„Svipt um grundvallarmannréttindi þjóðernis eru þau sem eru fædd eru ríkisfangslaus eða gerð ríkisfangslaus standa frammi fyrir skelfilegu lagalegu limbói. Það kemur í veg fyrir að þau fái að njóta grundvallarmannréttinda sinna ásamt fullri þátttöku í samfélaginu. Líf þeirra einkennist af útskúfun, sviptingu og jaðarsetningu“ – segir Filippo Grandi flóttamannafulltrúi Saminuðu þjóðanna (UNHCR/United Nations High Commissioner for Refugees).
Ríkisfangsleysi er alþjóðlegt vandamál sem hefur stórtæk áhrif á fleiri en 4,3 milljónir manna á heimsvísu. Þetta er mannréttindamál sem SÞ þurfa að taka sterkara á, er haft eftir Filippo Grandi á áttunda afmælisdegi alþjóðlegu herferðarinnar #Ibelong, til þess að útrýma ríkisfangsleysi.
Fjölskylda sem hafði áður verið ríkisfangslaus sést hér sýnir nýfengin skilríki sín á heimili sínu í Dushanbe, Tadsjikistan. Mynd: UNHCR/Didor Saidulloyev
„Þó að við höfum séð góða þróun á seinustu árum þá þurfum við að leysa þetta vandamál sem hrjáir mannkynið, þörf er á mun öflugri pólitískri skuldbindingu og fyrirhöfn til að bæta líf þessa milljónir manna sem lifa við ríkisfangsleysi og lifa á jaðrinum“ – Filippo Grandi.
Alþjóðasamfélagið hefur sett þá kröfu að bera kennsl á og vernda ríkisfangslaust fólk, ásamt því að koma í veg fyrir og draga úr ríkisfangsleysi á alþjóðavísu. Í þeim tilgangi hóf Flóttamannastofnun SÞ #IBelong herferðina til 10 ára árið 2014, til að vekja athygli á og safna stuðnings til lausnar á ríkisfangsleysi.
Síðan herferðin hófst 2014 hefur mikilvægur árangur áunnist í að leysa ríkisfangsleysi alþjóðlega. Tæp 450 þúsund fólks sem voru áður án ríkisfangs hafa fengið viðurkennt eða veitt ríkisfang og tugir þúsunda hafa núna leið til ríkisborgararétts þökk sé víðtækum breytingum á lagakerfum á alþjóðavísu. Auk þess hafa tengiliðir verið stofnaðir milli fólks án ríkisfangs og unnið hefur verið að lagabreytingum til að auka jafnrétti kynjanna til að öðlast ríkisfang.
„Svo lengi sem ríkisfangsleysi er alþjóðlegt vandamál, af mörgum mismunandi orsökum, að þá er það eitthvað sem hægt er að koma í veg fyrir, oft með mjög einföldum, staðbundnum lausnum… Ég biðla til ríkisstjórna og löggjafa um allan heim að fullnýta næstu tvö ár herferðarinnar til þess að flýta fyrir aðgerðum og loka laga- og stefnumörkunum sem enn skilja milljónir manna eftir á jaðrinum“ sagði Filippo Grandi í tilefni dagsins.
Þess má geta að í janúar 2021 gerðist Ísland aðili að samningum Sameinuðu þjóðanna um réttarstöðu ríkisfangslausra frá 1954 og 1961 en þeir öðluðust svo gildi í apríl sama ár. Ásamt alþjóðlegum flóttamanna- og mannréttindalögum mynda þeir alþjóðlegan lagaramma til að takast á við ríkisfangsleysi. Aðildin sem og þau fjölmörgu önnur skref sem Ísland hefur tekið ryðja brautina fyrir útrýmingu ríkisleysis í landinu. Ísland er þannig í sérstöðu til þess að ná að uppræta ríkisfangsleysi.
Fyrir þá sem hafa áhuga er hægt að læra meira um #IBelong herferðina hérna.
Ásmundur Einar Daðason, mennta- og barnamálaráðherra, Ásta Henriksen, þróunarstjóri og kennari í Verzló, og Kristrún María Heiðberg, verkefnastjóri UNESCO skóla, ásamt hópi nemenda sem vann að verkefninu.
,,Mér bárust spurningar nemenda um menntamál og komst að því að það væri fyrir tilstuðlan verkefnis sem fyrsta árs nemar væru að vinna í tengslum við heimsmarkmið Sameinuðu þjóðanna. Í kjölfarið bauðst mér að heimsækja skólann og ræða við þau,‘‘ segir Ásmundur Einar Daðason, mennta- og barnamálaráðherra, sem heimsótti nýlega nemendur á 1. ári í Verzlunarskóla Íslands.
,,Það var frábært að sjá áhugann og metnaðinn í verkefnunum og ljóst að þar fer öflugt ungt fólk með sterkar raddir – Raddir sem stjórnvöldum ber að hlusta á. Ég vil þakka kærlega fyrir heimboðið í Verzló og hlakka til þegar verkefnin eru tilbúin.‘‘
Nemendur sýndu mikið frumkvæði og metnað í verkefninu. Hver hópur átti að velja sér eitt heimsmarkmið og vinna með það. Nokkrir hópar völdu heimsmarkmið nr. 4 – Menntun fyrir alla og tóku í kjölfarið viðtal við Ásmund Einar um menntamál.
Ásmundur Einar Daðason, mennta- og barnamálaráðherra, Ásta Henriksen, þróunarstjóri og kennari í Verzló, og Kristrún María Heiðberg, verkefnastjóri UNESCO skóla, ásamt hópi nemenda sem vann að verkefninu.
Ásta Henriksen, kennari og þróunarstjóri í Verzlunarskóla Íslands, leiðir verkefnið. ,,Nemendur vinna í teymum og fá tækifæri til að virkja sköpunarkraftinn því þeir stýra því sjálfir í hvaða átt þeir fara með verkefnið og hver útkoman verður,‘‘ segir Ásta. ,,Undirbúningur að verkefninu hefur staðið yfir í hálft ár og er markmiðið með því að nemendur þjálfist í hæfni sem talin er mikilvæg fyrir störf þeirra í framtíðinni, til dæmis að sýna frumkvæði, leita lausna og vinna með öðrum.‘‘
Þess má geta að Verzlunarskóli Íslands er í innleiðingarferli að verða UNESCO skóli en eitt af meginþemum UNESCO skóla er að vinna með heimsmarkmið SÞ.
Nemendur taka viðtal við ráðherra um heimsmarkmið 4 sem snýr að menntun.Ráðherra fór svo í kennslustofur og fylgdist með verkefnavinnu nemenda.
Starfsfólk ráðuneytisins ásamt fulltrúm félaganna þriggja, Félagi SÞ, UNICEF og Landvernd. Á myndinni eru einnig fulltrúar úr þremur skólum sem tengjast verkefnunum. Þeir skólar eru leikskólinn Norðurberg, grunnskólinn Snælandsskóli og Fjölbraut í Breiðholti.
Settur hefur verið á laggirnar samráðsvettvangur að frumkvæði mennta-og barnamálaráðuneytisins um skólaverkefni Landverndar, UNICEF og Félags Sameinuðu þjóðanna. Verkefnin sem um ræðir hafa mikil samlegðaráhrif og því var ákveðið að leita leiða til að auðvelda skólum innleiðingu á viðkomandi verkefnum.
Landvernd er með verkefnið Skólar á grænni grein, UNICEF er með Réttindaskólana og Félag Sameinuðu þjóðanna er með UNESCO skólaverkefnið. Mennta- og barnamálaráðuneytið styrkir öll verkefnin með samstarfssamningum og því var ákveðið að sameina krafta félaganna að einhverju leyti.
Á fundinum sagði Andrea Anna Guðjónsdóttir frá verkefninu Skólar á grænni grein, Sigyn Blöndal sagði frá starfi Réttindaskólanna og Kristrún María Heiðberg sagði frá starfi UNESCO skólanna. Að því loknu voru fulltrúar hvers skólastigs með kynningu og sögðu frá innleiðingunni í sínum skólum.
Starfsfólk ráðuneytisins ásamt fulltrúm félaganna þriggja, Félagi SÞ, UNICEF og Landvernd. Á myndinni eru einnig fulltrúar úr þremur skólum sem tengjast verkefnunum. Þeir skólar eru leikskólinn Norðurberg, grunnskólinn Snælandsskóli og Fjölbraut í Breiðholti.
Nemendur á 1. ári í Verzlunarskóla Íslands vinna nú að metnaðarfullu þróunarverkefni um heimsmarkmið SÞ um sjálfbæra þróun. Um er að ræða samþættingarverkefni í dönsku, ensku, hagfræði, íslensku og tölvunotkun.
Í upphafi verkefnisins hélt Kristrún fyrirlestur um heimsmarkmiðin. Að því loknu fékk hún að fylgjast með vinnu nemenda.
,,Það var frábært að fá að fylgjast með vinnu nemenda og ræða við þau um heimsmarkmiðin. Mörg þeirra þekkja vel til heimsmarkmiðanna og hafa greinilega hugsað um þessi mikilvægu málefni. Það verður fróðlegt að heyra tillögur þeirra og hvaða lausnir þau sjá fyrir sér. Þetta eru flottir krakkar með mikinn metnað og á meðan svo er þá getur framtíðin ekki verið annað en björt,’’ segir Kristrún María Heiðberg, verkefnastjóri UNESCO skóla.
Kristrún María, verkefnastjóri UNESCO skóla á Íslandi hélt fyrirlestur fyrir nemendur á fyrsta ári í Verzló um heimsmarkmiðin í upphafi þróunarverkefnisins.
Í verkefninu vinna nemendur í teymum og fá tækifæri til að virkja sköpunarkraftinn því þeir stýra því sjálfir í hvaða átt þeir fara með verkefnið og hver útkoman verður. Hugmyndin að baki verkefninu, sem stendur yfir í tvær vikur, er meðal annars sótt í aðalnámskrá framhaldsskóla, stefnu Verzlunarskóla Íslands, skólaþing og nýlegar íslenskar og erlendar menntarannsóknir. Undirbúningur að verkefninu hefur staðið yfir í hálft ár og er markmiðið með því að nemendur þjálfist í hæfni sem talin er mikilvæg fyrir störf þeirra í framtíðinni, til dæmis að sýna frumkvæði, leita lausna og vinna með öðrum.
Fyrir áhugasama má lesa til um verkefni Verzlunarskólanshérog skoða myndir hér
Kynning á Lífskjaraskýrslu Þróunaráætlunar SÞ verður á Háskólatorgi í Háskóla Íslands þann 27. október milli 12:00-13:00. Félag SÞ á Íslandi ásamt Utanríkisráðuneytinu og Alþjóðamálastofnunar HÍ standa að málþingi í samtarfi við norðurlandaskrifstofu Þróunaráætlunar SÞ (UNDP Nordic Office). Helstu niðurstöður skýrslunnar verða kynntar og umræður um framtíð þróunarmála ásamt stöðu Íslands verður rædd í panel.
Fréttatilkynning um útfáfu skýrslunnar:
Ríkjum heims ber að rífa sig laus úr viðjum kyrrstöðu til að tryggja framtíð jarðarbúa og plánetunnar með því að endurræsa þróuarferli
New York 8. september 2022: Heimurinn hefur farið úr einni kreppu í aðra og hefur fest í hlutverki slökkviliðs og verið ófær um að ráðast að rótum þess vanda sem við er að glíma. Ef ekki er breytt snarlega um kúrs, má búast við enn frekari skorti og óréttlæti að mati Þróunarstofnunar Sameinuðu þjóðanna (UNDP).
Síðasta Lífskjaraskýrsla stofnunarinnar „Óvissir tíma, röskun lífs: Að skapa framtíðina í heimi umbreytinga,“ (“Uncertain Times, Unsettled Lives: Shaping our Future in a Transforming World”) var gefin út í dag. Þar er því haldið fram að sífellt meiri óvissa valdi röskun á lífi fólks á fordæmalausan hátt.
Ástandið undanfarin tvö ár hefur haft skelfilegar afleiðingar í för með sér fyrir milljarða manna um allan heim. Stríðið í Úkraínu fylgdi í kjölfar COVID-19 heimsfaraldurins, sem skullu á heiminum á tíma gríðarlegra félagslegra og efnahagslegra umskipta, hættulegra breytinga á plánetunni og aukninnar sundrungar.
Í fyrsta skipti á þeim 32 árum sem UNDP hefur tekið saman lífskjaralistann (the Human Development Index), hefur lífskjörum almennt hnignað í heiminum tvö ár í röð. Lífskjör hafa minnkað og eru komin aftur á það stig sem þau voru að meðaltali í heiminum 2016. Þetta þýðir að stór hluti þess árangurs, sem náðst hafði í að ná Heimsmarkmiðum Sameinuðu þjóðanna um sjálfbæra þróun, hefur gengið til baka.
Afturförin er nokkuð almenn. Lífskjör í 90 prósentum ríkja hafa rýrnað á að minnsta kosti öðru af tveimur síðastliðnum árum, 2020 eða 2021 og bæði árin í 40% ríkja. Það bendir til að kreppan fari enn dýpkandi sums staðar.
Sum ríki eru að rísa á fætur að nýju, en bati er ójafn og aðeins að hluta og hefur aukið á bilið í heiminum þegar mannleg þróun er annars vegar. Sérstaklega hafa latneska Ameríka, Karíbahafið, Afríka sunnan-Sahara og Suður Asíu orðið hart úti.
„Veröldin er að reyna að staulast á fætur eftir tvær kreppur, hverja á fætur annari,“ segir Achim Steiner, forstóri UNDP. „Það sverfur að vegna dýrtíðar og orkukreppu. Þá er freistandi fyrir ráðamenn að grípa til skammtímalausna til að vinna bug á orkukreppunni á borð við niðurgreiðslu jarðefnaeldsneytis. Hins vegar slær það aðeins á frest óumflýjanlegum langtíma kerfisbundnum breytingum. Við erum sem stendur sem lömuð gagnvart þessum breytingum. Óvissa ríkir í heiminum og við þurfum á endurnýjun hnattrænnar samstöðu að hald tl þess að glíma við innbyrðist tengdar, sameiginlegar áskoranir.“
Í Lífskjaraskýrslunni er farið í saumana á því hvers vegna nauðsynlegar breytingar hafa ekki orðið. Færð eru rök fyrir því að margar ástæður séu fyrir því, þar á meðal að óöryggi og sundrung þrífist hvor á annari og hindri þá samstöðu og sameiginlegar aðgerðir sem nauðsynlegar eru til að glíma við kreppur á öllum stigum. Nýjar tölur sýna líka að þeir sem upplifa mest óöryggi eru líka líklegastir til að aðhyllast öfgakenndar pólítiskar skoðanir.
„Jafnvel áður en COVID-19 reið yfir, stóðum við frammi fyrir tvenns konar þversögnum þar sem óöryggi og sundrung eru fylgifiskar framþróunar. Í dag segist þriðjungur jarðarabúa vera undir álagi og minna en þriðjungur fólks segist treysta öðrum. Af þeim sökum stöndum við frammi fyrir þrándi í götu þess að hrinda í framkvæmd stefnumiðum sem leysa vanda jarðarbúa og plánetunnar,“ segir Achim Steiner. „Markmið þessarar nýju greiningar er að vekja fólk til umhugsunar um hvernig hægt er brjótast út úr blindgötunni og marka nýja braut úr hnattrænni óvissu. Við höfum skamman tíma til stefnu til endurræsa kerfi okkar og tryggja framtíð sem byggir á markvissum loftslagsaðgerðum og nýjum tækifærum fyrir alla.“
Í skýrslunni er lagt til að ríki heims grípi til stefnumörkunar þar sem áhersla er lögð á fjárfestingar; allt frá endurnýjanlegri orku til viðnáms við heimsfaröldrum. Hins vegar eru lagðar til tryggingar – þar á meðal félagsleg vernd til þess að undirbúa samfélög fyrir öldugang óvissrar veraldar. Þá er bent á að að nýsköpun í öllum sínum birtingarmyndum geti stuðlað að aukinni hæfni til að takast á við hvaða áskoranir, sem heimurinn kann að mæta.
„Til þess að marka braut óvissutímum, ber að tvíefla mannlega þróun og horfa lengra en bara til þess að auka auð fólks og bæta heilsu,“ segir Pedro Conceição hjá UNDP, aðalhöfundur skýrslunnar. „Þessi atriði verða áfram mikilvæg. En við verðum að einnig að vernda plánetuna og útvega fólki úrræði til að finna til öryggis, finnast það hafa stjórn á lífi sínu og öðlast von fyrir framtíðina.“
Þann 24. september fóru fjórir nemendur ásamt kennara sínum úr Framhaldsskólanum í Mosfellsbæ til Danmerkur á ráðstefnuna „Nordic Camp – Stand Up For Human Rights“ en markmið hennar var að auka þekkingu og áhuga á mannréttindum hjá yngri kynslóðinni. Á ráðstefnunni voru 14-18 ára nemendur frá Íslandi, Grænlandi, Færeyjum, Noregi, Finnlandi, Danmörku og Kanada. Þegar allir voru komnir fór hópurinn í skemmtilega ferð um Kaupmannahöfn og nærliggjandi svæði eins og Hróarskeldu og Krónborgarkastala.
Ferðin var fjármögnuð af dönsku UNESCO deildinni , en FMOS hefur verið UNESCO skóli frá árinu 2020. Þeir nemendur sem fóru í ferðina eru: Arnaldur Daðason, Kristján Brjánsson, Matthildur Sela Albertsdóttir og Savia Guimaraes.
Nemendur tóku þátt í umræðum og „workshops“ og ræddu m.a. um hvernig hægt væri að auka þekkingu ungs fólks á mannréttindum, flestir voru sammála því að besta leiðin til þess sé með fræðslu. Fulltrúar frá Rapolitics og The Danish Institute for Human Rights komu og héldu fyrirlestur um það hvernig hægt væri að koma boðskapnum áleiðis í gegnum rapp og hipp hopp og vakti það mikla lukku.
Þegar ráðstefnunni lauk fóru allir nemendurnir í aðra skóla til þess að sjá kennsluhætti þar. Íslensku krakkarnir þurftu ekki að fara langt því skólinn þeirra var í Köben. Skólinn heitir Niels Brock og er einn elsti verslunarskóli á landinu. Það var skemmtilegt prógramm sem skólinn hafði skipulagt fyrir íslenska hópinn, það voru gerð verkefni um mannréttindi og síðan var farið í Kristjaníu sem var hápunktur ferðarinnar.
Hópurinn kom aftur heim 1. október alsæl með mikilvæga þekkingu og reynslu um mannréttindi og mikilvægi þeirra, sem nemendur munu seint gleyma.
Í dag, 24. október höldum við upp á Dag Sameinuðu þjóðanna en þá var Stofnsáttmáli SÞ staðfestur árið 1945. í tilefni dagsins gaf Aðalframkvæmdastjóri SÞ, António Guterres út ávarp sem við hjá Félagi SÞ höfum nú þýtt yfir á íslensku.
SKILABOÐ FYRIR DAG SAMEINUÐU ÞJÓÐANNA
24 október 2022
Sameinuðu þjóðirnar eru afurð vonar.
Vonin – og viljinn – í eftirfara seinni heimsstyrjaldarinnar til að færast frá alþjóðaátökum til alþjóðasamvinnu.
Í dag reynir á stofnun okkar sem aldrei áður.
En SÞ voru gerðar fyrir tíma sem þessa.
Núna, meira en nokkru sinni fyrr, þurfum við að blása lífi í þau gildi og meginreglur Sáttmála SÞ á heimsvísu.
Með því að gefa frið tækifæri og binda enda á átök sem stofna lífum í hættu, framtíðum og alþjóðaþróun.
Með því að uppræta sárafátækt, draga úr ójöfnuði og bjarga heimsmarkmiðunum.
Með því að vernda jörðina okkar, meðal annars með því að komast yfir þörf okkar á jarðefnaeldsneyti og hefja endurnýjanlegu orkubyltinguna.
Og að lokum með því að jafna aðgengi að tækifærum og frelsi fyrir konur og stelpur og tryggja mannréttindi fyrir alla.
Á sama tíma og við höldum upp á Dag Sameinuðu þjóðanna skulum við blása nýju lífi í von og trú okkar fyrir hverju við getum áorkað þegar við vinnum saman öll sem eitt, í alþjóðlegum samhug.
Mynd af Mariama. Andlit ásamt réttu nafni er leynt vegna persónuverndar og öryggis viðmælanda. Mannfjöldasjóður SÞ/Melvis Kimbi
„Áhersla mín núna er menntun mín“ segir fórnarlamb nauðgunar neydd til barneignar á barnsaldri sem berst nú gegn fordómum til þess að ljúka menntun sinni.
Í Moroni, höfuðborg Kómoreyja – „Ég fylgdi honum inni húsið. Ég vissi ekki að hann myndi nauðga mér.“
Þegar Mariama* var einungis 13 ára var henni nauðgað af nágranna sínum eftir að hafa komið heim úr skólanum. Níu mánuðum síðar varð hún móðir þrátt fyrir að vera sjálf barn. Rúmlega 17 prósent kvenna á Kómoreyjum hafa orðið fyrir líkamlegu eða kynferðislegu ofbeldi og yfir 30 prósent stelpna eru giftar á barnsaldri samkvæmt Mannfjöldasjóði SÞ (UNFPA).
„Síðastliðið ár tókum við á móti 173 tilkynningum um kynferðislegt ofbeldi og þar á meðal voru 162 gagnvart ungum stelpum undir 17 ára aldri.“ – segir Said Ahamed Said frá Heilbrigðisráðuneyti Kómoreyja.
Þrátt fyrir að hafa orðið fyrir miklu áfalli og mikilli hræðslu í kjölfar nauðgunarinnar var Mariama staðráðin í leit sinni að hjálp og réttlæti. Hún leitaði til þjónustumiðstöðvarinnar Hlustun og verndun (e. Listening and Protection Services) sem veitir konum og börnum stuðning sem hafa orðið fyrir ofbeldi en slík þjónustumiðstöð er studd af Mannfjöldasjóði SÞ og er hún staðsett í höfuðborginni Moroni.
Miðstöðin veitti Mariama læknis- og lögfræði aðstoð og fylgdi málinu eftir allt til handtöku gerandans. Miðstöðin á Kómoreyjum ásamt annarri þjónustu á alþjóðavísu er eitt af úrræðum Mannfjöldasjóðs SÞ sem hjálpa fórnarlömbum að endurbyggja líf sitt. En vegna félagslegra fordóma er erfitt fyrir fórnarlömb eins og Mariama að tilkynna ofbeldi og leita sér hjálpar.
Mynd af leiðbeinanda frá þjónustumiðstöðunni eiga samtal við Mariama. Mannfjöldasjóður SÞ/Melvis Kimbi
„Það er tabú að kona tilkynni ofbeldi. Ef hún deilir enn heimili með manninum sínum þá er ekki algengt að tilkynnt sé. Konurnar hafa litlar sem engar tekjur og það er engin félagsþjónusta sem sinnir slíkum málum, né staður þar sem þær geta sótt öruggt húsaskjól“ segir Said Ahamed Said.
Mannfjöldasjóður styður miðstöðina á Kómoreyjum meðal annars með því að veita aðstoð við fæðingar, getnaðarvarnir, stuðning og umönnun fórnalamba nauðgunar, skimun fyrir kynsjúkdómum, og tilvísanir til læknisþjónustu. Síðan 2021 hefur Mannfjöldasjóður SÞ einnig sent sálfræðing til að veita sálfræðilegan stuðning til kvenna og stúlkna sem þurfa að sjá um fjölskyldur sínar sjálfar.
Þrátt fyrir að hafa brotið á barni var nauðgari Mariama látinn laus eftir að hafa afplánað einungis eitt ár.
„Ég sé hann enn í hverfinu okkar, en ég held mér fjarri eða fer aðra leið. Ef hann reynir að tala við mig, þá svara ég ekki“
Þrátt fyrir mikinn ótta að verða fórnarlamb ofbeldis aftur þá heldur Mariama því staðfestu að nú sé áherslan menntun hennar en hana langar að verða lögfræðingur.
Mannfjöldasjóður SÞ vinnur að því að fylgjast með og binda enda á hvers kyns ofbeldi gegn konum og stúlkum í Kómoreyjum og á alþjóðavísu með því að styrkja getu samstarfsaðila, koma á gjaldfrjálsri ábendingalínu þar sem fórnarlömb geta kallað eftir aðstoð og styðja við læknis- og lögfræðiaðstoð.
Á nýlegum hliðarviðburði á 77. Allsherjarþingi Sameinuðu þjóðanna var lögð rík áhersla á mikilvægi þess að tryggja ábyrgð á kynferðisofbeldi en með því er lögð áhersla á nauðsyn þess að einblína umfram allt á þarfir og réttindi fórnarlamba.
„Kynferðisofbeldi er ekki óumflýjanlegt,… Við getum ekki leyft því að verða eðlilegt undir neinum kringumstæðum. Þetta er alþjóðlegt neyðarástand sem krefst fullrar skuldbindingu okkar, samvinnu og virkni: Konur og stelpur geta ekki beðið lengur.“ – Dr. Natalia Kanem Framkvæmdastjóri Mannfjöldasjóðs SÞ
*Nöfnum hefur verið breytt til að tryggja persónuvernd og öryggi viðmælenda.
Í dag opnaði ljósmyndasýningin ‘Barnungar mæður’ eða ‘Child mothers’ í Smáralind á alþjóðlegum degi stúlkubarnsins.
Utanríkisráðherra Íslands, Þórdís Kolbrún Reykfjörð Gylfadóttir opnaði sýninguna formlega ásamt Pernille Fenger, skrifstofustjóra norrænu skrifstofu UNFPA, Mannfjöldasjóðs SÞ og Völu Karen Viðarsdóttir, framkvæmdastjóra Félags SÞ. Ungmenni úr 9. og 10. bekk Salaskóla voru viðstödd opnunina og kynntu sér sögurnar.
Þórdís Kolbrún Reykfjörð Gylfadóttir, utanríkisráðherra, Vala Karen Viðarsdóttir, framkvæmdastjóri Félags SÞ ásamt Pernille Fenger, skrifstofustjóra norrænu skrifstofu Mannfjöldasjóðs SÞ. Mynd: UtanríkisráðuneytiðNemendur úr 9. og 10. bekk Salaskóla ásamt Þórdísi ráðherra, Völu frá Félagi SÞ og Pernille frá Norðurlandadeild UNFPA. Mynd: Utanríkisráðuneytið.
Sýningin fjallar um aðstæður ungra stúlkna sem takast á við móðurhlutverkið í fimm ólíkum ríkjum heimsins. Markmið sýningarinnar er að vekja athygli á stöðu þeirra og veruleika og um leið mikilvægi alþjóðlegrar þróunarsamvinnu til að stuðla að auknum réttindum stúlkna og kvenna. Þar ber sérstaklega að nefna að mikilvægt sé að binda enda á skaðlegar hefðir sem hafa ótríræð áhrif á líf stúlkubarna, líkt og barnahjónabönd og kynfæralimlestingar.
Á hverju ári er áætlað að um tvær milljónir stúlkna eignist börn fyrir fimmtán ára aldur. Barnæsku þeirra er skipt út fyrir móðurhlutverk – oft gegn þeirra vilja. Stúlkur í slíkri stöðu geta staðið fyrir miklum hindrunum í lífinu þar sem þær ná oft ekki að mennta sig, giftast ungar og margar hverjar lifa með alvarlegum heilsufarsvandamálum tengdum meðgöngu þar sem þær hafa ekki náð fullum líkamsþroska.
Ljósmyndarinn Pieter ten Hoopen og fjölmiðlakonan Sofia Klemming Nordenskiöld hittu barnungar mæður í fimm löndum og þremur heimsálfum. Sögur þeirra sýna raunveruleikann sem barnungar mæður standa frammi fyrir og sýna okkur; hvers vegna þær urðu mæður svona ungar, hvaða erfiðleikum þær standa frammi fyrir, í hverju hamingja þeirra felst og frá brostnum og nýjum draumum – þeirra eigin og fyrir hönd barna þeirra. Með #childmothers, leitast Plan International og UNFPA, Mannfjöldasjóður Sameinuðu þjóðanna við að gefa þessum stúlkum rödd. Það þarf að leggja meira af mörkum til að vernda stúlkur í þessari stöðu og
gera þeim kleift að taka eigin ákvarðanir. Þá er ekki síst mikilvægt að ná til þeirra sem eru nú þegar orðnar mæður og tryggja möguleika þeirra á að snúa aftur í skóla og fylgja draumum sínum.
UNFPA, Mannfjöldasjóður Sameinuðu þjóðanna er sú stofnun SÞ sem vinnur að því að efla og tryggja kyn- og frjósemisheilsu og réttindi stúlkna og kvenna. Stofnunin vinnur í yfir 150 löndum og á í samstarfi við stjórnvöld, borgarasamfélag, einkageirann, fræðisamfélagið og tileinkar sér
mannréttindamiðaða nálgun í öllu starfi sínu. Stofnunin leggur áherslu á konur og ungt fólk – einnig í mannúðaraðstoð.
Sýningin stendur yfir frá og með deginum í dag, 11. október en loka dagur hennar er 24. október, á degi Sameinuðu þjóðanna. Sýningin er staðsett á fyrstu hæð í Smáralind, fyrir utan Lyfju. Öll velkomin!
Fólk frá Ghana í Accra sjást hér útbúa skyrtur til útflutnings í Dignity DTRT verksmiðjunni. Mynd: Dominic Chavez/World Bank
Á dögunum gaf WHO, Alþjóðaheilbrigðismálastofnun SÞ út nýjar leiðbeiningar varðandi meðhöndlun andlegra vandamála á vinnustað ásamt hagnýtum aðferðum til meðferðar starfsmanna og kollega sem mögulega glíma við geðræn vandamál.
WHO hefur gefið þau tilmæli að best sé að tækla vandamálið við rótina með því að sporna við miklu vinnuálagi, neikvæðu atferli og öðrum þáttum sem auka stress og vanlíðan á vinnutíma. Þetta er í fyrsta skiptið sem WHO mælir með því að senda stjórnendur fyrirtækja og stofnana í þjálfun til styrkingar þeirra, svo hægt sé að takast á við og koma í veg fyrir þróun vinnuaðstæðna sem ýta undir mikið álag og kvíða starfsfólks. ILO, Alþjóðavinnumálastofnun SÞ ásamt WHO gaf einnig út aðskilda stefnuskrá með hagnýtum tilmælum og ráðum fyrir ríkisstjórnir, vinnuveitendur, starfsmenn og stofnanir, bæði í opinbera- og einkageiranum.
Fólk frá Ghana í Accra sjást hér útbúa skyrtur til útflutnings í Dignity DTRT verksmiðjunni. Mynd: Dominic Chavez/World Bank
Samkvæmt alþjóðaskýrslu WHO um andlega heilsu 2021, býr yfir milljarður manna með andleg vandamál og 15% fólks á vinnualdri glíma við geðröskun. Kvíðavaldandi vinnuaðstæður ásamt fordómum og misrétti á vinnustað auka álag þessa fólks verulega. Heimsfaraldur Covid-19 hefur þess að auki einungis ýtt undir þessi vandamál en samkvæmt skýrslunni jókst almennur kvíði og þunglyndi á heimsvísu um fjórðung eftir að faraldurinn hófst. Samt sem áður er enn þá mikið tabú að ræða geðræn vandamál og þær áskoranir sem felast í að vinna með og komast til móts við þá sem glíma við slík vandamál á vinnustöðum.
“Á tímum þar sem fólk eyðir stórum hluta síns lífs í vinnunni er mikilvægt að tryggja öruggt og heilbrigt starfsumhverfi. Við verðum að fjárfesta í uppbyggingu forvarnarmenningar sem spornar við andlegum vandamálum á vinnustaðnum, endurmótar starfsumhverfið í þeim tilgangi að stöðva fordóma og félagslega einangrun, og tryggja að starfsmenn með geðræn vandamál finni vernd og stuðning“ – Framkvæmdastjóri ILO, Alþjóðavinnumálastofnunarinnar, Guy Rider.
