Samkvæmt nýrri skýrslu sem gefin er út í samvinnu Alþjóðaveðurfræðistofnunar SÞ, Umhverfisstofnunar SÞ, NASA, Viðskiptaráðuneytis Bandaríkjanna og framkvæmdastjórnar ESB hefur notkun efna sem ógna ósónlaginu minnkað um 99%  síðan Montreal-sáttmálinn var undirritaður fyrir 35 árum síðan og því stuðlað verulega að endurnýjun ósónlagsins. Í skýrslunni kemur einnig fram að ef núverandi stefnur varðandi notkun þessara efna haldi gildi þá er áætlað að ósónlagið mun ná sér að fullu innan 40 ára.

Montreal-sáttmálinn var undirritaður í september 1987 og er merkilegt fordæmi um alþjóðlegan umhverfissamning sem setti reglur og stefnur fyrir notkun og framleiðslu 100 manngerðra efna sem flokkuð eru sem ósóneyðandi efni.

Þetta mikla afrek alþjóðasamfélagsins þjónar einnig baráttunni gegn hlýnun jarðar með því að hafa hjálpað til við að koma í veg fyrir hlýnun jarðar um hálfa gráðu og veita okkur:

„fordæmi fyrir loftslagaðgerðum. Árangur okkar við að útrýma ósónætandi efnum í áföngum sýnir okkur hvað hægt er að gera og hvað brýnt sé að koma í aðgerð, til að færa okkur frá notkun jarðefnaeldsneyta, draga úr losun gróðurhúsaloftegunda og þannig takmarka hlýnun“ – Petteri Taalas, framkvæmdastjóri Alþjóðaveðurfræðistofnunar SÞ.

Aðalframkvæmdastjóri SÞ António Guterres, tók undir orð Petteri og sagði þetta mikla afrek vera hvetjandi fordæmi um hverju heimurinn getur áorkað þegar við vinnum saman.

Heimildir:

https://news.un.org/en/story/2023/01/1132277

Skýrslan:

https://ozone.unep.org/system/files/documents/Scientific-Assessment-of-Ozone-Depletion-2022-Executive-Summary.pdf

 

„Ég fordæmi árásina gegn lýðræðislegum stofnunum Brasilíu sem áttu sér stað í dag. Virða verður brasilísku þjóðarinnar og stofnana landsins. Ég er fullviss að svo verði. Brasilía er gott lýðræðislegt land.“

 

Í athugasemdum við fréttamenn sagðist Guteres vera í áfalli yfir þessum árásum í ljósi niðurstöðu lýðræðislegar kosningar. Samt sem áður hefur Guterres ennþá

„fulla trú á því að Brasilía getur leyst úr þessu ástandi…[og] lýðræðislegir ferlar Brasilíu munu halda áfram ótrautt.“

Mannréttindafulltrúi SÞ, Volker Türk var einnig brugðið vegna atburðanna síðasta sunnudag og fordæmdi árásirnar á lýðræðislegar stofnanir Brasilíu:

„Ég fordæmi þessa árás á hjarta brasilíska lýðræðisins… [og] þetta er ris viðvarandi staðreyndaröskunar og hvatningu til ofbeldis og haturs af hálfu pólitískra, félagslegra og efnahagslegra aðila sem kynt hafa undir andrúmsloft vantrausts, sundrungs og eyðileggingu með því að hafna niðurstöðu lýðræðislegrar kosningar.“

Volker kallaði einnig eftir aðgerðum gegn óupplýsingum og hvatti leiðtoga Brasilíu til að styrkja lýðræðislegar stoðir landsins:

„Óupplýsingar og misbeiting verður að stöðva. Ég hvet brasilíska leiðtoga vísvegar um pólitíska litrófs Brasilíu til að vinna saman að því að endurheimta traust á lýðræðislegum stofnunum, og stuðla að opinberri umræðu og þátttöku… [og] stofnun mín er tilbúin í að styðja við ríkisstjórnina í að tækla við mannréttindabrot sem hrjá Brasilíu “

SÞ Sendiherra Brasilíu, Ronaldo Costa Filho sagði að ríkisstjórn hans væri þakklát fyrir stuðningsorð Guterres, Volker og stofnana SÞ.

„Við erum fullviss um að styrkur brasilískra stofnana muni gera okkur kleift að sigrast á ofbeldisfullum og eftirsjáverðum atvikum gærdagsins… [og] leyfa okkur að halda áfram ótrautt innan styrks lýðræðislegra stofnana okkar“ – Ronaldo Costa Filho

 

Heimildir:

https://news.un.org/en/story/2023/01/1132297

 

 

 

 

 

 

Sameinuðu þjóðirnar hafa tileinkað árinu 2023 sem alþjóðlegu ári hirsis og alþjóðlegu ári samtals í þágu friðar (e. International Year of Millets, International Year of Dialogue as a Guarantee of Peace).

Í viðtali við Morgunblaðið þann 27. desember síðastliðinn fjallaði framkvæmdastjóri Félags SÞ, Vala Karen Viðarsdóttir um þessi mikilvægu málefni:

 „Hvor tveggja eru viðeigandi málefni í þeirri stöðu sem nú er uppi í alþjóðasamfélaginu… [og] Hjá félaginu vekjum við athygli á þessum málum með samtali og fræðslu til almennings, heimsækjum skóla og stofnanir og ræðum við fjölmiðla. Leiðirnar eru margar og málefnin sem snerta allt mannkynið eru mikilvæg.“

Hirsi er ein helsta stoð lífsviðurværis samfélaga um allan heim en mikið hefur reynt á kornframleiðslu og flutning þess síðastliðið ár.

„Kornskortur vegna stríðsins í Úkraínu hefur haft neikvæð áhrif víða. Því þarf viðurkenningu á því að landbúnaður og fæðukerfið eru hvor sín hliðin á sama peningnum. Ný tækni og stafræn þróun geta sömuleiðis aukið virði framleiðslu og þar geta komið til bættar aðferðir við verkun, framleiðslu, flutninga, viðskipti, endurvinnslu og annað.“ – Vala Karen Viðarsdóttir

Í tengslum við málefni ársins er varðar mikilvægi samtals í þágu friðar ítrekaði hún mikilvægi þess til tryggingar mannréttinda á alþjóðavísu.

„Að koma í veg fyrir átök, vinna að friðsamlegri lausn deilumála, leita sátta og halda úti friðargæslu og afvopnun er hluti af því. Einnig að stuðla að mannlegri reisn og tryggja fólki réttindi og skapa möguleika til þátttöku í lýðræðislegum samfélögum þar sem jafnrétti er í heiðri haft. Þetta skiptir allt máli fyrir frið í heiminum. Skilningur á mismunandi trúarbrögðum og menningarlegri fjölbreytni um allan heim gerir slíkt einnig og að velja samræður og samningaviðræður í stað árekstra er nokkuð sem SÞ eiga að þjóna, sem vettvangur til þess að tryggja þessi tengsl og umburðarlyndi ólíkra þjóða.“

Þess að auki fjallaði Vala um starf félagsins er varðar kynningar á málefnum, verkefnum og alþjóðadögum SÞ.

„Margir alþjóðadaganna eru haldnir hátíðlegir í íslensku samfélagi, bæði af skólum, fyrirtækjum, stjórnvöldum og samtökum svo fátt sé nefnt.“

Fyrir áhugasama er fréttin hér í heild sinni:

Heimildir:

Morgunblaðið 27. desember 2022. Bls. 11 í prentaðri útgáfu.

Frá Afganistan til Úkraínu hefur 2022 verið erfitt ár fyrir mannkyn allt. Metfjöldi fólks hefur misst heimili sín, átök og stríð hrjá heilu löndin og kynbundið ofbeldi hefur aukist markvisst á vissum svæðum. Í tengslum við þessa slæmu þróun sagði Aðalframkvæmdastjóri SÞ António Guterres í nýárávarpi sínu að„Í gegnum 2023 þurfum við frið, meira en nokkru sinnu fyrr. Friður hvert við annað sem er áunninn með samræðum til að binda enda á átök. Friður við náttúruna og loftslag okkar, til uppbyggingar sjálfbærari heims.“

Guterres bætti við að friður er einnig nauðsynlegur til að tryggja reisn og öryggi kvenna og stúlkna og að okkur beri að vernda grundvallarmannréttindi þeirra jafnt sem mótmælendur og aðra samfélagshópa. Við þurfum líka að tryggja frið á netinu og koma í veg fyrir útbreiðslu falsupplýsinga og samsæriskenninga þannig að allir samfélags- og jaðarhópar geti notið internetsins „án hatursorðræðu og misnotkunar“.

Guterres endaði nýársávarp sitt með friðarákalli:

„Saman, skulum við gera 2023 að árinu þar sem friður er endurreistur í lífi, heimilum og heimi okkar.“

 

 

Heimildir:

https://news.un.org/en/story/2022/12/1132062

Ráðstefna SÞ um líffræðilegan fjölbreytileika (COP15) lauk í dag 19. desember en niðurstaða ráðstefnunnar er betri en talið var að myndi nást fyrir aðeins örfáum dögum síðan. Skrefið sem snýr að samkomulagi um að vernda 30 prósent af landsvæðum plánetunnar, strandsvæðum og innhöfum fyrir lok áratugarins, er þó talið vera aðeins fyrsta skrefið í að endurstilla samband okkar við náttúruna að mati Inger Andersen, framkvæmdastjóra Umhverfisstofnunar SÞ, UNEP. 

Tegundir í útrýmingarhættu eru um milljón og ef sú fjölgun heldur áfram mun það setja vistkerfi sem nauðsynleg eru til viðhalds heilsu og líf manna á plánetu okkar í verulega hættu. Vistkerfi heims eru flókin kerfi þar sem litlar breytingar geta haft mikil áhrif sem geta ekki öll verið löguð af mönnum. Meginmagn ávísaðra lyfja í iðnvæddum löndum eru til að mynda framleidd úr náttúrulegum efnum tekin úr dýra- og plöntuafurðum, og milljarðir manna á þróunarsvæðum reiða sig fyrst og fremst á hefðbundin lyf unnin úr plöntum.

Tap dýrategunda getur líka haft alvarleg áhrif á vísindastarf til betrunar heilsu og lífs manna. ‘Tilraunastofa náttúrunnar’ hefur starfað um milljarðir ára allt frá upphafi lífs á plánetu okkar og leyst ýmis vandamál sem hrjá enn þá mannkynið. Tökum sem dæmi ísbjörninn sem hefur orðið táknmynd ístaps og tegundataps vegna loftslagsbreytinga. Þrátt fyrir að sofa hálft árið og safna verulegri fitu yfir sumartímann þá eru ísbirnir ónæmir fyrir sykursýki 2 sem hrjáir milljónir manna á heimsvísu og er spáð að hrjá muni um 700 milljónir manna fyrir 2045.

Eins og með ísbjörninn þá er aðal ástæðan fyrir þessu alvarlega tegundatapi loftslagsbreytingar. Ef við breytum ekki lífsháttum okkar og minnkum notkun á jarðefnaeldsneyti verulega er áætlað að um fjórðungur af öllum landdýrategundum verði í útrýmingarhættu fyrir 2050. Einnig verða dýrategundir í sjó og ferskvatni settar í verulega hættu, og þar af sérstaklega þær sem lífa á kóralrifum, en ekki er enn búið að reikna endanlegu áhrif loftslagsbreytinga á þær tegundir.

Helsta áskorun stofnana og samtaka sem vinna að því að vernda líffræðilegan fjölbreytni á heimsvísu er að sannfæra þau sem sjá um ákvörðunartöku og samfélagið í heild að mannlegt líf og heilsa reiðir sig á heilbrigða jörð og vistkerfi. Jafnvel hagkerfi mannsins eru háð vistkerfum þar sem um helmingur heimsframleiðslu (44 trilljónir USD) kemur úr náttúrunni. Í samanburði eru áætlað að þurfi 700 milljarða USD árlega til að vernda líffræðilegan fjölbreytileika á heimsvísu sem er nauðsynleg fjárfesting fyrir alla menn – alls staðar.

Menn geta ekki lifað að fullu án náttúrunnar. Því verðum við sem heild að vinna að því að vernda allar þær plöntur, dýr og örverur sem við deilum þessari plánetu með, því það eru þessar lífverur sem reisa þau nauðsynlegu stoðkerfi sem gera allt líf – og þar með talið mannlíf – mögulegt.

 

Heimildir:

https://news.un.org/en/story/2022/12/1131682

https://www.naturestoolkit.com/_files/ugd/69fcc6_a11a5b6be7014c66be69d749ccd21ba4.pdf

 

Síðastliðna 4 mánuði hafa að minnsta kosti 166 almennir borgarar látið lífið og 237 særst alvarlega af völdum harðnandi átaka milli vígasveita í Efra-Níl ríkinu í Suður Súdan.

„Þessi morð, ásamt fréttum um kynbundið ofbeldi, mannrán, eyðileggingu eigna og rán, eru alvarleg mannréttindabrot sem verður að stöðva“ sagði Mannréttindafulltrúi SÞ, Volker Türk í tengslum við þessa alvarlegu þróun á svæðinu.

Kynbundið ofbeldi hrjáir svæðið sem aldrei fyrr og því hefur Mansalsfulltrúi Mannréttindafulltrúa SÞ, Siobhán Mullaly kallað eftir meiri athygli og aðgerðum af hálfu ríkisstjórnar Suður-Súdan og alþjóðasamfélagsins:

„Á þessum tímamótum í friðar- og ríkiuppbyggingu í Suður-Súdan, er brýnt að koma í framkvæmd aðgerðum sem koma í veg fyrir mansal og til að vernda eftirlifendur, og þar á meðal sérstaklega konur og börn… Átakatengt kynbundið ofbeldi, þar á meðal mansal, er enn alvarlegt mál… Það er þörf á áframhaldandi athygli á þessum hættum sem börn standa frammi fyrir í tengslum við vopnaða hópa og vígasveita, og þar á meðal vegna kynferðisofbeldis og mansals sem einnig er tengt átökum.“

Til að koma í veg fyrir þessa alvarlegu þróun í Suður-Súdan kallar Volker Türk eftir tafarlausum aðgerðum af hálfu stjórnvalda:

„Það er mikilvægt að ríkisstjórn Suður Súdan komi tafarlaust  í framkvæmd ítarlegri og hlutlausri rannsókn á ofbeldinu og draga gerendur til ábyrgða… [og] ég hvet alla þá sem eiga hlut í þessu tilgangslausa ofbeldi að leggja niður vopn sín og taka þátt í viðræðum og takast á við og leysa úr átökunum friðsamlega“

 

Heimildir:

https://news.un.org/en/story/2022/12/1131712

https://www.ohchr.org/en/press-releases/2022/12/south-sudan-un-human-rights-chief-urges-end-violence-upper-nile-state

 

Þann 11 nóvember síðastliðinn átti sér stað morgunþing með óformlegri máta milli forseta 77. allsherjarþingsins Csaba Kőrösi, og fastafulltrúa Allsherjarþings SÞ, þar sem rætt var um ‘neitunarvald’ (e. Veto Initiative).

Viðfangsefnið var tekið upp af allsherjaþingi SÞ  með samþykki ályktun 76/262 apríl 2022 í kjölfar að Rússar beittu neitunarvaldi sínu öryggisráði SÞ gegn tillögum er vörðuðu innrás þeirra í Úkraínu. Samkvæmt ályktun um neitunarvaldið að þá ber nú allsherjarþingi SÞ skyldu til að halda þing innan 10 daga eftir notkun þess meðal aðildarríkja öryggisráðs SÞ.

Í kjölfar morgunþingsins gaf forsetinn út formlegt bréf þann 28. nóvember sl. þar sem fram kemur samantekt af þeim lykilatriðum sem rædd voru. Meðal þess sem rætt var voru flókin atriði er varðar neitundarvaldið. Sumir sögðu að samþykki þess hafi leitt til aukins pólitísks kostnaðar fyrir beitingu þess á meðan aðrir héldu fram að neitunarvaldið leiði einungis til meiri sundrungar milli aðildarríkjanna.

Það er ekki nýtt að allsherjarþingið taki þátt í öryggismálum og því ber að halda því áfram ef aðstæður krefjast þess. Alþjóðleg stjórnmál og öryggisaðstæður eru ekki kyrrstæðar og aðstæður nútímans eru dæmigerðar um þróun neyðarástands um allan heim. Fulltrúar aðildarríkjanna voru öll sammála um að þær umræður sem eiga sér stað innan allsherjarþingsins eigi ekki að vera spegilmynd af þeim umræðum sem eiga sér stað innan öryggisráðsins. Þær umræður sem fari fram innan allsherjarþingins eigi að forðast sundrung og stöðvun samtals, og leiða að uppbyggilegum lausnum er varðar beitingu neitunarvaldsins.

Í lokaorðum bréfsins kallaði Csaba Kőrösi eftir að aðildarríki SÞ sýni pólítískan vilja og hugrekki.

„Í heimi sem stendur frammi fyrir flóknum og áður óþekktum neyðaraðstæðum, er meiri þörf en nokkru sinni fyrr að forysta og ákveðni allsherjarþingsins takist á við alþjóðlegar áskoranir sem þessar. Allsherjarþingið býr yfir þeim lagalegu og stjórnarlegu tækjum sem þarf til að koma nauðsynlegum aðgerðum í verk. Hafa aðildarríkin þann nauðsynlega pólitíska vilja og hugrekki sem þarf til þess?“

 

Heimildir:

https://www.un.org/pga/77/2022/11/28/letter-from-the-president-of-the-general-assembly-morning-dialogue-summary-veto-initiative/

https://www.undocs.org/Home/Mobile?FinalSymbol=A%2FRES%2F76%2F262&Language=E&DeviceType=Desktop&LangRequested=False