Í dag þann 21 september er alþjóðadagur friðar. Þemað í ár er „End racism. Build peace“ eða „Endum kynþáttahatur. Byggjum frið“.

Aðalframkvæmdastjóri Sameinuðu þjóðanna António Guterres sagði í yfirlýsingu sinni vegna alþjóðadagsins að:

 „Kynþáttahatur heldur áfram að byrla eitri fyrir stofnunum, samfélagsmynstrum, og hinu daglega lífi hvers samfélags. Áfram heldur það sem drifkraftur áframhaldandi misréttis. Og neitar fólki um grundvallarmannréttindi. Það veldur samfélagslegu ójafnvægi, grefur undan lýðræðishyggju, dregur úr lögmæti ríkisstjórna, og… tengingin milli kynþáttahaturs og misréttis kynjanna er ótvíræð“

Árlega tileinka SÞ þessum degi til styrkingar friðs með því að fylgjast með og kalla eftir sólarhrings vopnahlés og ofbeldisleysis, en til þess að ná raunverulegum alþjóðlegum- og samfélagslegum frið krefjist meira til. Á covid tímum sáum við aukið misrétti, ofbeldi og hatursorðræðu gagnvart einstökum kynþáttahópum sem var byggt á fordómum og fáfræði. Við sáum hvernig þetta samfélagsmynstur þróaðist og verðum öll að taka saman höndum til að vinna gegn þeim fordómum og misrétti sem því fylgir í öllum myndbirtingum þess.

Við eigum öll hlutverk í að byggja heim án fordóma með því að spyrna gegn því samfélagsmynstri sem viðheldur þeim. Við getum gert það með því að styðja hreyfingar og hópa sem sporna gegn misrétti og kenna jafnréttinda- og mannréttindafræðslu heima jafnt sem á alþjóðavísu. Einnig verðum við að standa gegn misrétti með því að taka þátt í umræðunni og tala gegn fordómum bæði á netinu og í okkar daglega lífi.

Sameinuðu þjóðirnar biðja öll að vinna saman gegn kynþáttahatri og misrétti með því markmiði að tryggja frið fyrir allt mannkyn og að vinna saman að heim án haturs og fordóma, heims þar sem friður, samúð og bræðralag ráða ríkjum.

Heimildir:

https://www.un.org/en/observances/international-day-peace

Leiðtogafundurinn ‘Umbreyting menntunar‘ (e. Transforming Education Summit) hefst í dag í New York en hann stendur yfir dagana 16., 17., og 19. september. Þar munu leiðtogar aðildarríkja SÞ koma saman og ræða brýna þörf á umbreytingu í menntamálum alþjóðlega. Þá verður fyrsta deginum helgað ungmennum og mikilvægi þess að raddir þeirra fái að heyrast og séu teknar til greina í öllum ákvörðunum.

Boðað var til fundarins um breytingar á menntun til að bregðast við alþjóðlegri kreppu í menntamálum – sem snýr að jöfnuði og námi án aðgreiningar, gæðum og mikilvægi en svokallað ‘Pre-Summit’ ráðstefna var haldin af UNESCO í París síðastliðinn júni sem mennta og barnamálaráðherra Ásmundur Einar Daðason sat ásamt sendinefnd. Krísan í menntamálum er oft hæg og óséð en hefur slæm áhrif á framtíð barna og ungmenna um allan heim. Leiðtogafundurinn í New York veitir einstakt tækifæri til að lyfta menntun upp á alþjóðlegri pólitískri dagskrá og virkja aðgerðir, metnað, samstöðu og lausnir til að endurheimta námstap sem tengist heimsfaraldri og sá fræjunum til að umbreyta menntun í heimi sem breytist hratt og stöðugt.

Í dag, 16. september fer fram svokallaður ‘Virkjunardagur’ (e. Mobilization Day) sem snýr alfarið að ungu fólki og er hann skipulagður og stýrður af ungmennum og felur í sér fulla þátttöku fjölmargra hagsmunaaðila. Á deginum er ætlað að koma á framfæri sameiginlegum tilmælum ungs fólks um umbreytingu menntunar til aðila sem sjá um ákvarðanir og stefnumótun innan ríkja. Einnig verður lögð áhersla á mikilvægi þess að virkja almenning á heimsvísu, ungmenni, kennara, borgaralegt samfélag og aðra til að styðja við umbreytingu menntunar um allan heim.  Ráðherrar og sendinefndir aðildarríkjanna eru hvattar til að taka virkan þátt í þessum aðgerðum og umræðum.

17. september verður ‘Lausnardagurinn‘ (e. Solutions Day) en þar er boðið upp á vettvang fyrir samstarfsaðila til að virkja stuðning til að hrinda af stað eða stækka verkefni sem tengjast ráðstefnunni og þemum hennar. Kynnt verða samtök um aðgerðir eða önnur fjölþætt verkefni hagsmunaaðila sem munu stuðla að umbreytingu menntunar. Aðildarríkin eru hvött til að skipuleggja saman fundi og viðburði þennan dag.

Á lokadeginum, 19. september verður svo ‘Leiðtogadagur‘ (e. Leaders Day) en hann er tileinkaður kynningu ríkja á skuldbindingaryfirlýsingum þjóðhöfðingja og ríkisstjórna í formi hringborða umræðu. Einnig verða haldnir þemafundir til að leggja áherslu á þverfaglega forgangsröðun við umbreytingu menntunar. Á þessum loka degi mun vera kynnt yfirlýsing ungmenna í tengslum við ráðstefnuna en einnig verður kynnt framtíðarsýn aðalframkvæmdastjóra SÞ á umbreytingu menntunar.

Fulltrúar Íslands í New York verða Katrín Jakobsdóttir, forsætisráðherra og Ásmundur Einar Daðasson, mennta- og barnamálaráðherra ásamt sendinefnd. Ungmennafulltrúi SÞ fyrir Íslands hönd á sviði barna og ungmenna, Inga Huld Ármann verður einnig með sendinefndinni og tekur þátt fyrir hönd ungmenna á Íslandi.

Afhverju menntun án aðgreiningar er mikilvæg fyrir alla nemendur

Sannarleg umbreyting menntunar verður að vera án aðgreiningar. Sú menntun sem við þurfum á að halda á 21. öldinni ætti að gera fólki af öllum kynjum, hæfileikum, þjóðerni, félagshagfræðilegum bakgrunni og aldri kleift að þróa þá þekkingu, færni og viðhorf sem þarf til seiglu og umhyggjusamra samfélaga. Í ljósi heimsfaraldurs, loftslagsvanda, vopnaðra átaka og allra áskorana sem við stöndum frammi fyrir núna, skiptir umbreytandi menntun sem gerir sér grein fyrir möguleikum hvers og eins sem hluta af samfélaginu, mikilvæg fyrir heilsu okkar, sjálfbærni, frið og hamingju.

Til að ná þeirri framtíðarsýn þurfum við að grípa til aðgerða á kerfislægum stigum. Ef við ætlum að komast að kjarnanum í því að takast á við misrétti þurfum við breytingar á menntakerfinu okkar í heild sinni, þar á meðal formlegum og óformlegum menntunarrýmum.

Heimildir: 

Transforming Education Summit | United Nations

Why inclusive education is important for all students | United Nations

Þann 8. september samþykktu aðildarríki á Allsherjarþingi SÞ einhljóða ályktun um stofnun nýrrar æskulýðsskrifstofu SÞ. Þetta er gríðarlega mikill sigur fyrir ungmenni um allan heim en mikil vinna hefur farið í vinnslu ályktunarinnar, samráð og samningaviðræður.

Skrifstofan mun stuðla að og samræma aðgerðir til að efla aðkomu ungs fólks, hagsmuni og réttindi þeirra innan SÞ en margir telja það löngu orðið tímabært að efla raddir og aðkomu ungmenna á alþjóðlegum vettvangi.

Félag Sameinuðu þjóðanna á Íslandi fagnar þessum breytingum og hlakkar okkur til að sjá skrifstofuna verða að veruleika og hefja störf.

Eftirfarandi skot af Twitter er frá Abdulla Shahid, forseta 76. Allsherjarþings SÞ. Nýr forseti, Csaba Kőrösi hefur störf sín þann 13. september þegar 77. Allsherjarþing kemur saman.

Mennta-, vísinda- og menningarmálastofnun Sameinuðu þjóðanna (e. UNESCO) stuðlar að fjölbreyttum verkefnum á sviði menningar- og menntamála – þar með talið menningarlegri fjölbreytni, verndun náttúru- og menningarminja og alþjóðlegu samstarfi í vísindum og menntamálum. Ísland gerðist aðili að UNESCO 1964 og hefur verið starfandi landsnefnd UNESCO á Íslandi frá 1966.

Þann 1. september síðastliðinn stóð landsnefnd UNESCO á Íslandi fyrir UNESCO deginum í þriðja sinn, samráðs- og kynningarfundi íslenskra aðila sem vinna að UNESCO verkefnum hér á landi og sinna samstarfi við stofnunina. Fundurinn fór fram í gestastofu Haksins á Þingvöllum.
Fulltrúar níu aðila og verkefna kynntu nýleg verkefni og hvað væri helst að frétta af vettvangi þeirra.

• Sæunn Stefánsdóttir, formaður landsnefndar, og Áslaug Dóra Eyjólfsdóttir, aðalritari íslensku UNESCO nefndarinnar, fóru yfir það helsta sem fram fór á síðustu aðalráðstefnu UNESCO í nóvember 2021 og Evrópufundi UNESCO landsnefnda sem fram fór á Íslandi í maí sl.

• Gestgjafi dagsins, Einar Á. E. Sæmundsen, þjóðgarðsvörður Þingvalla, fjallaði um áskoranir og tækifæri Þingvalla sem eru á heimsminjaskrá UNESCO.

• Þá kynnti Ragnhildur Sigurðardóttir, framkvæmdastjóra Svæðisgarðs Snæfellsness, áform um að mynda fyrsta vistvanginn á Íslandi undir merkjum UNESCO eða Man and Biosphere.

• Auðbjörg Halldórsdóttir, fastafulltrúi Íslands gagnvart UNESCO, fór yfir verkefni Íslands í framkvæmdastjórn UNESCO en Ísland var kosið í framkvæmdastjórnina á aðalráðstefnu UNESCO í París í nóvember sl, og er Ísland fulltrúi Norðurlandanna í framkvæmdastjórninni.

• Næst kynntu Ann-Sofie Nielsen Gremaud, stjórnarformaður Vigdísarstofnunar – alþjóðlegrar miðstöðvar tungumála og menningar, og Sofiya Zahova, forstöðumaður Vigdísarstofnunar – alþjóðlegrar miðstöðvar tungumála og menningar, starf Vigdísarstofnunar og þátttöku hennar í áratugi frumbyggjamála hjá UNESCO (IDIL 2022-2032).

• Þá fjallaði Sigurður Sigursteinsson, formaður stjórnar Kötlu jarðvangs (e. Geopark) um úttektarkerfi jarðvanga hjá UNESCO, og Daníel Einarsson, verkefnisstjóri hjá Reykjans jarðvangi, fjallaði um þær áskoranir sem jarðvangurinn hefur staðið fyrir í nýlegum eldsumbrotum.

• Næst fjölluðu Vala Karen Viðarsdóttir, framkvæmdastjóri félags Sameinuðu þjóðanna á Íslandi, og Kristrún María Heiðberg, verkefnisstjóri UNESCO-skóla um verkefnið UNESCO-skólar og samhengið við heimsmarkmið Sameinuðu þjóðanna.

• Að lokum fjallaði Nína Björk Jónsdóttir, forstöðumaður GRÓ – Þekkingarmiðstöðvar þróunarsamvinnu, um starfið framundan og samstarfið við UNESCO, og Sjöfn Vilhelmsdóttir, forstöðumaður Landgræðsluskólans og Irma Erlingsdóttir, forstöðumaður Jafnréttisskólans, sem báðir starfa undir hatti GRÓ, sýndu dæmi um hvernig samstarfið við UNESCO hefur nýst við þróun skólanna.

UNESCO dagurinn er mikilvægur samráðsvettvangur íslenskra aðila að UNESCO. Á vettvangi sem þessum gefst þeim aðilum sem starfa undir merkjum UNESCO á Íslandi að stilla saman strengi og auka samstarf sín á milli. Til stendur að halda UNESCO-daginn aftur að ári.

*Frétt fengin frá Íslensku UNESCO nefndinni á Íslandi.

Dagana 25.-26. ágúst síðastliðinn var haldinn árlegur fundur NORDIC UNA (Félaga Sameinuðu þjóðanna á norðurlöndunum) í Helsinki.

Lengi hefur verið gott samstarf milli félaganna á norðurlöndunum en hópurinn hittist mánaðarlega á rafrænum fundi og svo árlega en þá skiptast félögin á að halda fundinn og nú var komið að finnska félaginu.

Á fundinum voru ýmis mikilvæg málefni rædd sem snúa að félögunum og SÞ, stefnumótun fyrir 2023 og helstu verkefni. Þá voru sérstaklega rædd þau verkefni sem félögin vinna að í sameiningu, alþjóðlegt samstarf, Globalis vefurinn, heimsmarkmið SÞ o.fl. Lengi vel hefur staðið til að félögin fimm (Ísland, Finnland, Danmörk, Svíþjóð og Noregur) haldi norrænt málþing um málefni sem snertir alla íbúa norðurlandanna. Undirbúningur er nú þegar hafinn og er frétta að vænta á næstu mánuðum en áætlað er að málþingið verði haldið í UN-City í Kaupmannahöfn í vetur.

Starfandi framkvæmdastjórar félaganna sátu fundina ásamt kynningarfulltrúum finnska félagsins. Árni Snævarr, upplýsingafulltrúi SÞ fyrir Vestur-Evrópu var einnig viðstaddur og veitti félögunum góða innsýn inn í starfsemi þeirra og ræddir voru fleiri möguleikar til samstarfs og frekari upplýsingagjafar til félaganna.

Eftir fjórar vikur af umræðum í höfuðstöðvum Sameinuðu þjóðanna í New York, lauk tíundu endurskoðunarráðstefnu aðildarríkja NPT sáttmálans um bann við útbreiðslu kjarnorkuvopna (Non-Proliferation Treaty) seint síðastliðinn föstudag, án neinnar loka niðurstöðu vegna neitunar Rússa vegna orðalags um yfirráð þeirra yfir úkraínskum kjarnorkuverum og því náðist ekki samstaða.

Aðalframkvæmdastjóri Sameinuðu þjóðanna lýsti yfir vonbrigðum sínum yfir því að lönd gætu ekki komist að samkomulagi í þessum efnum. Hann segir mikla þörf vera fyrir viðræður til að draga úr yfirvofandi kjarnorkuógn, sérstaklega nú, eftir að löndin náðu ekki samkomulagi á ráðstefnunni. Á ráðstefnunni átti að endurskoða hinn merkilega sáttmála um bann við útbreiðslu kjarnorkuvopna.

Fulltrúi Sameinuðu þjóðanna í afvopnunarmálum, Izumi Nakamitsu lýsti einnig yfir vonbrigðum sínum með niðurstöðuna.

“Við vissum öll að endanlegt uppkast var ekki fullkomnað skjal, en mikill meirihluti aðildarríkjanna töldu að það væri samt í þágu alþjóðasamfélagsins” sagði hún.

Nakamitsu sagði einnig að þótt þetta væri annað skiptið í röð sem ráðstefnunni lýkur án samstöðu að þá muni NPT ekki hrynja eða verða fyrir miklum skaða.

Hún sagði að svo hægt sé að snúa þessu mynstri við verði að tryggja rík tengsl og aðgerðir milli kjarnorkuvopnaríkja og þeirra sem eru ekki með kjarnorkuvopn, en fyrst og fremst innan kjarnorkuvopnaríkjanna sjálfra.

NPT sáttmálinn sem tók gildi í mars 1970 er eina bindandi skuldbindingin við markmið um afvopnun ríkja með kjarnorkuvopn.

Þrjú meginmarkmið sáttmálans eru: Afvopnun, bann við útbreiðslu kjarnorku og friðsamlega notkun kjarnorku. 191 lönd eru aðilar að sáttmálanum og Ísland skrifaði undir sáttmálann árið 1968.

“Sáttmálinn um afvopnun og bann við útbreiðslu kjarnorkuvopna er grundvallarstoð alþjóðlegs friðar og öryggis og er kjarninn í stefnunni um afvopnun og bann við útbreiðslu kjarnorkuvopna. Það sem er einstakt við sáttmálann er að nánast öll lönd í heiminum heiðra hann og stefnu hans um lagabundna skyldu um afvopnun , öryggisráðstafanir gegn útbreiðslu á kjarnorku og skuldbindingu um friðsamlega notkun á kjarnorku.”

-António Guterres, aðalframkvæmdastjóri Sameinuðu þjóðanna á fimmtíu ára undirritunarafmæli NPT þann 24. maí í Genf.

Heimildir:

https://www.un.org/en/conferences/npt2020

https://news.un.org/en/story/2022/08/1125572

Gærdagurinn markaði ár frá því að Afganistan féll alfarið undir stjórn Talíbana. Þennan dag í fyrra flúði forsetinn Ashraf Ghani frá Afganistan og Talíbanar náðu formlega völdum á ný, eftir 20 ára hlé.

Ríkisstjórn Afganistan og forsetinn flúðu, auk þess sem erlend ríki kölluðu starfsfólk sendiráða sinna heim. Talíbanar eru trúarlegur öfgahópur súnní múslíma sem byggia á sjaríalögum sem er strangasta túlkun Íslamstrúar. Talíbanar fagna deginum sem þjóðhátíð og segja daginn marka nýtt upphaf, en dagurinn markar mikla afturför og sorg fyrir milljónir manna þar sem mikið harðræði hefur ríkt í landinu.

Síðan Talíbanar náðu aftur völdum hafa markviss mannréttindabrot verið framin, sérstaklega gagnvart konum. Þeim hefur verið bannað að ferðast einar með flugvélum án þess að karlkyns skyldmenni sé með í för. Einnig eiga þær að hylja andlit og líkama á almannafæri og í sjónvarpi en einungis má sjást í augun á þeim. Samkvæmt reglum Talíbana mega stúlkur sem eru eldri en 12 ára ekki mennta sig í gagnfræði- og menntaskólum. Heimilisofbeldi, misnotkun og barnahjónabönd færast í aukana og ekkert bendir til þess að Talíbanar hafi í hyggju að standa við loforð sitt um að virða mannréttindi.

Sýndarhreinsun kvenna og stúlkna úr samfélaginu sem og kerfisbundin kúgun á þeim, er sérstaklega gróf. Hvergi í heiminum hefur verið gerð jafn útbreidd, kerfisbundin og umfangsmikil árás á réttindi kvenna og stúlkna. Mismunun og ofbeldið gagnvart þeim er ekki hægt að réttlæta á neinum forsendum.

“Bara svo það sé á hreinu: það sem við erum að verða vitni að í Afganistan í dag, er stofnanabundin, kerfisbundin kúgun kvenna” sagði Michelle Bachelet, mannréttindafulltrúi Sameinuðu þjóðanna.

Vestræn ríki og hjálparstofnanir hafa reynt að finna leiðir til að tryggja neyðaraðstoð í landinu en mannúðar- og efnahagskreppan sem nú ríkir þar hefur valdið milljónum skaða og sýnir engin merki um minnkun þess á næstunni. Spálíkön sem voru gerð af Þróunaráætlun Sameinuðu þjóðanna, UNDP gefa til kynna að um 97% íbúa verði bráðum nálægt eða undir fátæktarmörkum.

Mannfjöldasjóður Sameinuðu þjóðanna, UNFPA er áfram í landinu og býður fram þjónustu sína í öllum landshlutum. Meginverkefni þeirra eru: mæðravernd, vernd og þjónusta fyrir fórnarlömb kynbundins ofbeldis og afhending sjúkragagna á borð við sjúkrakassa fyrir kynheilbrigði og getnaðarvarnir. Einnig eru á staðnum aðrar stofnanir Sameinuðu þjóðanna, meðal annars Barnahjálp SÞ, UNICEF sem sérstaklega hefur beitt fyrir sér mikilvægi menntunar allra barna á öllum aldri og almennri hjálparaðstoð, bólusetningar o.fl. en einnig UN Women, UNAMA (Human Rights Service of the UN Assistance Mission in Afghanistan)og Matvælaaðstoð SÞ, WFP.

Heimildir: Fréttablaðið,

https://www.ruv.is/frett/2022/08/15/afganistan-ari-eftir-valdatoku-talibana

https://news.un.org/en/story/2022/08/1124592

https://news.un.org/en/story/2022/06/1120492

,,Námskeiðið gekk frábærlega og það var gaman að sjá þennan mikla og aukna áhuga á heimsmarkmiðunum,‘‘ segir Kristrún María Heiðberg, verkefnastjóri UNESCO skóla á Íslandi. Félag Sameinuðu þjóðanna á Íslandi stóð fyrir námskeiði fyrir kennara um heimsmarkmið Sameinuðu þjóðanna um sjálfbæra þróun í Salaskóla í Kópavogi 11. ágúst siðastliðinn.  ,,Þetta er í annað sinn sem við höldum þetta námskeið og það var fljótt að fyllast og við þurftum í raun að loka fyrir skráningu. En við ætlum að halda svona námskeið aftur því eftirspurnin er greinilega mikil.‘‘

Á námskeiðinu var m.a. farið í merkingu og markmið heimsmarkmiðanna og hvernig þau eru hugsuð út frá kennslu. Þátttakendur á námskeiðinu fengu í hendur tæki og tól til að nýta með markvissum hætti. Kennarar voru ánægðir með námskeiðið og fannst gott að fá betri innsýn og skilning á heimsmarkmiðunum.

,,Námskeiðið var mjög fræðandi og flott, vel skipulagt. Ég fer með innblástur inn í kennsluna í haust,‘‘

,,Námskeiðið var mjög fræðandi og flott, vel skipulagt. Ég fer með innblástur inn í kennsluna í haust,‘‘sagði einn þátttakandi. Annar sagði: ,,Það var uppbyggjandi að sjá ýmsa möguleika sem hægt er að nýta til að kenna nemendum um heimsmarkmiðin.‘‘

Fyrirlesari á námskeiðinu var Eva Harðardóttir, sem er uppeldis- og menntunarfræðingur og stundar doktorsnám við Háskóla Íslands. Rannsóknaráhersla hennar í doktorsnámi snýr að ungu flóttafólki og alþjóðlegri borgaravitund. Eva hefur starfað sem aðjúnkt við Menntavísindasvið Háskóla Íslands og hefur kennt fjölmörg námskeið m.a. um lýðræði, mannréttindi og borgaravitund ungs fólks. Eva starfaði sem menntunarsérfræðingur á vegum UNICEF í Malaví frá 2013-2016.

Kristrún sagði frá UNESCO skólum og kynnti skólanet UNESCO skóla. ,,Við sjáum aukinn áhuga hjá skólum að verða UNESCO skólar, en þar eru áherslurnar einmitt á heimsmarkmiðin, einnig menntun, vísindi, frið og mannréttindi. Skólanetið, sem er öllum opið, hefur að geyma fjölbreytt námsefni sem fellur vel að grunnþáttum aðalnámskráa grunn- og framhaldsskóla.‘‘

Skólar sem hafa áhuga á að gerast UNESCO skólar geta haft samband við Kristrúnu kristrun@un.is