkja Matvælaáætlun Sameinuðu þjóðanna í gegnum heimasíðu þeirra, þau berjast gegn hungri um allan heim. 
  • Hægt er að styrkja Barnahjálp Sameinuðu þjóðanna, UNICEF, sem berjast fyrir réttindum og velferð barna um allan heim.  
  • Hægt er að styrkja og/eða bjóða fram aðstoð sína til hjálpar þeirra sem veita mataraðstoð á Íslandi. Þar má t.a.m. geta Samhjálpar, Mæðrastyrksnefnda um land allt og Hjálpræðishersins.
  • Aukin vitundarvakning er mikilvæg til að stuðla að því markmiði að enginn þurfi að líða hungur í heiminum. Með því að fræðast og fræða aðra um vandamálið og leiðir til að sporna gegn því getur þú lagt þitt á vogarskálarnar.

Ekkert hungur

2.1     Eigi síðar en árið 2030 hafi hungri verið útrýmt og aðgengi allra tryggt, einkum fátækra og fólks í viðkvæmri stöðu, þar á meðal ungbarna, að nægum, öruggum og næringarríkum mat allt árið um kring.

2.2     Eigi síðar en árið 2030 heyri vannæring í hvaða mynd sem er sögunni til, þar að auki verði árið 2025 búið að ná alþjóðlegum markmiðum um að stemma stigu við kyrkingi í vexti og tæringu barna undir fimm ára aldri, og hugað að næringarþörfum unglingsstúlkna, þungaðra kvenna, kvenna með börn á brjósti og aldraðra.

2.3     Eigi síðar en árið 2030 verði framleiðni og tekjur þeirra sem framleiða í litlu magni tvöfölduð, einkum kvenna, frumbyggja, bændafjölskyldna, hirðingja og sjómanna, til að mynda með öruggu og jöfnu aðgengi að landi, öðrum frjósömum auðlindum og aðföngum, þekkingu, fjármálaþjónustu, mörkuðum og tækifærum til virðisauka og starfa utan býla.

2.4     Eigi síðar en árið 2030 verði sjálfbærni í matvælaframleiðslu tryggð og teknir upp starfshættir sem auka framleiðni og framleiðslu í landbúnaði, sem viðheldur vistkerfunum, dregur úr hættu af völdum loftslagsbreytinga, veðurofsa, þurrka, flóða og annarra hamfara og bætir land og jarðveg til lengri tíma litið.

2.5     Eigi síðar en árið 2020 verði staðinn vörður um erfðafræðilega fjölbreytni fræja, ræktaðra plantna, húsdýra og skyldra villtra tegunda, meðal annars með vel reknum fræ- og plöntustöðvum á alþjóðlegum vettvangi, á landsvísu eða svæðisbundið, auk þess sem tryggt verði aðgengi að jafnri og sanngjarnri skiptingu á þeim ávinningi sem hlýst af nýtingu erfðafræðilegra auðlinda og þekkingu sem hefur hlotist þar af, í samræmi við alþjóðlegar samþykktir.

2.A     Fjárfestingar verði auknar, meðal annars með aukinni alþjóðlegri samvinnu, í innviðum á svæðum utan þéttbýlis, landbúnaðarrannsóknum, tækniþróun og erfðagreiningu plantna og búpenings í því skyni að bæta landbúnaðarframleiðslu í þróunarlöndum, einkum þeim sem skemmst eru á veg komin.

2.B     Komið verði í veg fyrir hindranir á heimsmörkuðum með landbúnaðarafurðir, meðal annars með samhliða afnámi allra útflutningsstyrkja í landbúnaði og allra annarra ráðstafana tengdra útflutningi sem hafa sömu áhrif, að teknu tilliti til Doha-samningalotunnar.

2.C    Samþykktar verði ráðstafanir til þess að tryggja eðlilega starfsemi matvörumarkaða og afleiddra viðskipta og séð verði til þess að markaðsupplýsingar verði aðgengilegar og berist í tæka tíð, meðal annars um matvælabirgðir, í því skyni að sporna við miklum verðsveiflum.

UNHCR fagnar aðild Íslands að samningum um ríkisfangsleysi

Flóttamannahjálp Sameinuðu þjóðanna (UNHCR) hefur fagnað því að Ísland hafi gerst aðili að samningum Sameinuðu þjóðanna um ríkisfangsleysi.

„Við fögnum ákvörðun Íslands sem færir okkur nær því að binda enda á ríkisfangsleysi í heiminum, segir Pascale Moreau, forstjóri Evrópuskrifstofu UNHCR.

Hálf milljón ríkisfangslausra í Evrópu

500 þússund eru ríkisfangslaus í Evrópu, en tölur sem ná til alls heimsins liggja ekki á lausu. 4.2 milljónir manna eru í þeim 79 ríkjum sem hafa gefið upplýsingar en búist er við að heildartalan sé miklu hærri.

Ísland gekk frá aðild að tveimur samningum Sameinuðu þjóðaanna 26.janúar síðastliðnn. Annars vegar er það Samningur um töðu ríkisfangslausra frá 1954 og hins vegar Samningur frá 1961 um að draga úr fjplda ríkisfangslausra.

Aðild Íslands kemur í kjölfarmikilvægra skrefa sem stigin hafa verið í þá átt að laga löggjöf að ákvæðum samninganna. Þar á meðal í því skyni að koma í veg fyrir, skilgreina, fækka og vernda ríkisfangslausa.

#IBelong herferðin

„Ég tilheyri“

Herferðin miðar að því að varpa ljósi að einstaklingum sem eru ríkisfangslausir. Eflaust eru þeir margir sem velta vöngum yfir hvað það þýði að vera ríkisfangslaus og hvernig einstaklingar/ fólk verði „ríkisfangslaust“.

Dæmi um slíkt eru eftirfarandi:

  • Ekki er til fæðingarvottorð eða að fæðingarskráning var aldrei gerð.
  • Ríkisfangslausir einstaklingar eignast barn og verður það því ríkisfangslaust.
  • Stjórnmálabreytingar sem breyta þjóðernisstöðu.
  • Átök milli tveggja landa.
  • Eyðiegging á opinbrerum gögnum.
  • Breyting á þjóðerni við hjónaband.
  • Skilnaður milli hjóna frá mismunandi löndum.
  • Lög um takmörkun ríkisborgararéttar.
  • Lög sem takmarka rétt kvenna til að barn þeirra fái þjóðerni móður.
  • Lög sem varða börn fædd eru utan hjónabands eða fæðast þegar foreldar eru að flytja sig á milli landa.

Helsti talsmaður ríkislausra einstaklinga er kona að nafni Maha Mayo .

Maha Mayo og systkyni hennar eru ein af mörgum sem fæddust ríkisfangslaus. Foreldrar hennar eru frá Sýrlandi. Móðir Maho var múslimi og faðir hennar kristinn. Í Sýrlandi er það ólöglegt fyrir kristna menn að kvænast múslinskum konum. Því var var hjónband þeirra dæmt ólöglegt og börnin þeirra því ríkisfangslaus.

Að vera ríkisfangslaus hefur hefur það í för með sér að þú hefur ekki rétt á einföldustu hlutum í lífinu, sem margir taka sem sjálfsögðum. Þetta á við um atriði eins og að fá símkort, bókasafnskort eða ökuskirteini. Maha og systkyni hennar börðust í þrjátíu ár og leituðu landi sem tæki þau að sér og vildi viðurkenna þau sem sína borgara. Það varð að lokum Braslía,  eina landið af fjölmörgum sem systkynin höfðu samband við, sem opnaði hliðin og gaf þeim ríkisborgararétt.

Áætlað er að um 4,2 milljónir manns út um allan heim eru ríkisfangslaus en sú tala gæti verið mun hærri, því það er erfitt að telja einstaklinga sem eru hvergi skráðir.

 

Í grófum dráttum má segja að ríkisfangslausir einstaklingar búi við eftirfarandi:

Þau geta ekki unnið

Þau geta ekki fengið ökuskírteini

Þau geta ekki fengið símkort

Þau geta ekki gengið í skóla

Þau geta ekki ferðast

Þau geta ekki farið til læknis

Þau geta ekki gifst

Þau geta ekki opnað bankareikning

Þau geta ekki unnið

Ríkisfangslausum einstaklingum er synjað að njóta allra þeirra grunnréttinda sem fylgja því að vera partur af samfélagi og eiga þau því í raun hvergi heima.

Ef við prufum að setja okkur í þeirra spor, þá sjáum við að binda þarf endi á fyrirkomulag sem þetta. …. #Endstatelessness

Það fólk sem verður fyrir þessu líður þau örlög að verða skuggar í samfélaginu. Hverjum er það bjóðandi?

UNCHR hefur gert mjög gott fræðslu myndband sem sjá má hér:

UNCHR MYNDBNAD

COVID-19: týnd kynslóð í menntakerfinu?

COVID-19 faraldurinn hefur valdið mestu truflun á menntun sem um getur. Ef ekki verður að gert kunna börn að hafa orðið fyrir óbætanlegum skaða. Þau glíma ýmist við þann vanda sem fylgir fjarnámi og/eða lokun skóla.

Alþjóðlegi menntadagurinn var 24.janúar síðastliðin. Að þessu sinni er kastljósinu beint að nauðsyn þess að efla samvinnu og alþjóðlega samstöðu. Menntun og símenntun ber að vera miðlæg í endurreisnaraðgerðum eftir COVID-19. Ekki síst í umbreytingunni í átt til öruggari og sjálfbærari samfélaga í þágu allra.

 

Alþjóða menntadagurinn

Menntun er ekki aðeins grundvallar mennréttindi. Í henni felast réttindi sem læsar úr læðingi önnur mannréttindi. Þau eru sameiginleg gæði og einn af helstu drifkröftum framafara í öllum 17 Heimsmarkmiðum Sameinuðu þjóðanna um sjálfbæra þróun.

Þegar menntakerfi hrynur er tómt mál að tala um frið, velmegun og framleiðin samfélög. Nú meir en nokkru sinni fyrr er þýðingarmikið að tryggja ,,jafnan aðgang allra að góðri menntun og stuðla að símenntun fyrir alla”, eins og segir í fjórða málefni Heimsmarkmiðanna.

 

Ójöfnuður eykst

Áður en heimsfaraldurinn braust út var þegar við ramman reip að draga að tryggja fyrirheitið sem fólst í því að viðurkenna menntun sem mannréttindi.  COVID-19 hefur enn hnykkt á ójöfnuði hvað varðar tækifæri til menntunar. UNICEF hefur varað við því að fyrirliggjandi ójöfnuður í aðgangi að tækjum og tólum dýpki enn núverandi náms-kreppu í heiminum. https://www.unicef.org/press-releases/unequal-access-remote-schooling-amid-covid-19-threatens-deepen-global-learning

 

Alþjóða menntadagurinn

11 milljónir stúlkna eiga kannski ekki afturkvæmt á skólabekk.

„Brýn þörf er á að tryggja aðganguað tækni og öðrum nauðsynlegum gögnum til að nám geti haldið áfram eftir lokun skóla,“ segir Robert Jenkins menntastjóri UNICEF. Hann segir að þarna sé mikill ójöfnuður í heiminum. „Þá standa börn sem njóta lítils stuðnings í námi heimafyrir mjög höllum fæti. Það skiptir sköpum ef hægt er að tryggja aðgang að ýmiss konar kennslugögnum og hraða aðgangi allra barna að internetinu í hverjum skóla.” Hann bætti við: „Það var náms-kreppa ríkjandi áður en COVID-19 braust út. Nú er gjáin enn breiðari og kreppan dýpri.“

 

11 milljónir stúlkna eiga hugsanlega ekki afturkvæmt

Fjarnám og lokun skóla kann að grafa undan áratuga gamalli framþróun í auknu jafnrétti kynjanna í menntun og fleiri sviðum. Um allan heim eykst hætta á barneignum á unglingsaldri, snemmbærum og þvinguðum hjónaböndum auk ofbeldis. Fyrir margar stúlkur er skólinn ekki aðeins lykill að betri framtíð heldur líflína.

Sjá mynband ,, When girls do not get education“

Áður en heimsfaraldurinn reið yfir sátu 130 milljónir stúlkna í heiminum ekki á skólabekk. Að mati UNESCO eiga 11 milljónir til viðbótar á hættu að eiga ekki afturkvæmt á skólabekk. UNESCO og samstarfsaðilar stofnunarinnar í Alheims menntabandalaginu (Global Education ) hafa hleypt af stokkunum herferðinn #NámStöðvastAldrei  til að tryggja að allar stúlkur geti lært á meðan skólar eru lokaðir.

 

Litli prinsinn í heimsókn á Alþjóða menntadaginn

Burtséð frá aðgangi að tækni til fjarnáms og jafnfréttishliðinni, þá hefur COVID-19 svipt börn um allan heim skólavist. Hún hefur þýðingarmiklu hlutverki að gegna í því að skapa samstöðu og samfélagskennd. Börnin hitta ekki vini sína og eru einmana heima hjá sér.

Sjá myndband um litla prins

Á Alþjóða menntadaginn hleypti Menntastofnun Sameinuðu þjóðanna af stokkunum námshátíð 24.og 25.januar. Litli prinsinn, hin ástsæla söguhetja samnefndrar sögu franskakemur í heimsókn. Börnum var boðið að taka þátt í keppni í ritleikni um hvað þau myndu ræða við Littla prinsinn um ef hann kæmi í heimsókn á meðan skólar væru lokaðir. Nærri áttatíu árum eftir útkomuna á Litli prinsinn enn erindi við okkur. Hann flytur okkur fangaðarerindi „um afl bókmenntanna og ímyndunaraflsins sem virkja má andspænis hinu óþekkta. Að læra að lesa heiminn og sjá hann í nýju ljósi,“ segir Audrey Azoulay forstjóri UNESCO

Ingibjörg Sólrún Gísladóttir til starfa í Írak

António Guterres aðalframkvæmdastjóri Sameinuðu þjóðanna tilkynnti í dag að Ingibjörg Sólrún Gísladóttir hefði verið skipuð staðgengill sérstaks fulltrúa hans í Írak. Hún mun stýra pólitiskri deild og hafa kosningamál á sinni könnu í UNAMI, Aðstoðarsendisveit Sameinuðu þjóðanna í Írak (Deputy-Special Representative of the Secretary General).

Ingibjörg tekur við starfinu í mars en skipunin er til eins árs í senn, líkt og aðrar skipanir af sama meiði innan Sameinuðu þjóðanna. Hún mun hafa aðsetur í Bagdad, höfuðborg Íraks. Í samtali við fréttamiðla segir Ingibjörg að verkefnið sé í senn áhugavert og krefjandi. „Það verður spennandi að fylgjast með þess­um málum enda kosningar í júní. Öryggisástandið í landinu hefur oft verið verra og tækifærin eru mikil,“ segir hún.

Bráðabirgðastjórn situr nú við völd í Írak eftir að ríkisstjórn landsins féll í lok árs 2019, en kjörsókn hafði aðeins verið 44% í kosningum 2018 þegar ríkisstjórnin komst til valda. „Það sem Sameinuðu þjóðirnar eru að gera þarna er að aðstoða stjórnvöld við að skipuleggja kosningarnar og undirbúa jarðveginn, en þetta er allt á forsendum Íraka sjálfra,“ segir Ingibjörg. Hún segir mikið verk að vinna í landinu og helsta markmiðið að aðstoða stjórnvöld við að auka traust á kosning­um sem hafi bersýnilega ekki verið til staðar síðast. „Fólk þarf að treysta niðurstöðum kosninganna.“

 

Ingibjörg Sólrún Gísladóttir tekur viðs störfum af Alice Walpole frá Bretlandi. Ingibjörg Sólrún er fyrrverandi borgarstjóri, utanríkisráðherra og alþingismaður. Hún starfaði hjá UN Women í Kabúl og stýrði skrifstofu sömu stofnunar fyrir í Istanbúl. Nú síðast var hún yfirmaður lýðræðis- og mannréttindaskrifstofu Öryggis og samvinnustofnunar Evrópu (OSCE).

Ævar Þór Benediktsson fyrsti sendiherra UNICEF á Íslandi

Ævar Þór Benediktsson hefur verið skipaður sendiherra UNICEF á Íslandi, fyrstur Íslendinga. Hlutverk sendiherra er að styðja við baráttu UNICEF fyrir réttindum barna um allan heim. „Þetta er mikill heiður og ég mun gera mitt allra besta til að standa undir nafni sem sendiherra UNICEF á Íslandi,“ sagði Ævar, sem tók formlega við hlutverkinu við athöfn á skrifstofu UNICEF í gær, á alþjóðadegi menntunar. Ævar skrifaði þar undir samning til tveggja ára og siðareglur samtakanna

„Það er mikil ánægja að staðfesta Ævar Þór Benediktsson sem fyrsta sendiherra UNICEF á Íslandi. Hann er einstaklega vel að nafnbótinni kominn enda hefur hann helgað feril sinn börnum, með öllum sínum fjölbreyttu hæfileikum. Við höfum notið farsæls samstarfs við hann um langa hríð og því byggjum við þetta nýja skref á góðum grunni. Ævar Þór er góð fyrirmynd sem nær jafnt til barna og fullorðinna og við hlökkum til þess að vinna markvisst með honum að réttindum barna. Það verður spennandi að sjá hvað við munum gera saman,“ segir Birna Þórarinsdóttir, framkvæmdastjóri UNICEF á Íslandi.

 

Ævar í hópi heimsþekktra sendiherra

July 24, 2014. Port-au-Prince, Haiti. UNICEF Supporter P!nk visits a UNICEF-supported primary school and playground where children engage in learning, creative play and social development.

Sendiherrar UNICEF, Barnahjálpar Sameinuðu þjóðanna, eru í hópi vel þekktra og virtra einstaklinga úr heimi listsköpunar, vísinda, bókmennta, fjölmiðla og íþrótta svo fá dæmi séu nefnd.  Sendiherrar UNICEF eru fyrst og síðast valdir vegna þeirrar virðingar sem þau njóta og þeirrar mannúðar sem þau sýna í lífi og starfi. Bætist Ævar þar í hóp sendiherra landsnefnda UNICEF um allan heim, þ.á.m söngkonuna P!nk, uppistandarann Eddie Izzard, leikarann Evan McGregor, leikkonurnar Trine Dyrhold, Selena Gomez og Lucy Liu, og knattspyrnumanninn Sergio Ramos. Sendiherrar velja sér áherslusvið til tveggja ára, og valdi Ævar að leggja áherslu á réttindi barna til menntunar og menningar. Það var því vel við hæfi að Ævar hljóti nafnbótina á alþjóðadegi menntunar.

„Menntun og menning skipta miklu máli og eru tvær af grunnstoðum þess sem móta okkur sem manneskjur. Samspil þessara tveggja þátta er eitthvað sem hefur litað störf mín í gegnum árin og þess vegna hlakka ég til að finna nýjar og spennandi leiðir til að nálgast þær og kynna fyrir komandi kynslóðum,“ segir Ævar.

 

Menntun fyrir öll börn forgangsatriði

Réttindi barna til menntunar hefur verið eitt af forgangsmálum UNICEF síðan samtökin voru stofnuð. Öll börn eiga rétt á góðri grunnmenntun og UNICEF trúir því að menntun sé ekki forréttindi heldur skýr réttindi allra barna. Á síðustu áratugum hefur mikill árangur náðst í að tryggja aðgengi barna að menntun en vegna áhrifa kórónaveirunnar á skólastarf um allan heim er þessi árangur í mikilli hættu ef ekkert er að gert.

Þegar skólar þurftu að loka í vor vegna útbreiðslu COVID-19 hafði það áhrif á menntun hátt í 90% allra skólabarna í heiminum, á einn eða annan hátt. Kórónaveiran hefur aukið enn frekar ójöfnuð í tækifærum barna til þess að stunda nám. Að minnsta kosti þriðjungur skólabarna í heiminum hafa ekki þau tól og tæki sem þarf til að geta stundað fjarnám (í gegnum sjónvarp, útvarp, síma eða tölvu). Það dylst engum hversu neikvæð áhrif langvarandi lokun skóla getur haft á börn og ungmenni og því lengur sem skólar eru lokaðir og engin önnur tækifæri bjóðast til menntunar, því meiri hætta er á að börn flosni upp úr námi.

UNICEF hefur brugðist við heimsfaraldrinum á ýmsan hátt, meðal annars komið á fjarkennslu í gegnum útvarp í Rúanda, sett upp viðunandi hreinlætisaðstöðu og dreift spritti og grímum í skólum í Jemen til að tryggja sóttvarnir, útdeilt námsgögnum í flóttamannabúðum í Jórdaníu og unnið með foreldrum skólabarna í Úkraínu til að þau geti stutt menntun barna sinna á þessum tímum, svo nokkuð sé nefnt. Verkefnið er risavaxið, enda vinnur UNICEF í 190 löndum. UNICEF hefur einnig sent ákall til ríkisstjórna heimsins um að brúa stafræna bilið og efla leiðir til fjarkennslu og biðlað til ríkisstjórna að forgangsraða opnun skóla þegar hægt er. Að lokum leggur UNICEF áherslu á að kennarar um allan heim verði settir í forgang þegar byrjað er að bólusetja gegn kórónaveirunni.

 

Frétt er tekin af heimasíðu UNICEF.is

Bandaríkin á ný til liðs við Parísarsamninginn og WHO

Úrsagnir Bandaríkjanna úr Alþjóða heilbrigðisstofnuninni og Parísarsamningum um loftslagsbreytingar hafa verið afturkallaðar. Tilskipanir þessa efnis voru undirritaðar örfáum klukkustundum eftir að Joseph Biden sór embættiseið sem forseti Bandaríkjanna í gær.   

Aðalframkvæmdastjóra Sameinuðu þjóðanna var formlega tilkynnt í vikunni um að Bandaríkin gengju á ný til liðs við Parísarsamninginn. Bandaríkin undirrituðu samninginn 2015. Trump fyrrverandi Bandaríkjaforseti sagði sig frá samningnum. Að sögn Stéphane Dujarric talsmanns Guterres aðalframkvæmdastjóra mun Parísarsamningurinn taka gildi í Bandaríkjunum 19.febrúar 2021.

Ákvörðun fyrrverandi Bandaríkjaforseta um að segja skilið við Alþjóða heilbrigðismálastofnunina WHO hafði hins vegar ekki tekið gildi. Biden lét verða eitt sitt fyrsta verk að skipa svo fyrir að æðsti maður smitsjúkdómamála í Bandaríkjunum, Dr. Anthony Fauci skyldi taka þátt í fundi framkvæmdastjórnar WHO í dag.

Lyftistöng fyrir markmið um kolefnisjafnvægi

Aðalframkvæmdastjórinn fagnaði þessum yfirlýsingum. Hann minnti á að á nýliðnum leiðtogafundi hefðu ríki sem stóðu fyrir helmingi losunar koltvísýrings í andrúmsloftið, heitið því að stefna að kolefnisjafnvægi fyrir miðja öldina.

„Yfirlýsing Bidens forseta um skuldbindingu Bandaríkjanna hækkar þetta hlutfall í tvo þriðju. En það er enn mikið verk óunnið,” sagði Guterres.

„Við hlökkum til þess að Bandaríkin taki forystu í að hraða aðgerðum ríkja heims til að ná kolefnisjafnvægi. Til þess þarf nýjar landsáætlanir í samræmi við Parísarsamninginn. Þeim ber að fela í ser metnaðarfull markmið fyrir 2030. Ekki má heldur gleyma fjármögnun loftslagsaðgerða í aðdraganda COP26 fundarins í Glasgow síðar á árinu,“ sagði í yfirlýsingu aðalframkvæmdastjórans.

Tími einingar

Jafnramt fagnaði hann ákvörðun Bidens um WHO. „Nú er tími einingar og að alþjóða samfélagið taki höndum saman til að stöðva veiruna. Takast þarf á við hrikalegar afleiðingar hennar,“ sagði Guterres.

Sérstaklega skiptir málið að Bandaríkin taki þátt í COVAX samstarfinu um að útvega bóluefni. Vonast er til að þetta verði tilraunum til að koma bóluefni gegn COVID-19 til allra landa heims, lyftistöng.

Heimsmarkmiðin – 1. Engin fátækt

Að útrýma fátækt í allri sinni mynd alls staðar

Nú þegar komið fram í janúarbermánuð kynnum við þema mánaðarins, sem er heimsmarkmið 1 – engin fátækt. Á árinu 2021 munum við kynnast heimsmarkmiðum Sameinuðu þjóðanna um sjálfbæra þróun fyrir árið 2030 betur í gegnum þema hvers mánaðar. 

Birtar verða greinar um heimsmarkmið SÞ hvert fyrir sig á árinu 2021. Jafnframt stendur til að það fylgi með tilheyrandi ítarefni og greinagóðar upplýsingar, kynningar og fræðsla um það hvernig einstaklingar, fyrirtæki, stofnanir, félagasamtök og bæjarfélög geta unnið að heimsmarkmiðum SÞ. Þannig geti allir þessir ólíku aðilar lagt sitt af mörkum til sjálfbærrar þróunar.  

Ein af þeim spurningum sem vert er að velta upp og leita svara við er  þessi: Hvaða tækifæri eru fólgin í heimsmarkmiðum SÞ?  

Með samstilltu alþjóðlegu átaki þar sem allir leggjast á eitt getum við friðmælst við okkur sjálf og náttúruna, tekist á við loftslags- og umhverfisbreytingar, slæmt efnahagslegt ástand og félagslegar áskoranir.  

Óhætt er að fullyrða að ef þjóðum heims tekst að ná markmiðunum innan gildistíma áætlunarinnar, mun líf allra og umhverfi batna til mikilla muna en það þarf alla til og samvinnu þvert á landamæri svo að það verði mögulegt. 

1.Engin fátækt

Staðan á Íslandi

Helstu áskorarnirnar á Íslandi eru:

  • Styrkja stöðu fólks sem stendur höllum fæti, með sérstakri áherslu á börn
  • Útrýma launamun, meðal annars á grundvelli þjóðernisuppruna

Mikill árangur hefur náðst á heimsvísu í baráttunni gegn fátækt síðustu ár en kórónuveirunnar hefur sett svip sinn á stöðu fátækra um heim allan. Fátækt er ekki aðeins efnahagslegt fyrirbæri heldur margþætt vandamál. Hvort tveggja felur það í sér lágar tekjur og skort á grundvallarforsendum til að lifa í sæmd.

Kórónuveiran hefur þrýst fólki niður í örbirgð sérstaklega í þróunarríkjum – hungur, húsnæðisleysi, skort á tryggri lífsafkomu, lélegt eða ekkert aðgengi að menntun, skort á heilbrigðisþjónustu og annarri grunnþjónustu auk félagslegrar útskúfunar.

Ísland er velferðarríki á vestrænan mælikvarða og lífskjör íslenskra ríkisborgara því almennt talin góð samanborið við aðrar þjóðir heimsins. Nýjustu mælingar sýna að á Íslandi ríkir mestur tekjujöfnuður og minnst fátækt meðal Evrópuþjóða  en þrátt fyrir þær jákvæðu niðurstöður býr ákveðinn hópur fólks enn við efnislegan skort og fátækt.

Eitt af megin markmiðum heimsmarkmiðanna er að skilja engan eftir og því er mikilvægt að hafa það að leiðarljósi við innleiðingu fyrsta markmiðsins um að útrýma fátækt á Íslandi. Það getur verið vandkvæðum bundið að skilgreina fátækt, sér í lagi er kemur að alþjóðasamanburði.

Það er stefna íslenskra stjórnvalda að styrkja sérstaklega stöðu fólks sem stendur höllum fæti og gera tillögur til úrbóta á kjörum tekjulægstu hópanna í samfélaginu og útrýma fátækt í öllum myndum.

Hér má finna fjöllun á fundi í Háskóla Íslands frá 19. nóvember 2019 um heimsmarkmið SÞ um sjálfbæra þróun númer eitt: Engin fátækt

Fátækt sýnileg, áþreifanleg og fer vaxandi

Stærsti hópurinn sem leitar aðstoðar hjálparsamtaka á Íslandi er fólk sem framfleytir sér með fjárhagsaðstoð sveitarfélaga og fólk á atvinnuleysis- eða örorkubótum. Æ fleira fólk af erlendum uppruna hefur ekki aðrar bjargir en að framfleyta sér og sínum með fjárhagsaðstoð félagsþjónustunnar.

Þetta kemur fram í nýrri skýrslu Félagsvísindastofnunar Háskóla Íslands fyrir félagsmálaráðuneytið og Velferðarvaktina. Þar kemur einnig fram að ellilífeyrisþegnar og láglaunafólk leiti einnig til hjálparsamtaka en þó í minna mæli. Þó hefði komið fram í samtölum að fátækt væri sýnileg og áþreifanleg staðreynd sem færi vaxandi.

Í skýrslunni segir að almennt þurfi að útvíkka og bæta þau úrræði sem nýtast fátæku fólki, einkum með sérstökum úrræðum á tímum heimsfaraldursins. Þar segir einnig að endurmeta þurfi og útfæra úrræði fyrir fólk sem bíður örorkumats og styðja betur við fólk af erlendum uppruna. Loks var bent á mikilvægi þess að bjóða upp á varanleg úrræði fyrir fólk með fjölþættan vanda, á borð við geðröskun og fíkniefnavanda.

Höfundar skýrslunnar eru þær: Ásdís Aðalbjörg Arnalds, Guðný Gústafsdóttir og Steinunn Hrafnsdóttir

Ísland á alþjóðlegum vettvangi

Meginmarkmið alþjóðlegrar þróunarsamvinnu Íslands eru að styðja viðleitni alþjóðasamfélagsins til að útrýma fátækt og hungri og stuðla að sjálfbærri þróun. Unnið er að þeim markmiðum meðal annars með fjárframlögum til tvíhliða og marghliða þróunarsamvinnu, með sérstakri áherslu á samvinnu við fátæk og óstöðug ríki og að bæta stöðu þeirra sem búa við lökust lífskjör.

Tvíhliða samstarfslönd Íslands eru Malaví og Úganda og njóta þau mests stuðnings frá Íslandi auk Mósambík, Palestínu og Afganistan, sem einnig fá umtalsverðan íslenskan stuðning í gegnum fjölþjóðastofnanir og borgarasamtök. Í öllum þeim ríkjum beinist þungi stuðningsins frá Íslandi að þeim hópum sem búa við sárafátækt og kerfisbundinn ójöfnuð, einkum í dreifbýli.

Hætta á mikilli fjölgun fátækra 2020-2021

Milljónir manna í heiminum búa við sárustu fátækt. Árið 2018 þurftu 8% jarðarbúa að gera sér að góðu að lifa á andvirði 1.90 Bandaríkjadals á dag. Fátækt er ekki aðeins efnahagslegt fyrirbæri heldur margþætt vandamál. Hvort tveggja felur það í sér lágar tekjur og skort á grundvallarforsendum til að lifa í sæmd.

Sameinuðu þjóðirnar telja að líta bera á fátækt sem marghliða vanda. Félagslegu réttlæti verði ekki fullnægt án þess að ráðast gegn umhverfislegu óréttlæti svo sem loftslagsbreytingar.

Fólk sem býr við fátækt upplifir margs konar innbyrðis tengdan skort sem hindrar það í því að njóta réttinda sinna og festir það í fátækragildrunni. Nefna má skort á næringarríkri fæðu, takmarkaðan aðgang að heilsugæslu, hættulegar vinnuaðstæður, ójafnan aðgang að réttarkerfi, póiltískt valdaleysi og menntunarskort.

Heimsfaraldur kórónuveirunnar  þrýstir fólki niður í örbirgð

COVID-19 faraldurinn hefur haft í för með sér stórfellt manntjón um allan heim. Hann hefur haft í för með sér fordæmislausa áskorun á lýðheilsu, fæðukerfi og atvinnulíf. Efnahagslegur og félagslegur skaði er óheyrilegur: tugir milljona eiga á hættu að verða örbirgð að bráð. Talið er að flokkur fátækra í heiminum muni gildna um 115 milljónir á þessu ári. Þetta er fyrsta fjölgun fátækra í áratugi. Einnig er búist við að fjöldi vannærðra aukist en nú er talið að 690 milljónir líði hungur. Sú tala gæti hækkað um 132 milljónir fyrir í byrjun ár 2021.

António Guterres aðalframkvæmdastjóri Sameinuðu þjóðanna leggur áherslu á þörfina á öflugum aðgerðum til að berjast gegn fátækt á þessum tímum. Faraldurinn krefst öflugra sameiginlegra aðgerða og aðal framkvæmdastjórinn hvetur ríkisstjórnir heims til að hraða efnahagslegri umbreytingu með fjárfestingum í sjálfbærri endurreisn.

Ríki þurfa á nýrri kynslóð áætlana um félagslega vernd, sem nær til fólks í óformlega hagkerfinu. Eina örugga leið okkar út  úr faraldrinum er að taka höndum saman um sameiginlegan málstað.

Engin fátækt: Undirmarkmið

1.1       Eigi síðar en árið 2030 hafi sárri fátækt verið útrýmt alls staðar. Miðað verði við að enginn hafi minna á milli handanna en sem nemur 1,25 bandaríkjadölum á dag til að framfleyta sér.

1.2       Eigi síðar en árið 2030 búi a.m.k. helmingi færri karlar, konur og börn, óháð aldri, við fátækt eins og hún er skilgreind í hverju landi.

1.3       Innleidd verði viðeigandi félagsleg kerfi í hverju landi öllum til handa, þ.m.t. lágmarksframfærsluviðmið, sem styðji frá og með árinu 2030 allverulega við fátæka og fólk í viðkvæmri stöðu.

1.4       Eigi síðar en árið 2030 verði tryggt að allir, karlar sem konur, og þá einkum fátækt fólk og fólk í viðkvæmri stöðu, eigi jafnan rétt til efnahagslegra bjargráða og hafi sama aðgengi að grunnþjónustu, eignarhaldi á og yfirráðum yfir landi og öðrum eignum, erfðum, náttúruauðlindum, viðeigandi tækninýjungum og fjármálaþjónustu, þ.m.t. fjármögnun smærri fjárfestinga.

1.5       Eigi síðar en árið 2030 verði staða fátækra og fólks í viðkvæmri stöðu styrkt með fyrirbyggjandi aðgerðum til að bregðast við alvarlegum atburðum af völdum loftslagsbreytinga, efnahagslegum eða félagslegum áföllum, umhverfisskaða eða hamförum.

1.A      Tryggð verði margvísleg úrræði fyrir þróunarlönd, einkum þau verst settu, þar á meðal með aukinni þróunarsamvinnu, til að þeim standi til boða fullnægjandi og áreiðanleg aðstoð og hrint verði í framkvæmd áætlunum sem miða að því að útrýma fátækt í allri sinni mynd.

1.B       Mótuð verði traust umgjörð um stefnumál, alþjóðleg, svæðisbundin og á landsvísu, sem byggist á þróunaráætlunum sem taka einkum mið af stöðu fátækra og kynjamismunun, í því skyni að tryggja að aukið fjármagn fari í aðgerðir sem miða að því að útrýma fátækt.

Kolefnisjafnvægi fyrir 2050: Brýnasta erindi heimsins

António Guterres aðalframkvæmdastjóri Sameinuðu þjóðanna hefur ritað kjallaragrein í tilefni af loftslagsfund samtakanna ásamt Bretum og Frökkum í tilefni 5 ára afmælis Parísarsamningsins. Sem birtist á Stundinni

Kolefnisjafnvægi fyrir 2050: Brýnasta erindi heimsins

-eftir António Guterres aðalframkvæmastjóra Sameinuðu þjóðanna

Öflug hreyfing í þágu kolefnisjafnvægis er að taka á sig mynd nú þegar þess er minnst að fimm ár eru liðin frá því þeim tímamótum í loftslagsmálum sem Parísarsamningurinn markaði. Í næsta mánuði munu ríki sem bera ábyrgð á 65 af hundraði af allri losun lofttegunda sem valda gróðurhúsaáhrifum, hafa skuldbundið sig til þess að ná kolefnisjafnvægi fyrir miðja öldina. Þessi ríki hýsa 70% af hagkerfi heimsins.

 

Koltvísýringur aldrei meiri

Á sama tíma stefnir í óefni í loftslagsmálum. Losun hefur að vísu minnkað tímabundið vegna COVID-19 faraldursins. Samt sem áður hefur magn koltvísýrings í andrúmsloftinu aldrei verið meiri og fer vaxandi. Síðasti áratugur var hinn hlýjasti í sögunni; íshellan á norðurskautinu í október hefur aldrei verið þynnri. Dómsdagseldar, flóð, þurrkar og ofviðri eru að verða daglegt brauð. Fjölbreytni lífríkisins er að hruni komin, eyðimerkur breiðast út, höfin hlýna og fyllast af plasti. Vísindin segja okkur að ástandið muni enn versna ef ekki verði dregið úr framleiðslu eldsneytis úr jarðefnum um 6% á ári fram til 2030.

Þess í stað er útlit fyrir 2% árlegri aukningu.

 

Óvænt tækifæri

Endurreisn að loknum heimsfaraldrinum gefur okkur óvænt en mikilvægt tækifæri til að ráðast gegn loftslagsbreytingum, hlúa að umhverfinu, endurnýja hagkerfi og hugsa framtíðina upp á nýtt. Hér er það sem ber að gera:

Í fyrsta lagi þurfum við að skapa alheimsbandalag sem stendur undir nafni um kolefnisjafnvægi fyrir 2050.

Evrópusambandið hefur skuldbundið sig til þess að ná þessu markmiði. Bretland, Japan og Lýðveldið Kórea og meir en 110 önnur ríki hafa tekið í sama streng. Og það gerir einnig verðandi Bandaríkjastjórn. Kína hefur heitið því að ná þessu marki fyrir 2060.

Hverju ríki, borg, fjármálastofnun og fyrirtæki ber að semja áætlanir um kolefnisjafnvægi. Þeim ber að grípa nú þegar til aðgerða til þess að sveigja inn á þessa braut. Það felur í sér að losun í heiminum minnki um 45% fyrir 2040 sé miðað við 2010. Í nóvember á næsta ári verður haldin Loftslagsráðstefna Sameinuðu þjóðanna í Glasgow. Samkvæmt Parísarsamningnum um loftslagmál ber ríkisstjórnum að standa skil á sífellt metnaðarfyllri skuldbindingum á fimm ára fresti. Þessar skuldbindingar nefnast Landsmarkmið (Nationally Determined Contributions, NDCs) og þær ættu að fela í sér skýran vilja til að ná kolefnisjafnvægi.

Tæknin er okkur hliðholl. Það er ódýrara að reka þau kolaorkuver sem til eru en að byggja ný frá grunni. Hagfræðileg greining staðfestir þetta. Að mati Alþjóða vinnumálastofnunarinnar (ILO) munu umskiptin yfir í hreina orku skapa 18 milljónir starfa nettó og er þá tekið tillit til þeirrar atvinnu sem mun hverfa með gamla orkugeiranum. En við verðum þó að viðurkenna mannlegan fórnarkostnað við það að kasta kolefninu fyrir róða. Það ber að slá skjaldborg félagslegrar verndar um starfsfólkið. Greiða ber fyrir endurþjálfun þess svo að umskiptin verði réttlát.

 

Vegvísir veraldar til betri framtíðar

Heimsmarkmiðin eru vegvísir okkar.

Í öðru lagi þarf að laga fjármálakerfi heimsins að Parísarsamningnum og Heimsmarkmiðunum um sjálfbæra þróun; vegvísi veraldar til betri framtíðar.

Það er kominn tími til að verðleggja kolefni. Binda verður enda á niðurgreiðslur jarðefnaeldsneytis. Stöðva verður byggingu nýrra kolaorkuvera. Færa verður skattbyrðina frá tekjum yfir á kolefni, frá skattgreiðendum til þeirra sem menga. Ástæða er til að gera það að skyldu að gera loftslagsleg reikningsskil í fjármála-ákvörðunum. Þá ættu allar ákvarðanir í efnahags- og fjármálum að fela í sér markmið um kolefnisjafnvægi. Bönkum ber að laga útlán sín að kolefnisjafnvægi og eigendur og stjórnendur sjóða ættu að stefna að því að gera eignasafn sitt kolefnissnautt.

Aðlögun og viðnámsþróttur

Í þriðja lagi er afar brýnt að stuðla að bættri aðlögun og auknum viðnámsþrótti til þess að koma til móts við þá sem nú þegar verða fyrir barðinu á þungbærum afleiðingum loftslagsbreytinga.

Sú er ekki raunin í dag. Aðeins 20% þess fjár sem varið er til loftslagsmála rennur til aðlögunar. Þetta er ljón í vegi viðleitni okkar til þess að draga úr hamfaraskaða. Þetta er heldur ekki skynsamlegt. Hver króna sem fjárfest er í aðlögun skilar sér fjórfalt til baka. Aðlögun og viðnámsþróttur eru litlum þróunar-eyríkjum sérlega mikilvæg þar sem loftslagsbreytingar eru spurning um sjálfa tilveru þeirra.

Á næsta ári gefast fjölmörg tækifæri til að takast á við neyðarástand heimsins í loftslagsmálum. Á dagskrá eru meiriháttar ráðstefnur Sameinuðu þjóðanna og önnur verkefni á sviði fjölbreytni lífríkisins, hafsins, samgangna, orku, borga og fæðukerfa. Einn traustasti bandamaður okkar er náttúran sjálf. Lausnir sem byggja á náttúrulegum lausnum geta stuðlað að þriðjungi nettó-niðurskurðar á losun gróðurhúsalofttegunda sem markmið Parísarsamningsins krefjast. Þekking frumbyggja getur verið okkur leiðarljós. Og þörf er á fleiri konum í hópi þeirra sem taka ákvarðanir nú þegar mannkynið leitar leiða til að vernda umhverfið og byggja upp grænt hagkerfi.

 

Vatnaskil

COVID og loftslagið hafa leitt okkur að vatnaskilum. Okkur er ófært að hverfa aftur til þess hversdagsleika sem fól í sér ójöfnuð og veikleika. Þess í stað ber okkur að feta öruggari og sjálfbærari braut. Þetta er margslungin þolraun í stefnumótun og brýn siðferðileg prófraun. Ákvarðanir sem teknar eru í dag munu varða veginn næstu áratugi. Okkur ber að líta á endurreisn eftir faraldurinn og aðgerðir í loftslagsmálum sem tvær hliðar á sama pening.