„Þetta COP hefur tekið mikilvæg skref í átt að réttlæti. Ég fagna þeirri ákvörðun að stofna hamfarasjóð (e. Loss and damage fund) og koma honum í gagnið á komandi tímabili“ – Aðalframkvæmdastjóri SÞ António Guterres

Stofnun hamfarasjóðs var samþykkt eftir harðar samningaviðræður þar sem einkum fulltrúar þróunarlanda biðluðu lönd heims að veita nauðsynlega hjálp til þeirra landa sem eru hvað viðkvæmust fyrir áhrifum loftslagsbreytinga.

Forseti COP27 og utanríkisráðherra Egyptalands Sameh Shoukry sagði í tengslum við stofnun sjóðsins að

„Heimurinn fylgist með, og ég hvet ykkur öll til að standa undir þeim væntingum sem heimssamfélagið hefur sett okkur, og sérstaklega af þeim sem eru viðkvæmastir og hafa samt lagt minnst af mörkum til loftslagsbreytinga„

Framkvæmdastjóri rammasamning SÞ um loftlagsbreytingar Simon Stiell bætti við með lokorðum sínum á ráðstefnunni að„Á COP27… höfum við ákveðið um veg áfram með það samtal um fjármögnun hamfarasjóðs.„

Baráttan fyrir 1,5 gráðum heldur áfram

Þrátt fyrir að samkomulag um þessi mál hafi verið talið kærkomið skref í rétta átt, virtist lítil hreyfing fram á við í öðrum mikilvægum málum, einkum varðandi það að hætta notkun jarðefnaeldsneytis í áföngum, og herða málfar um nauðsyn þess að takmarka hnattræna hlýnun við 1,5 gráður. Guterres minnti þjóðir heims á mikilvægi þess að viðhalda krafti í loftslagsaðgerðum til að uppfylla þau loforð sem gerð voru með Parísarsáttmálanum:

„Við verðum verulega að minnka losun gróðurhúsaloftegunda núna – og það er málefni sem COP tók ekki á.„

Einnig yrðu ríki heimsins að uppfylla loforð sem gefin voru um 100 milljarða árlegan styrk til þróunarlanda til að fást við loftslagsbreytingar og áhrif þeirra og ítrekaði einnig mikilvægi þess að breyta viðskiptamódelum fjölþjóðlegra þróunarbanka og alþjóðlegra fjármálastofnana.

„Þeir verða að sætta sig við meiri áhættu og nýta kerfisbundið einkafjármagn til þróunarlanda með sanngjörnum kostnaði,“ sagði hann að lokum.

Afrek COP27

COP27 kallaði saman yfir 35 þúsund manns af öllum stigum ríkisstjórna, áhernafulltrúa, aðgerðarsinna og borgaralegs samfélags. Þar voru rædd mikilvæg málefni varðandi lofslagsaðgerðir og skýrslur gefnar út varðandi þær.

Í fyrsta skiptið gaf sérfræðingahópur á háu stigi utan ríkisstofnana út skýrslu sem gagnrýndi harðlega grænþvott af hálfu einkageirans og hins opinbera. Samkvæmt skýrslunni þá villir grænþvottur og veik loforð um kolefnahlutleysi almenningi fyrir raunaðgerðum þessara stofnana og grefur því undan loftslagsaðgerðum á heimsvísu.

Einnig tilkynntu SÞ stofnun nýrrar framkvæmdaáætlunar fyrir snemmbúnar viðvaranir fyrir alla. Þessi áætlun gerir ráð fyrir fjárfestingum uppá 3,1 milljörðum USD milli 2023 og 2027.

Síðan kynnti fyrrverandi varaforseti Bandaríkjanna og þekktur loftslagsaðgerðarsinni, Al Gore með stuðningi Aðalframkvæmdastjóra SÞ um nýja óháða úttekt á losun gróðurhúsalofttegunda sem gefin er út af Climate TRACE Coalitition.

Hægt er að lesa um fleiri afrek COP27 og aðgerðir kynntar á ráðstefnunni hér.

 Heimildir:

COP27 closes with deal on loss and damage: ‘A step towards justice’, says UN chief | UN News

Frjáls félagasamtök í þróunarsamvinnu (FFÞ) buðu upp á samtal við þingmenn þann 17. nóv. síðastliðinn í Iðnó í gegnum fræðsluvettvanginn Þróunarsamvinna ber ávöxt.

Haldin voru fróðleg og áhugaverð erindi um þróunarsamvinnu og boðið upp á samtal þar sem fulltrúar viðkomandi félaga sátu fyrir svörum. Viðburðurinn, sem styrktur var af utanríkisráðuneytinu, var ætlaður þingmönnum sem taka ákvarðanir um málaflokkinn og þeim sem hafa áhuga á honum. Mæting var góð og spunnust áhugaverðar umræður um málaflokkinn. Vel þótti til takast og höfðu margir á orði að mikilvægt væri að halda viðburð sem þennan með reglubundnum hætti.

Einn þingmaður hafði þetta að segja:

,,Þetta var vel skipulagt. Upplýsingar voru á mannamáli, engar langlokur og náðuð þið að tengja okkur við bitran raunveruleika og hörmungar fólks á öllum aldri og kynjum i þróunarlöndum heimsins. Og ekki síst nauðsyn þess fyrir heiminn allan að taka af festu og ábyrgð á aðstæðum fólks sem þarf sannanlega á hjálp okkar að halda. Það er allt undir og þið komuð því vel til skila. Tilfinningin var einnig sú eftir fundinn að við Íslendingar erum lánsöm þjóð að hafa fagfólk með mikla þekkingu sem fer fyrir okkur i þróunar- og hjálparstarfi.‘‘

Markmið þróunarsamvinnu krefjast aukinnar umræðu, þar með talið mannúðaraðstoðar, og hvernig megi sem best nýta þá fjármuni sem settir eru í málaflokkinn þannig að þeir komi til móts við þarfir þeirra sem mest þurfa á aðstoð að halda.

Frjáls félagasamtök í þróunarsamvinnu (FFÞ) eru: ABC barnahjálp, Barnaheill, CLF á Íslandi, Hjálparstarf kirkjunnar, Kristniboðssambandið, Rauði Krossinn á Íslandi, SOS Barnaþorp, UNICEF á Íslandi og UN Women á Íslandi.

Félag Sameinuðu þjóðanna á Íslandi hefur leitt fræðslu samtakanna á vettvangi Þróunarsamvinna ber ávöxt síðustu ár og hefur vel til tekist. Í fyrra var til að mynda gefinn út fræðsluþátturinn Stóra myndin: Covid og heimsbyggðin sem sýnd var á RÚV. Þáttinn má nálgast á Youtube síðu vettvangsins.

Þörf er á sterkari samhug og samstöðu á heimsvísu til að takast á við miklar mannúðaráskoranir á Horni Afríku þar sem tugir milljónir manna hafa þolað langvarandi hungursneyð. Þrátt fyrir þessar alvarlegu aðstæður og hingnandi mataröryggi á skaganum hafa viðbragðsáætlanir einungis fengið helming þess fjárstuðnings sem nauðsynlegt er til að koma þeim í fulla framkvæmd.

„Þrátt fyrir óvissu sem fylgir úrkomuspám þá er það víst að brýn þörf liggur fyrir alþjóðlegum stuðningi og samstöðu til að afstýra hungursneyð“

segja samstarfsaðilar SÞ og Samræmingarskrifstofa SÞ í mannúðarmálum (OCHA) varðandi stöðuna á Horni Afríku. Undirstrikuðu þau þá einnig mikilvægi þess að ekki megi endurtaka þær hörmungar sem áttu sér stað árið 2011 þar sem yfir 260 þúsund manns létust af völdum þurrka í Austur-Afríku.

Hungursneyð snertir öll stig samfélaga og þar á meðal ekki síst börnin. Talið er að tæplega 7,5 milljónir barna undir 5 ára glími við vannæringu, og þar á meðal um 1,8 milljónir sem takast á við hana af alvarlegustu gerð. Einnig hafa kannanir gerðar milli mars og júní á árinu sýnt fram á að dánartíðni barna hefur hækkað markvisst og hefur nú náð yfir 2 af hverjum 10 þúsund hjá börnum undir 5 ára aldri.

Heilsa fólks á svæðunum hefur einnig orðið fyrir verulegum áhrifum af völdum hungursneyðar og þurrka þar sem yfir 23 milljónir manna þola nú vatnskort og um 1,7 milljónir manna hafa flúið heimili sín í leit að mat, vatni og öðrum nauðsynjum. Þessar aðstæður hafa neytt konur og börn til að ganga mun lengri vegalengdir til að ná sér í neysluvatn en ella sem eykur til muna líkur á að þau verði fyrir ofbeldi eða misnotkun.

Gert er ráð fyrir að aðstæður munu aðeins versna á svæðunum þar sem regnfall hefur verið lítið síðan í október og veðurfræðingar hafa spáð að það muni halda áfram næstu mánuði.

„Það er áhyggjuefni að það sé víðtæk samstaða meðal veðurstofnana um að það séu miklar líkur á áframhaldandi regnfalli undir meðallagi það sem eftir er núverandi tímabils, sem mun leiða til fordæmalausrar fimmtu verstu árstíð í röð“ – segja samstarfsaðilar SÞ og OCHA

Alþjóðlegar stofnanir ásamt ríkjum heimsins verða að styðja þessi lönd á Horni Afríku af meiri krafti þar sem að bati eftir þurrka af þessari stærðagráðu mun taka mörg ár, með mikill þörf á mannúðaraðstoð sem fram undan mun aðeins aukast árið 2023.

Heimildir:

https://news.un.org/en/story/2022/11/1130292?fbclid=IwAR2YpdO51KxyFzMGWQY0Q8YI3OezSwQbVxR9x8xJEAjk0F5rup5AYlh7SUE

Á dögunum gaf Alþjóðaveðurfræðistofnun SÞ (WMO) út bráðabirgða skýrslu þar sem fram kemur að hraði á hækkun yfirborði sjávar hefur tvöfaldast síðan 1993 og að vísbendingar séu til staðar um áður óþekkta bráðnun jökla í evrópsku Ölpunum. Lokaskýrslan kemur út næsta vor, en bráðabirgða útgáfa af henni var gefin út af WMO í tilefni COP27.

„Með meiri hlýnun fylgja verri áhrif… Við höfum svo hátt stig af koltvíoxíð í andrúmsloftinu núna að lægra markmið Parísarsamkomulagsins um 1,5 gráður er varla innan seilingar. Það er nú þegar of seint fyrir marga jökla og bráðnun mun halda áfram um hundraðir ef ekki þúsundir ára, með töluverðum afleiðingum þegar við kemur vatnsöryggi“ er haft eftir framkvæmdastjóra WMO, Petter Taalas.

Afleiðingar hnatthlýnunar eru alþjóðlegar. Alparnir hafa misst um 3 til 4 metra af skógarþykkni að meðaltali, hækkun og hlýnun sjávar hefur veruleg áhrif á menn jafnt sem sjávarlíf, þá hefur mataröryggi minnkað á viðkvæmum stöðum af völdum uppskerubrests, öfgakennt veðurfar ógnar mannslífum og hækkun hitastigs er byrjað að hafa bersýnileg áhrif um heim allan.

„Við verðum að svara neyðarkalli plánetunnar með aðgerðum, metnaðarfullum og trúverðugum loftslagsaðgerðum… COP27 verður að vera staðurinn – og nú verður að vera rétti tíminn“ sagði aðalframkvæmdastjóri SÞ, António Guterres í tengslum við skýrslu WMO og upphaf loftlagsráðstefnunnar COP27.

Fyrir áhugasama er bráðabirgðarskýrsla WMO aðgengileg hér.

Heimildir:

https://news.un.org/en/story/2022/11/1130237

„Svipt um grundvallarmannréttindi þjóðernis eru þau sem eru fædd eru ríkisfangslaus eða gerð ríkisfangslaus standa frammi fyrir skelfilegu lagalegu limbói. Það kemur í veg fyrir að þau fái að njóta grundvallarmannréttinda sinna ásamt fullri þátttöku í samfélaginu. Líf þeirra einkennist af útskúfun, sviptingu og jaðarsetningu“ – segir Filippo Grandi flóttamannafulltrúi Saminuðu þjóðanna (UNHCR/United Nations High Commissioner for Refugees).

Ríkisfangsleysi er alþjóðlegt vandamál sem hefur stórtæk áhrif á fleiri en 4,3 milljónir manna á heimsvísu. Þetta er mannréttindamál sem SÞ þurfa að taka sterkara á, er haft eftir Filippo Grandi á áttunda afmælisdegi alþjóðlegu herferðarinnar #Ibelong, til þess að útrýma ríkisfangsleysi.

„Þó að við höfum séð góða þróun á seinustu árum þá þurfum við að leysa þetta vandamál sem hrjáir mannkynið, þörf er á mun öflugri pólitískri skuldbindingu og fyrirhöfn til að bæta líf þessa milljónir manna sem lifa við ríkisfangsleysi og lifa á jaðrinum“ – Filippo Grandi.

Alþjóðasamfélagið hefur sett þá kröfu að bera kennsl á og vernda ríkisfangslaust fólk, ásamt því að koma í veg fyrir og draga úr ríkisfangsleysi á alþjóðavísu. Í þeim tilgangi hóf Flóttamannastofnun SÞ #IBelong herferðina til 10 ára árið 2014, til að vekja athygli á og safna stuðnings til lausnar á ríkisfangsleysi.

Síðan herferðin hófst 2014 hefur mikilvægur árangur áunnist í að leysa ríkisfangsleysi alþjóðlega. Tæp 450 þúsund fólks sem voru áður án ríkisfangs hafa fengið viðurkennt eða veitt ríkisfang og tugir þúsunda hafa núna leið til ríkisborgararétts þökk sé víðtækum breytingum á lagakerfum á alþjóðavísu. Auk þess hafa tengiliðir verið stofnaðir milli fólks án ríkisfangs og unnið hefur verið að lagabreytingum til að auka jafnrétti kynjanna til að öðlast ríkisfang.

„Svo lengi sem ríkisfangsleysi er alþjóðlegt vandamál, af mörgum mismunandi orsökum, að þá er það eitthvað sem hægt er að koma í veg fyrir, oft með mjög einföldum, staðbundnum lausnum… Ég biðla til ríkisstjórna og löggjafa um allan heim að fullnýta næstu tvö ár herferðarinnar til þess að flýta fyrir aðgerðum og loka laga- og stefnumörkunum sem enn skilja milljónir manna eftir á jaðrinum“ sagði Filippo Grandi í tilefni dagsins.

Þess má geta að í janúar 2021 gerðist Ísland aðili að samningum Sameinuðu þjóðanna um réttarstöðu ríkisfangslausra frá 1954 og 1961 en þeir öðluðust svo gildi í apríl sama ár. Ásamt alþjóðlegum flóttamanna- og mannréttindalögum mynda þeir alþjóðlegan lagaramma til að takast á við ríkisfangsleysi. Aðildin sem og þau fjölmörgu önnur skref sem Ísland hefur tekið ryðja brautina fyrir útrýmingu ríkisleysis í landinu. Ísland er þannig í sérstöðu til þess að ná að uppræta ríkisfangsleysi.

Fyrir þá sem hafa áhuga er hægt að læra meira um #IBelong herferðina hérna.

Heimildir:

https://www.unhcr.org/news/press/2022/11/636449014/unhcrs-grandi-urges-action-resolve-plight-stateless-living-shadows.html?fbclid=IwAR3zqbad0CULp0gQIczERvUx2vDCaysO96UsMWX7NeBGZFfHs83tkn51PAY