Dagana 21.–27. apríl verður haldin Vika 17, vitundarvakningarátak um heimsmarkmið Sameinuðu þjóðanna á bókasöfnum víðsvegar um landið. Verkefnið er að danskri fyrirmynd og var fyrst prófað hér á landi af Amtsbókasafninu á Akureyri árið 2024 sem hefur leitt þetta og fengið fleiri bókasöfn með. Í ár hefur þátttakan margfaldast og er búist við að yfir tíu bókasöfn um allt land taki þátt.

Markmið Viku 17 er að vekja athygli á heimsmarkmiðunum 17 með fjölbreyttum hætti: bókasöfn bjóða upp á viðburði, fræðslu, skiptimarkaði og smiðjur sem tengjast sjálfbærni, réttlæti, menntun, loftslagsmálum, jafnrétti og öðrum brýnum málum samtímans. Þannig verða bókasöfn að vettvangi fyrir samfélagslega umræðu og þátttöku í anda heimsmarkmiðanna.

Í ár taka m.a. þátt:

• Amtsbókasafnið á Akureyri

• Amtsbókasafnið í Stykkishólmi

• Bókasöfn Árborgar, Garðabæjar, Ísafjarðar, Kópavogs, Reykjanesbæjar, Vesturbyggðar og Seltjarnarness

• Héraðsbókasafn Rangæinga

Á tímabilinu má búast við skemmtilegri dagskrá á hverju bókasafni – þó vikan sé stutt í ár vegna páskanna og Sumardagsins fyrsta, verður nóg um að vera og þátttakendur hvattir til að taka þátt, læra og ræða heimsmarkmiðin í sínu nærumhverfi.

Verkefnið er hluti af stærra samnorrænu samstarfi og í nóvember síðastliðnum héldu norræn bókasöfn sameiginlega vefráðstefnu þar sem þau skiptust á reynslu og hugmyndum um innleiðingu Viku 17. Frá þeim tíma hefur áhugi aukist til muna og verkefnið stækkað jafnt og þétt – líkt og sjá má hér á Íslandi.

Dagskrá einstakra safna og fleiri upplýsingar má nálgast á viðkomandi heimasíðum bókasafna og á samfélagsmiðlum þeirra. Áhugasöm bókasöfn eru vinsamlegast beðin um að hafa samband við Hrönn; hronnb@amtsbok.is

Skýrsla um verkefnið í Danmörku og innblástur: SDGs and Libraries – Inspirational Examples

Dagskrá fundarins:

1. Kosning fundarstjóra og ritara.
2. Ávarp formanns sem opnar aðalfund.
3. Eva Harðardóttir, formaður og Vala Karen Viðarsdóttir, framkvæmdastjóri fara yfir verkefni og viðburði ásamt því að rekstrar- og efnahagsreikningur ársins 2024 verður kynntur.
4. Lausn stjórnar og annarra ábyrgða.
5. Kynning á frambjóðendum til stjórnar.
6. Kjör nýrrar stjórnar, formanns og varaformanns.
7. Kjör skoðunarmanna reikninga.
8. Ávarp nýkjörins formanns.
9. Fyrsti heiðursfélagi FSÞ tilnefndur.
10. Önnur mál: umræður og atkvæðagreiðslur um önnur málefni og tillögur sem löglega eru upp bornar.

Að fundi loknum verður boðið upp á léttar veitingar og samræður. Öll sem eru í félaginu eru sérstaklega hvött til þess að mæta.

______________________________________________________________________________________________________

Við viljum taka það sérstaklega fram að félagar í Félagi Sameinuðu þjóðanna á Íslandi sem hafa verið skráð sem félagar í mánuð eða lengur hafa atkvæðarétt.

Minnt er á að framboð til stjórnar þarf að berast að minnsta kosti viku fyrir aðalfund (í síðasta lagi 21. maí 2025) á vala@un.is.

Fyrir hönd stjórnar Félags Sameinuðu þjóðanna á Íslandi,
Eva Harðardóttir, formaður

Með setu sinni í mannréttindaráði Sameinuðu þjóðanna leggur Ísland áherslu á framgang mannréttinda allra með uppbyggilegum samræðum og þátttöku á breiðum grunni.

Ísland leggur líka sérstaka áherslu á að efla mannréttindi kvenna og stúlkna, standa vörð um réttindi barna, berjast gegn mismunun gagnvart LGBTQI+ einstaklingum og vekja athygli á tengslum mannréttinda- og umhverfismála. Sjá meira á vefsvæði Stjórnarráðsins um setu Íslands í mannréttindaráðinu.

Hlutverk ráðsins er að efla og vernda mannréttindi í aðildarríkjum Sameinuðu þjóðanna, fjalla um mannréttindabrot, beina tilmælum til einstakra ríkja um úrbætur í mannréttindamálum og fjalla um einstök þematísk réttindamál.

58. lota ráðsins var sett þann 24. febrúar og stendur yfir til 4. apríl. Eftir að lotunni lýkur má ætla að allt að 30 nýjar ályktanir verði samþykktar. Í ljósi ófriðar og óeiningar og áhyggjum af dvínandi samstarfi og minni samstöðu þjóða er mikilvægara en nokkru sinni áður að Ísland nýti þau verkfæri sem standa okkur til boða, og tali skýrt fyrir mannréttindum og styðji við starf Sameinuðu þjóðanna. Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir, utanríkisráðherra tók til máls á fyrsta degi lotunnar:

„Alþjóðakerfið okkar og réttarríkið sem við höfum í auknum mæli byggt líf okkar á, á undir högg að sækja af öflum sem ætla að endurmóta heiminn okkar, sem vilja binda endi á marghliða samvinnu þjóða (e. multilateralism) með öllu… Það er aðeins ein leið til að mæta þessum áskorunum. Við verðum að gefa í og skuldbinda okkur á ný til þeirra meginreglna sem settar eru fram í stofnsáttmála Sameinuðu þjóðanna.“

Í síðustu viku fór fram 38. fundur 58. lotu mannréttindaráðsins. Yfirlýsing Íslands var harðorð í garð Ísraels, þar sem sprengjuárásir í kjölfar enda vopnahlés voru fordæmdar og Rússlands, þar sem kynbundið ofbeldi í hernaði, hvarf barna í Úkraínu og fl. var fordæmt. Auk þess tók Íslands afstöðu til mannréttindabrota í Kína, Belarús og Súdan.

Ísland leiddi auk þess ályktun fjórtán þjóða sem hvatti mannréttindaráð Sameinuðu þjóðanna til að bregðast strax við viðvarandi mannréttindabrotum í Afganistan. Einar Gunnarson, fastafulltrúi Íslands í Genf tók til máls fyrir hönd þjóðanna.

„Konur standa nú frammi fyrir yfirþyrmandi takmörkunum á rétti sínum til vinnu, menntunar, tjáningar- og ferðafrelsis og heilbrigðisþjónustu þar sem talíbanar reyna að þurrka út þátttöku þeirra úr opinberu lífi. Þeim hefur verið bannað að syngja opinberlega og jafnvel bannað að rödd þeirra heyrist utan veggja heimilisins.“

Ljóst er að ástandið í Afganistan er svart og því aldrei verið mikilvægara fyrir þjóðir heims að koma sér saman um hvernig hægt er að þrýsta á talíbana að virða mannréttindi kvenna og allra sem þar búa.

„Afganistan stendur frammi fyrir slíkri kúgun á réttindum kvenna að slíkt finnst hvergi annars staðar í heiminum… Ástandið krefst brýnnar athygli okkar og aðgerða.“

Hægt er að sjá upptöku af yfirlýsingunum tveimur á vefsvæði Sameinuðu þjóðanna – á 01:37 og 01:47.  Og ræðu utanríksráðherra hér, á 51. mínútu.

Árlegt þing norrænna félaga Sameinuðu þjóðanna fór fram í Kaupmannahöfn dagana 24.–25. febrúar.

Á þinginu hittust fulltrúar félaganna og samstarfsstofnanir Sameinuðu þjóðanna í UN City meðal annars til að ræða stöðu alþjóðasamfélagsins, helstu áskoranir og mögulegar lausnir.

Ein af niðurstöðum fundarins var sameiginlegt ákall félaganna til norrænna stjórnvalda um framlengingu vopnahlés og viðurkenningu á Palestínu sem sjálfstæðu og fullvalda ríki. Ekki hafa öll norræn ríki gert slíkt, en með ákallinu vilja félögin vekja athygli á málinu og þrýsta á aðgerðir.

Ísland var fyrst norrænna ríkja til að viðurkenna Palestínu árið 2011. Svíþjóð fylgdi í kjölfarið árið 2014, og Noregur gerði slíkt hið sama árið 2024. Í dag hafa um 146 af 193 aðildarríkjum Sameinuðu þjóðanna viðurkennt Palestínu sem sjálfstætt ríki.

Ákallið er enn sem komið er aðeins á ensku, en lesa má það í heild sinni hér að neðan.

Allt klárt fyrir vetrarlotu mannréttindaráðsins eftir samráð við frjáls félagasamtök

Ísland mun í annað sinn sitja sem kjörinn aðili í mannréttindaráði Sameinuðu þjóðanna þegar vetrarlotan hefst þann 24. febrúar 2025. Af því tilefni var haldinn samráðsfundur með frjálsum félagasamtökum á Íslandi til að ræða helstu áskoranir og tækifæri sem fram undan eru í ráðinu, en markmið samráðsins er að gefa borgarasamfélaginu aukin tækfæri til þess að hafa áhrif á starf Íslands í ráðinu. Samráðið er hluti af fundaröð og munu fulltrúar utanríkisráðuneytisins deila áherslum Íslands og helstu atriðum fyrir og eftir hvern fund ráðsins – en ráðið fundar þrisvar á ári. Vettvangurinn er auk þess tækifæri til þess að beina ljósinu að mannréttindamálum innanlands – og tóku fundargestir Elísabetu Gísladóttur, formanni stýrihóps stjórnarráðsins um mannréttindi, fagnandi.

Íslensk stjórnvöld leggja ríka áherslu á að styðja við alþjóðlega mannréttindavinnu og tryggja að mannréttindi séu í fyrirrúmi í stefnu landsins á alþjóðavettvangi. Á fundinum kynnti Einar Gunnarsson, fastafulltrúi Íslands í Genf gagnvart Sameinuðu þjóðunum, áherslur Íslands sem aðildarríkis, en þær fela meðal annars í sér:

• Eflingu mannréttinda á heimsvísu: Ísland leggur áherslu á samtal við öll ríki, ekki eingöngu þau sem deila sömu skoðunum og gildismati
• Réttindi barna, kvenna og hinsegin fólks: Lögð verður sérstök áhersla á vréttindabaráttu hinsegin fólks, réttindi kvenna og réttindi barna.
• Tengsl umhverfisverndar og mannréttinda: Ísland hefur verið leiðandi í umræðu um sjálfbæra nýtingu náttúruauðlinda í tengslum við mannréttindi.
• Aðgerðir gegn mannréttindabrotum í sérstökum ríkjum: Ísland leiðir tvö umboð vegna málefna Írans og mun taka virkan þátt í umræðu um mannréttindabrot í Palestínu.

Á fundinum var lögð áhersla á mikilvægi samstarfs við frjáls félagasamtök, bæði innanlands og utan. Ísland hefur ábyrgðarhlutverk sem eitt af 47 ríkjum með sæti í ráðinu.

Eftir kynningu á vetrarlotunni svaraði Einar spurningum viðstaddra ásamt Helenu Ingu von Ernst, Erlu Ylfu Óskarsdóttur og Davíð Loga Sigurðssyni fulltrúum Utanríkisráðuneytinu, og Elísabetu Gísladóttur, formanni stýrihóps stjórnarráðsins um mannréttindi.

Félag Sameinuðu þjóðanna á Íslandi mun fylgjast áfram með framgangi Íslands í mannréttindaráðinu og veita reglulegar uppfærslur um þróun mála.

Viðburður skipulagður af Festu í samstarfi við Alþjóðamálastofnun Háskóla Íslands, UN Women á Íslandi, UNICEF á Íslandi, Félag Sameinuðu þjóðanna á Íslandi og UN Global Compact á Íslandi og er hliðarviðburður í tengslum við Janúarráðstefnu Festu.

Viðburðurinn er opinn öllum og er haldinn í viðburðarsal Arion banka í Borgartúni, 3. febrúar kl. 10:00 – 12:00.

Boðið verður upp á léttar veitingar frá 9:30.  Skráning er nauðsynleg.

Virðiskeðjur nútíma fyrirtækja hafa snertifleti við ótal einstaklinga um allan heim. Við vitum að víða er pottur brotinn og arðsöm framleiðsla byggir oft á bágum mannréttindum eða jafnvel barnaþrælkun.

Það er því mikil vinna framundan við að tryggja að í innlendum sem alþjóðlegum virðiskeðjum viðgangist ekki brot á eðlilegum réttindum heldur þvert á móti sé unnið að því að bæta aðstæður og tækifæri starfsfólks.

Á viðburðinum fáum við að heyra frá sérfræðingum. fyrirtækjum og ungmennum sem öll hafa ólíka innsýn á stöðu mannréttinda í virðiskeðjum. Þá er þetta einstakt tækifæri fyrir fyrirtæki til að kynna sér Heimsmarkmiðasjóð atvinnulífsins.

Dagskrá  

• Opnunarávarp frá Þorgerði Katrínu Gunnarsdóttur, utanríkisráðherra
• Dr. Mikael Allan Mikalesson sérfræðingur á sviði loftslagsstefnumótunar hjá Stockholm Environment Institute (SEI)
• Guðný Camilla Aradóttir, samskipta- og sjálfbærnistjóri IKEA. – Hvernig hefur IKEA unnið með sína virðiskeðju þegar kemur að því að tryggja mannréttindi allra sem að henni koma.
• Erindi frá tveimur fyrirtækjum sem hafa hlotið styrk úr Heimsmarkmiðasjóði atvinnulífsins
  66° Norður og VAXA Technology
• Kynning á nýjum vegvísi Festu um félagslega sjálfbærni

Fundarstjóri verður Pia Hansson forstöðumaður Alþjóðamálstofnunar Háskóla Íslands

Pallborð þar sem við heyrum frá ungu fólki með fjölbreytta reynslu og bakgrunn:

• Sumitru Basnet frá Nepal, framhaldsskólanemi og fyrrverandi fórnarlamb barnaþrælkunar
• Hadia Rahman frá Afganistan, nemi
• Stefanía Sigurdís Jóhönnudóttir, ungmennafulltrúi Íslands hjá Sameinuðu þjóðunum á sviði mannréttinda

Panelstjóri: Pétur Hjörvar Þorkelsson verkefnastjóri Félags Sameinuðu þjóðanna á Íslandi

Arion banki er styrktaraðili viðburðarins.

Þessi frétt er unnin úr tilkynningu Festu í tengslum við hliðarviðburðinn.

Alþjóðaár jökla á hverfanda hveli sett á laggirnar – Athygli vakin á víðtækum áhrifum rýrnunar jökla

Ísland tekur þátt í viðburðum sem skipulagðir eru í tilefni af Alþjóðaári jökla, sem hefst formlega 21. janúar 2025. Sameinuðu þjóðirnar standa fyrir átakinu og er það leitt af UNESCO, Menningarmálastofnun SÞ og WMO, Alþjóðaveðurmálastofnuninni. Í desember árið 2022 samþykkti allsherjarþing Sameinuðu þjóðanna þá ályktun að 2025 yrði Alþjóðaár jökla á hverfanda hveli og að Alþjóðadagur jökla yrði 21. mars ár hvert. Markmið verkefnisins er að vekja athygli á áhrifum loftslagsbreytinga á jökla heimsins og þeim afleiðingar sem rýrnun þeirra hefur á vistkerfi, samfélög og efnahag. Skipulagning viðburða á Íslandi er í höndum fulltrúa frá Félagi Sameinuðu þjóðanna á Íslandi, Jöklarannsóknafélagi Íslands, Veðurstofu Íslands, Jarðvísindastofnun Háskólans, Sjálfbærnistofnun Háskóla Íslands, Náttúruverndarstofnun, Náttúrufræðistofnun og Náttúruminjasafni Íslands.

Sérstakur viðburður verður haldinn í Veröld – húsi Vigdísar og Loftskeytastöðinni, 21. mars 2025, á fyrsta Alþjóðadegi jökla.

Samkeppni á meðal barna- og ungmenna á aldrinum 10–20 ára – Vinnur þú jöklaferð?

Í tilefni af degi jökla er efnt er til samkeppni á meðal barna- og ungmenna á aldrinum 10–20 ára. Óskað er eftir verkum sem varpa ljósi á mikilvægi og eðli jökla, fegurð þeirra og hversu hverfulir þeir eru. Tillögur á öllum tungumálum eru velkomnar. Hugmyndum má skila í mynd- og/eða ritmáli. Verkið getur t.d. verið skoðanagrein, pistill, örsaga, prósaljóð, myndaritgerð, myndskýrsla, myndasaga eða vídeóverk. Litið verður sérstaklega til þess að verkefnin endurspegli persónulega sýn þátttakenda. Öllum tillögum skal skila inn rafrænt (PDF, JPEG, PNG, myndband)  á netfangið felag@un.is ásamt upplýsingum um nafn, skóla, aldur, netfang og símanúmer. Skilafrestur er til og með 2. mars 2025. Sjá nánari upplýsingar á vef samkeppninnar – www.un.is/joklar

„Jöklar eru lykilþáttur í vatnshringrás jarðar og rýrnun þeirra ein helsta vísbending okkar um hraðar loftslagsbreytingar.

Alþjóðaár jökla á hverfanda hveli er einstakt tækifæri til að vekja vitund, efla fræðslu og hvetja til aðgerða til að vinna gegn rýrnun þessara dýrmætu náttúruauðlinda.“

 Eva Harðardóttir, formaður Félags Sameinuðu þjóðanna á Íslandi

Frá og með janúar munu fjölbreytt verkefni og viðburðir eiga sér stað hér heima og erlendis til þess að vekja athygli á mikilvægi jökla, snævar og íss í vatnafræðilegu og veðurfarslegu samhengi og ekki síður efnahagslegu, samfélagslegu og umhverfislegu tilliti. Að þessu sinni mun dagur vatns (22. mars) einnig verða tileinkaður jöklum.

Á viðburði í Veröld Vigdísar á Alþjóðadegi jökla gefst gestum tækifæri á að fræðast um jöklabreytingar á Íslandi og í heiminum, framtíðarhorfur íslenskra jökla og samgleðjast ungu kynslóðinni sem mun spreyta sig í samkeppni. Þennan dag verður einnig opnuð sýning á neðri hæð Loftskeytastöðvarinnar, tileinkuð hörfandi jöklum. Sunnudaginn 6. apríl verður sérstakur jöklaviðburður á vegum Náttúruminjasafns Íslands í samstarfi við Jöklarannsóknafélag Íslands og Náttúruverndarstofnun á sýningu safnsins, Vatnið í náttúru Íslands á 2. hæð Perlunnar (https://www.facebook.com/events/1109680204028305).

Markmið Alþjóðaárs og Alþjóðadags jökla eru meðal annars:

• Að efla vitund um áhrif loftslagsbreytinga á jökla og vistkerfi
• Að stuðla að aukinni fræðslu um mikilvægi jökla fyrir samfélög og efnahag
• Að hvetja til sameiginlegra aðgerða til að sporna við frekari rýrnun jökla

Fjölmiðlar og almenningur eru hvattir til þess að kynna sér víðtæk efnahagsleg, félagsleg og umhverfisleg áhrif sem yfirvofandi rýrnun á freðhvolfi jarðar hefur.

Frekari upplýsingar um Alþjóðaár jökla á hverfanda hveli og Alþjóðadag jökla er að finna á vef átaksins og vefsvæði alþjóðaársins hjá Félagi Sameinuðu þjóðanna á Íslandi.