Fimm áratugir eru liðnir síðan þjóðarleiðtogar komu saman í óperuhúsinu í Stokkhólmi sem leiddu til stofnunar Umhverfisstofnun Sameinuðu þjóðanna (UNEP).
Frá þeim fundi 5. júní 1972 hefur UNEP orðið leiðandi stofnun er varðar umhverfismál í heiminum.

Í 50 ár hefur UNEP verið leiðandi í að takast á við stærstu umhverfisáskoranir nútímas. Brýn úrlausnarefni hefur unnist í alþjóðlegu samstarfi hefur til að mynda; lagað ósonlagið, afnám blýeldiseldsneytis í skrefum, útrýmingarhættu margra dýrategunda og margt fleira. Heilsa, líf og lífsviðurværi fólks, sem og eignir og mikilvægar innviðir, þar á meðal orku- og samgöngukerfi, verða fyrir sífellt meiri skaðlegum áhrifum vegna hitabylgja, óveðurs, þurrka og flóða sem og hægfara breytinga, þar með talið hækkun sjávarborðs.

UNEP sem miðstöð vísinda og rannsókna hefur skapað vettvang fyrir ríki til að taka þátt og efla alþjóðlegar umhverfisáætlanir. Aðildarríkin eru mikilvægir samstarfsaðilar við að móta stefnu UNEP, innleiða áætlun UNEP og berjast fyrir lausnum á sameiginlegum umhverfisáskorunum.

Í þessu myndbandi hér fyrir neðan er hægt að fræðast nánar um starf UNEP síðustu 50 ár og hvernig stofnunin hefur verið í fararbroddi sjálfbærni og umræðu um umhverfismál á alþjóðavettvangi.

Í aðdraganda UNEP@50 og í tilefni tímamótanna hvöttu UNEP aðildarríki til að taka virkan þátt með því að kynna lausnir sínar, starfsemi og árangur í umhverfismálum.
Sérstök verkfærakista tileinkað þessu átaki var hleypt af stokkunum og viðburðir á döfinni margir viðburðir undir merkjum UNEP@50, meðal annars Stockholm+50 sem haldin verður í Svíþjóð 2-3.júní en um ræðir eina stærstu umhverfisráðstefnu sem haldin hefur verið. Ber hún yfirskriftina „Stokkhólmur+50: heilbrigð pláneta fyrir velmegun allra – okkar ábyrgð , okkar tækifæri“ En þessi ráðstefna er svokallaður „high-level“ fundur sem fylgir í kjölfar margra mánaða samráði og viðræðum við einstaklinga, samfélög, samtök og ríkisstjórnir um allan heim.

Sjá nánar á vefsíðu átaksins.

og hér til þess að fræðast betur um þá áfanga sem náðst hafa og tímalínu síðustu 50 ára.

Alþjóðlegi vatnsdagurinn, er haldinn í dag 22. mars og hefur verið ár hvert frá árinu 1993, en markmið með alþjóðadeginum er að leggja áherslu á mikilvægi ferskvatns.

Á deginum er sérstök athygli vakin á þeim 2,2 milljörðum manna sem búa enn án aðgangs að öruggu vatni. Það er mikilvægt að grípa til aðgerða til að takast á við þessa alþjóðlegu vatnskreppu. Megináhersla Alþjóða vatnsdagsins er að styðja við að heimsmarkmiði númer 6 um sjálfbæra þróun verði náð en það er: Vatn og hreinlæti fyrir alla fyrir árið 2030.

Grunnvatn, það sem gerir hið ósýnilega sýnilegt

Árið 2022 er lagt áherslu á grunnvatn, en um ræðir ósýnilega auðlind með áhrif sem má sjá alls staðar.

Grunnvatn er vatn sem finnst neðanjarðar í svokölluðu vatnasviði, sem er jarðfræðileg myndun steina, sanda og möl sem geyma umtalsvert magn af vatni. Grunnvatn nærir uppsprettur, ár, vötn og votlendi og seytlar í höf. Grunnvatn er aðallega hlaðið af rigningu og snjókomu sem síast inn í jörðina.

Grunnvatn er svo hægt að draga upp á yfirborðið með dælum og brunnum. Lífið á jörðinni væri ekki mögulegt án grunnvatns en flest þurr svæði í heiminum eru til dæmis háð grunnvatni. Grunnvatn veitir stóran hluta af því vatni sem við notum til drykkjar, hreinlætis, matvælaframleiðslu og iðnaðarferla. Það er einnig mjög mikilvægt fyrir heilbrigða starfsemi vistkerfa, svo sem votlendis og áa.

Við verðum að vernda svæði gegn ofnýtingu – með því að koma í veg fyrir að gengið sé of langt á auðlindir. Einnig ásækir mengun á þessi svæði sem þarf að vinna á líka þar sem það getur leitt til eyðingar þessarar auðlindar, haft í för með sér aukakostnað við vinnslu þess og stundum jafnvel komið í veg fyrir notkun þess.

Að kanna, vernda og nota grunnvatn á sjálfbæran hátt verður miðpunktur þess að lifa af og aðlagast loftslagsbreytingum og mæta þörfum vaxandi fólksfjölda í heiminum.

í tilefni dagsins gaf UNESCO ásamt UN Water út skýrslu um stöðu grunnvatns. Hana má lesa hér.

Kvennanefndarfundur Sameinuðu Þjóðanna er haldinn vikuna 14.-25. mars í ár.

Fundurinn er sá sextugasti og sjötti hjá CSW (The Commission on the Status of Women) og er hann stærsta árlega samkoma Sameinuðu Þjóðanna um jafnrétti kynjanna og valdeflingu kvenna.

CSW er helsta alþjóðlega stofnunin sem er eingöngu tileinkuð kynjajafnrétti og gegnir lykilhlutverki í að efla réttindi kvenna og fylgjast með lífum þeirra um allan heim. Nefndin mótar alþjóðlega staðla um jafnrétti kynjanna og valdeflingu kvenna á alþjóðavísu.

Þetta árið er í forgangi að ná kynjajafnrétti og valdeflingu kvenna og stúlkna þegar kemur að því að móta stefnur og áætlanir í tengslum við loftslagsbreytingar og önnur brýn umhverfismálefni.

Það er viðurkennt að konur eru viðkvæmari fyrir áhrifum loftslagsbreytinga en karlar þar sem þær eru í meirihluta þegar kemur að fátækt auk þess sem konur eru háðari náttúruauðlindum sem loftslagsbreytingar ógna mest. Hingað til hefur ekki verið gert nógu vel grein fyrir mikilvægum tengslum milli kynja, félagslegs jafnréttis og loftslagsbreytinga.

Á CSW fundinum í ár er hægt að fylgjast með umræðum um kynjamisrétti í tengslum við loftslagsbreytingar og mikilvægi þess að konur og stúlkur fái að taka þátt í loftslagsaðgerðum.

Vegna áframhaldandi áhrifa Covid-19 verður fundurinn í ár með blönduðu sniði og allir hliðarviðburðir fundarins verða sýndir rafrænt.

Opið er til umsóknar störf starfsnema hjá Mannfjöldasjóði SÞ (UNFPA) í Afríku og Asíu.

Um er að ræða starfsnám í 4-6 mánuði en áætlað er að starfsnemar hefji störf í september 2022. Hér er á ferðinni frábært tækifæri fyrir ungt fólk á lokaári í grunnnámi eða í framhaldsnámi.

Allar frekari upplýsingar má finna hér að neðan. Ef spurningar vakna má hafa samband við Emmi Kallio, kynningafulltrúa UNFPA á Norðurlandaskrifstofu: kallio@unfpa.org / Sjá auglýsingu á Twitter

Hafdís Hrönn Hafsteinssdóttir, stjórnarformaður Félags Sameinuðu Þjóðanna á Íslandi skrifar

Upphafið af óvissunni

Að morgni 24. febrúar síðastliðinn vaknaði heimsbyggðin upp við fréttir sem setti hugmyndir okkar um öruggt líf í Evrópu til hliðar. Hugmyndir og vonir um að mannréttindi og lýðræði séu virt og að það sé í hávegum haft í milliríkjasamskiptum. Við urðum vör við það að einræðisherra sem dulbýr sig sem lýðræðislegan leiðtoga stærstu þjóðar Evrópu virðist vera alveg sama um réttindi og sjálfstæði ríkja og hvað þá grundvallar mannréttindi fólks, hvort sem það séu hans eigin þegna eða annarra ríkja.

Sáttmáli hinna Sameinuðu Þjóða og Samþykktir milliríkjadómsins

Þann 26. júní árið 1945 Í San Fransisco í kjölfar seinni heimstyrjaldarinnar var stofnsáttmáli Sameinuðu þjóðanna undirritaður og Samþykktir milliríkjadómstólsins eru óaðskiljanlegur hluti hans.

Í sáttmálanum segir „Vér, hinar sameinuðu þjóðir, staðráðnar í að bjarga komandi kynslóðum undan hörmungum ófriðar, sem tvisvar á ævi vorri hefur leitt ósegjanlegar þjáningar yfir mannkynið, að staðfesta að nýju trú á grundvallarréttindi manna, virðingu þeirra og gildi, jafnrétti karla og kvenna og allra þjóða, hvort sem stórar eru eða smáar, að skapa skilyrði fyrir því, að hægt sé að halda uppi réttlæti og virðingu fyrir skyldum þeim, er af samningnum leiðir og öðrum heimildum þjóðarréttar, að stuðla að félagslegum framförum og bættum lífskjörum án frelsisskerðingar og ætlum í þessu skyni að sýna umburðarlyndi og lifa saman í friði, svo sem góðum nágrönnum sæmir, að sameina mátt vorn til að varðveita heimsfrið og öryggi, að tryggja það með samþykkt grundvallarreglna og skipulagsstofnun að vopnavaldi skuli eigi beita, nema í þágu sameiginlegra hagsmuna, og að starfrækja alþjóðaskipulag til eflingar efnahagslegum og félagslegum framförum allra þjóða.“

Stríð milli tveggja ríkja – nú er nóg komið!

Yfirstandandi hernaðaraðgerðir Rússnesku ríkisstjórnarinnar gagnvart Úkraínsku þjóðinni stríðir gegn öllu því sem Sameinuðu þjóðirnar standa fyrir og stofnsáttmálans. Ofbeldið verður að stöðva og mannréttindalöggjöf er alþjóðleg mannréttindi varðar verður að vera virt og lýðræði og samtal verður ávallt að vera í hávegum haft! Það er svo sannarlega ekki gert í þeim átökum sem nú standa yfir. António Guterres, aðalframkvæmdastjóri Sameinuðu Þjóðanna segir að nú verði Rússnesk yfirvöld afdráttarlaust að draga herlið sitt út úr Úkraínu án tafar og að leiðtogar þjóðanna verði beita sér fyrir því að friði verði náð í Evrópu á ný. Það verður að vernda óbreytta borgara og alþjóðlegum mannréttindum, lögum og mannréttindalöggjöf verður að vera fylgt! Það er ekki í boði að gera ekkert og ef okkur mistekst að taka höndum saman og grípa til aðgerða að þá grafi það gegn því sem Sameinuðu þjóðirnar voru stofnaðar utan um í upphafi, sem er að vernda mannréttindi og tryggja frið í hinu alþjóðasamfélagi eftir hrottalega atburði seinni heimstyrjaldarinnar.

Nú þegar hafa íslensk stjórnvöld ráðstafað einni milljón evra til mannúðaraðstoðar í Úkraínu og það skiptir máli að í samfélagi þjóða að við stöndum saman gegn hvers konar ógn gagnvart einstaka þjóðum og að við leggjum okkur fram við það að tryggja öryggi og frið í alþjóðasamfélaginu.

Félag Sameinuðu Þjóðanna á Íslandi stendur með Úkraínsku þjóðinni og fordæmir harðlega árás Rússneskra yfirvalda. Við eigum öll grundvallarrétt og það er að lifa öruggu lífi, án áreitis og að mannréttindi okkar séu virt til hlítar!

Pistillinn birtist í Morgunblaðinu, laugardaginn 5.mars 2022.

Sameinuðu þjóðirnar hafa kallað eftir 1,7 milljarða bandaríkjadala í mannúðaraðstoð fyrir Úkraínu og fyrir fólk á flótta í nágrannalöndum.

Yfir ein milljón manns hafa flúið Úkraínu á rúmri viku síðan Rússnesk yfirvöld hófu árásir í landinu þann 24. febrúar síðastliðinn samkvæmt Flóttamannastofnun SÞ (UNHCR). Stofnunin gerir ráð fyrir að enn séu um tólf milljónir manns í Úkraínu sem munu þurfa á hjálp og vernd að halda, en alls séu um fjórar milljónir manns sem hafa flúið land nú þegar, flest konur og börn og þurfi á mannúðaraðstoð að halda í nágrannalöndum á komandi mánuðum.

Nauðsynlegar birgðir af mat, lyfjum og annarri nauðsynjavöru þarf að komast til svæðisins ásamt sálfræðiaðstoð og stuðning við þá sem hafa flúið, þ.á m. fólks með sérstakar þarfir og fylgdarlaus börn. Langflestir hafa flúið til nágranna ríkjanna þ.e. Póllands, Ungverjalands, Moldavíu, Rúmeníu og Slóvakíu eða til annarra Evrópuríkja.

Í stríðsástandi geta margir upplifað sig vanmáttuga en það eru ýmsar leiðir færar sem almenningur getur aðstoðað með að veita mannúðaraðstoð þar sem hún er brýnust, t.d með því að styrkja viðurkennt hjálparstarf. Sameinuðu þjóðirnar veita marghliða mannúðaraðstoð bæði innan Úkraínu sem og í nágrannaríkjum, eins og t.d. UNICEF Barnahjálp SÞ, Flóttamannahjálp SÞ, UN Women, UNFPA Mannfjöldasjóður SÞ, IOM Alþjóðlega fólkflutningstofnun SÞ og WFP Matvælaáætlun SÞ.

Á Íslandi hafa tvær af þessum stofnunum hafið söfnun:

Neyðarsöfnun fyrir börn í Úkraínu
UN women á Íslandi

Mikilvægi stuðnings við ungt fólk á flótta til framhaldsmenntunar.

Í september 2021 gaf UNHCR (Flóttamannastofnun Sameinuðu þjóðanna) út sína árlegu skýrslu um menntun. Skýrsla ársins 2021 heitir “Staying the course: challenges facing refugee education”, og leggur áherslu á áskoranir og aðgengi barna og ungs fólks á flótta til menntunar framhaldsskólastigi.

Skýrslan fjallar um skort á aðgengi á menntun fyrir börn á flótta og er hún umfangsmesta gagnagreining sem hefur verið gefin út af UNHCR um menntun fólks á flótta. Helstu niðurstöður skýrslunnar eru:

1. Töluverður munur er á menntun flóttafólks á heimsvísu.
2. Það þarf einkum að styðja við flóttafólk þegar kemur að menntun eftir grunnskóla.
3. Það hefur orðið aukning á innritunum flóttafólks á framhaldsskólastigi.
4. Áhrif COVID-19 á menntun flóttafólks eru gífurleg.
5. Þörf er á lausnum til að minnka mun á menntunarmöguleikum fyrir flóttafólk.

Samkvæmt tölulegum upplýsingum frá UNHCR yfir 40 lönd á árunum 2019-2020 var innritunarhlutfall framhaldsskólanema á flótta einungis 34% en hlutfall innritunar grunnskólanema á sama tímabili var 68%.

Covid-19 hefur sannarlega sett sitt mark á skólagöngu barna um allan heim, en fyrir ungt fólk á flótta hefur faraldurinn nánast gert skólagöngu ómögulega.

Vegna þessa gríðarlega lága hlutfalls barna og ungs fólks á flótta sem var skráð í framhaldsskóla á umræddu tímabili hefur UNHCR kallað til alþjóðlegs átaks svo hægt sé að tryggja að ungt fólk á flótta eigi meiri möguleika á að fá framhaldsmenntun.

Ef ekkert verður gert lítur út fyrir að tveir þriðju barna á flótta muni aldrei fá framhaldsskólamenntun.

Í gær, þann 27. febrúar boðaði forseti Félags Sameinuðu þjóðanna í Póllandi til neyðarfundar vegna stríðsins í Úkraínu.

Mikill samhugur var í þeim félögum sem sátu fundinn og skýr afstaða allra sýnileg gagnvart þeim alvarlegu brotum á alþjóðalögum, sáttmála Sameinuðu þjóðanna og almennum mannréttindum sem stjórnvöld í Rússlandi brutu með innrás sinni í Úkraínu.

Í kjölfar fundarins sendu félögin frá sér yfirlýsingu: