Kjartan Atli Óskarsson starfar sem aðstoðar verndarfulltrúi (e. Associate Protection Officer) hjá Flóttamannastofnun Sameinuðu Þjóðanna (UNHCR) í Juba, í Suður Súdan. Kjartan er uppalinn á Akureyri og hefur menntað sig í bæði stjórnmálafræði og sagnfræði. Kjartan Atli sótti um ungliðastöðu JPO (Junior Professional Officer Programme) í gegnum Utanríkisráðuneytið. Staðan er styrkt af ráðuneytinu en um ræðir sérfræðistörf sem ungum Íslendingum bjóðast á vegum Sameinuðu þjóðanna víða um veröld, svokallaðar. Um þessar mundir eru sex Íslendingar í slíkum störfum í Líbanon, Suður Súdan, Kenía, Simbabve, Malaví og Sierra Leone.

Kjartan hefur starfað hjá UNHCR í eitt ár eða frá því í febrúar 2022, og í tilefni af því var tekið við hann viðtal um hans upplifun af starfinu.  

 

 

Hvers vegna valdir þú að vinna fyrir UNHCR?   

„Það sem mér fannst áhugavert við að vinna fyrir UNHCR var að stofnunin vinnur með málaflokk sem fer aðeins vaxandi. Ef litið er til fjölgunar flóttafólks og fólks sem er á flótta innan eigin lands á heimvísu, er ljóst að þarfir þessa fólks munu aðeins halda áfram að aukast. Staðan í málefnum flóttafólks er krefjandi og tel ég mig geta lagt mitt af mörkum í því mikilvæga starfi sem unnið er á vegum Flóttamannastofnunar Sameinuðu þjóðanna. 

 

Það sem mér þótti enn fremur áhugavert var að fá frekari innsýn í hvernig viðbrögð við mannlegri neyð virka – sér í lagi þegar að kemur að fólki sem er á flótta innan eigin lands (e. internally displaced persons) eða IDPs eins og þetta er kallað í daglegu tali. IDPs er fjarlægt hugtak fyrir einstakling frá Íslandi og því er það mikil áskorun að vinna í kringum þann málaflokk.  

 

Mér fannst því spennandi að fá tækifæri til að vinna í mannúðarmálum, sérstaklega á stað eins og Suður-Súdan. Ástandið í Suður-Súdan er töluvert frábrugðið því sem maður er vanur frá Íslandi – sem dæmi má nefna að það ríkir útgöngubann á starfsfólk Sameinuðu þjóðanna á kvöldin – og það má því með sanni segja að með því að koma hingað hafi ég stígið stórt skref út fyrir þægindaramann. 

 

Áður en ég hóf störf hjá UNHCR starfaði ég í áritunardeild og borgaraþjónustu Utanríkisráðuneytis Íslands. Einn angi þess starf fólst í því að aðstoða íslenska ríkisborgara sem voru í neyð erlendis. Sú reynsla hefur eflaust kveikt þennan neista hjá mér að fara að starfa hjá UNHCR og hjálpa þeim sem eru í neyð.“ 

 

 

Hvernig myndir þú lýsa starfi þínu? 

„Starfssvið mitt frá því að ég byrjaði hér hefur verið mjög fjölbreytt og hef ég fengið að skyggnast inn í mörg hlutverk hér hjá UNHCR. Í dag starfa ég sem teymisstjóri í teymi sem einbeitir sér að fólki sem er á flótta innan eigin lands. Meira en 2.2 milljónir manna eru á vergangi innan Suður-Súdan. Sá flótti stafar bæði af átökum og loftslagsbreytingum, sér í lagi flóðum. Suður-Súdan er í framlínu loftslagsvárinnar og glíma daglega við afleiðingar loftslagsbreytinga. Staðan í Suður-Súdan er þar af leiðandi erfið í ljósi þess að landið hefur valdið litlum skerf loftslagsbreytinga en ber hvað mestan kostnað þegar að kemur að afleiðingum þeirra. 

 

Teymið sem ég starfa hjá veitir svæðisskrifstofum UNHCR í Suður-Súdan stuðning í verkefnum sem snúa að fólki sem er á flótta innanlands. Það felur í sér reglubundnar heimsóknir í IDPs búðir og samstarf með framkvæmdaaðilum okkar við að bera kennsl á fólk sem er í sérstaklega viðkvæmum aðstæðum og tryggja að þau hafi aðgang að réttindum sínum. Þetta geta til dæmis verið fatlaðir einstaklingar, einstæðir foreldrar, aðallega konur og heimilishald þar sem börn þurfa að annast aldraða. 

 

Mannúðarþörfin í Suður-Súdan er gríðarleg, nauðungarflutningar eiga sér stað nánast daglega. Þegar að nauðungarflutningar eiga sér stað þarf UNHCR að bregðast hratt og örugglega við, í samstarfi við aðra samstarfsaðila sem starfa í mannúðarmálum. Í því felst að til að mynda að finna það fólk sem er á flótta, meta þarfir þess og veita því viðeigandi aðstoð. Þessi aðstoð getur verið í formi þess að útvega nauðsynjar, veita peningaaðstoð eða að leiðbeina þeim í átt að nauðsynlegri grunnþjónustu. 

 

Að vinna með fólki sem er á flótta innan eigin lands getur reynst töluverð áskorun í samanburði við að vinna með flóttafólki, þar sem umboð, lög og reglugerðir eru umtalsvert óskýrari. Fólk sem er á flótta innan eigin lands er eðli málsins samkvæmt innan landamæra síns eigin ríkis og lítur því að þeim stjórnvöldum sem eru þar við völd, sem þýðir að ríkið sjálft er ábyrgt fyrir velferð þeirra. Fólk á flótta innan eigin lands flytjast oft til svæða þar sem erfitt reynist fyrir okkur að veita mannúðaraðstoð og af því leiðir er þetta fólk á meðal viðkvæmustu hópa í heiminum.“ 

 

 

Hvaða upplifanir hafa reynst eftirminnilegastar í störfum þínum fyrir UNHCR? 

„Eftirminnilegustu augnablikin eru þegar að þú getur veitt aðstoð til þeirra sem eru í gríðar mikilli neyð. Í Upper Nile, í norðurhluta Suður-Súdan, brutust út átök í ágúst 2022 sem hafa leitt til þess að tugþúsundir manna hafa verið á flótta. Sem hluti af teyminu mínu hef ég þrisvar sinnum ferðast til Malakal til að styðja við svæðisskrifstofu okkar þar sem leiðir viðbragðsáætlun UNHCR á þessu svæði. Í fyrsta skipti þegar að ég fór þar var það tiltölulega stuttu eftir að átökin höfðu blossað upp og var í raun ótrúlegt að sjá hversu fljótt og fagmannlega UNHCR brást við erfiðu ástandinu. 

 

Að heimsækja mismunandi staði í Suður-Súdan er áhrifamikið og sjá allt það frábæra starf sem svæðisskrifstofur okkar eru að vinna er magnað. Þau starfa náið með fólki sem hefur upplifað erfiða hluti og þó það sé alltaf jafn erfitt að sjá alla eyðilegginguna og mannlegar afleiðingar átaka, þá er það sama tíma traustvekjandi að sjá skjót og hispurslaus viðbrögð samstarfsfélaga minna hjá UNHCR.“ 

 

 

Hverjar eru áskoranir sem felast í því að starfa fyrir UNHCR og hvernig hefurðu upplifað þær? 

„Það felast þónokkrar áskoranir í því að starfa á því hættu svæði sem Suður-Súdan því miður er í dag. Í byrjun september heimsótti ég átaka svæði í Upper Nile og heimsóttum við stað við Hvítu-Níl sem heitir Adidiang. Þar hafði UNHCR, í samvinnu við aðra samstarfsaðila og stofnanir, aðstoðað við að koma upp búðum fyrir nokkur þúsund manns sem voru á flótta og höfðu neyðst til að flýja heimili sín. Aðeins viku síðar fékk ég svo þær fréttir að ráðist hefði verið á Adidiang og fólkið hefði neyðst aftur til að flýja fyrir lífi sínu. Þessi atburður undirstrikaði fyrir mér hversu viðkvæmt ástandið í Suður Súdan er fyrir fólk á flótta. 

 

Í desember á síðasta ári heimsótti ég líka þorp sem heitir Diel í norðurhluta Jonglei fylkis. Þar sá ég með eigin augum eftirköst árásar á þorp. Það var sláandi að sjá brunnin hús útum alls staðar og aldrað fólk sem sat í húsarústunum. Að sjá afleiðingar ofbeldis er alltaf óþægileg reynsla. 

 

Áskoranirnar framundan í Suður-Súdan eru miklar. Átökin Upper Nile ríkinu eru mjög alvarleg og engin lausn í sjónmáli. Stríðandi fylkingar hafa sérstaklega ráðist gegn óbreyttum borgurum, sem hefur ásamt auknum flóðum leitt til aukinna nauðungarflutninga. Upper Nile er birtingarmynd þess hversu gríðarlega mannúðarþörf loftslagsbreytingar og átök hafa skapað.“ 

 

 

Félag Sameinuðu þjóðanna stendur fyrir opnum kynningarfundi með Utanríkisráðuneytinu á þremur ungliðastöðum sem nú stendur til boða að sækja um. Kynningarfundurinn verður haldinn þann 22. febrúar, kl 12:00-13:15, og verður fundurinn rafrænn. 

Sótt er um á vef Stjórnarráðsins og er umsóknarfrestur til og með 15. mars 2023.

Nánari upplýsingar um ungliðaverkefni Sameinuðu þjóðanna og stöðurnar þrjár má finna hér, en áhugasöm geta einnig haft samband við Félag Sameinuðu þjóðanna á Íslandi fyrir frekari upplýsingar.

Hópur íslenskra sérfræðinga í aðgerðastjórnun í rústabjörgun á hamfærasvæðum  flaug til Tyrklands í gærkvöldi og lenti þar um kl 4 í nótt að íslenskum tíma. Upphaflega átti flugvél Landhelgisgæslunnar að fljúga með hópinn í gærdag, en vegna veðurs þurfti að fresta fluginu til næsta dags. En þar sem hver mínúta skiptir máli í hamförum sem þessum, var samið við Icelandair um að flytja hópinn til Tyrklands eins fljótt og hægt er, í gærkvöldi.

 

 

Stjórnvöld í Tyrklandi hafa sent út neyðarkall eftir aðstoð, og hafa viðbragðskerfi Sameinuðu þjóðanna og Atlandshafsbandalagsins gegnt mikilvægum þætti í að koma hjálparbeiðnum áleiðis. Íslensk stjórnvöld munu aðstoða við hjálpar- og björgunarstarfið í Tyrklandi, en einnig styðja fórnarlömb sem eiga um sárt að binda, í gegnum alþjóðleg hjálparsamtök.

 

Hópurinn sem fór til Tyrklands er sérfræðingasveit sem starfar innan vébanda Slysavarnafélagsins Landsbjargar. Í hópnum eru aðgerðastjórnendur, verkfræðingar og stuðningsteymi. Ísland er þátttakandi samstarfsvettvangs á vegum Sameinuðu þjóðanna um rústabjörgun (INSARAG) og er sveitin á viðbragðslista hans. Íslenski hóp­ur­inn mun vinna að svæðis­stjórn á Gazi­an­tep-svæðinu með björg­un­ar­hópi frá Kat­ar.

 

 

 

 

Heimildir: Stjórnarráð Íslands og MBL.

Árið 2022 lagði Ísland fram tvöfalt hærra fjárframlag til UNHCR (Flóttamannastofnun Sameinuðu þjóðanna) og er það stærsta fjárframlag sem Ísland hefur nokkru sinni lagt til UNHCR. Framlag Íslands var 4,2 milljónir bandaríkjadala sem eru um 600 milljónir íslenskra króna. Af framlaginu voru um 1,5 milljónir bandaríkjadala svokallað  óeyrnamerkt fjármagn, og er það þreföldun á slíku framlagi frá fyrra ári. 

„Þökk sé þessum fjármunum getum við aðstoðað flóttafólk, ekki aðeins við að finna öryggi, heldur einnig til að geta endurbyggt líf sitt með því að tryggja aðgang að heilbrigðisþjónustu, menntun og lífsviðurværi. Sem lítið land er alþjóðleg þátttaka Íslands í flóttamannavernd öðrum innblástur,“ sagði Henrik M. Nordentoft fulltrúi UNHCR fyrir Norðurlöndin og Eystrasaltslöndin. „Við vonum að Ísland haldi áfram þessu mikilvæga verkefni og beiti sömu sterku skuldbindingu um vernd flóttafólks heima fyrir.“ 

Framlag Íslands er gífurlega mikilvægt fyrir starf UNHCR, sem vinnur að því að aðstoða og vernda flóttafólk sem neyðist til að yfirgefa heimili sín. Árið 2022 var sérstaklega slæmt, og þar spilaði stríðið í Úkraínu stóran þátt. Stríðið hrinti af stað stærstu og verstu flóttamannakreppu sem hefur átt sér stað síðan í Seinni heimstyrjöldinni. Tæplega 8 milljónir manna hafa flúið Úkraínu auk þess sem um 6 milljónir eru á flótta innanlands.  

„Með meira en 100 milljónir manna sem eru neyddar frá heimilum sínum um gjörvallan heim vegna stríðs, ofbeldis, ofsókna og mannréttindabrota, er mannúðar- og verndarþörf mikil. Við treystum á stuðning gjafalanda og á Ísland í því sambandi skilið viðurkenningu fyrir að bregðast skjótt við alþjóðlegum aðstæðum með því að auka fjárframlög sín . . . Stuðningur Íslands og annara mannúðargjafa mun halda áfram að bjarga mannslífum árið 2023“,  sagði Henrik M. Nordentoft. 

 

Heimild: UNHCR Íslandi  

Á fjórða fundi Leiðtogaráðs Landssambands ungmennafélaga (LUF) þann 24. janúar var Isabel Alejandra Díaz kosin ungmennafulltrúi Íslands á vegum Sameinuðu Þjóðanna, á sviði mennta, vísinda og menningar. Næst flestu atkvæðin hlaut Benedikt Bjarnason, fulltrúi Ung norræn, og mun hann starfa sem varafulltrúi. Þetta er í fyrsta skipti kosið er á lýðræðislegan hátt í stöðu ungmennafulltrúa á sviði mennta, vísinda og menningar.

 

Isabel býr yfir nokkurri reynslu á sviðinu, en hún hefur setiðí háskólaráði HÍ, Röskvu, auk þess að hafa verið kjörin forseti Stúdentaráðs HÍ. Hún hefur starfað sem verkefnastjóri Tungumálatöfra og setið í ýnmsum hópum á sviði mennta-, menningar- og félagsmála, t.d. samráðsvettvangi um jafnrétti kynjanna á vegum Jafnréttisráðs og samhæfingarhópi stjórnvalda um atvinnu- og menntaúrræði.

Í framboðsræðu sinni sagði Isabel:  „Ég er sannfærð um að hlutverk rannsókna, lista og nýsköpunarstarfs sé að skila þekkingu inn í samfélagið í takt við það sem það þarfnast hverju sinni, og að það sé órjúfanlegur þáttur þeirrar sjálfbærrar þróunar sem við viljum sjá í umhverfinu okkar. Það tengist óhjákvæmilega heimsmarkmiðum Sameinuðu þjóðanna og nauðsyn þess að innleiðing þeirra sé skýr og markviss. Þessi tiltekna staða ungmennafulltrúa getur sannarlega verið liður í því að m.a. miðla starfsemi UNESCO til ungs fólks, skapa heildstæðari sýn á aðkomu þeirra og í senn verið rödd þess gagnvart stjórnvöldum þegar kemur að mennta, vísinda og menningarmálum.“

 

 

Isabel mun sitja á aðalráðstefnu UNESCO, í íslensku UNESCO nefndinni, sækja norræna samráðsfundi og ungmennaþing UNESCO í fyrir hönd íslenskra ungmenna.

Skipun og þátttaka ungmennafulltrúans er samstarf LUF, Félags Sameinuðu Þjóðanna á Íslandi og menningar- og viðskiptaráðuneytisins.

 

Heimild: Landssamband ungmennafélaga

Nánar um fréttina hér.

Lutana Ribeiro er eini kvenkyns höfðingi Parque das Tribos, þar sem um 4.500 manns búa. Parque das Tribos er frumbyggjahverfi í Manaus, höfuðborg Amazona fylkis í Brasilíu. Ribeiro er dyggur mannréttindasinni og er vel þekkt í sínu samfélagi.

Ég hef séð breytingu á konum sem höfðu ekkert hugrekki áður og grétu úti í horni af hræðslu

Ribeiro stóð nýlega fyrir vinnustofum UNFPA fyrir þolendur kynbundins ofbeldis, en um 50 konur á svæðinu mættu í vinnustofurnar. “Ég hef séð breytingu á konum sem höfðu ekkert hugrekki áður og grétu úti í horni af hræðslu” segir Lutana Ribeiro. Lutana segir einnig að fáar konur hafi þorað að tala fyrsta daginn, en að með tímanum hafi flestar konur sagt eitthvað um sína reynslu.

Markmið vinnustofanna var að upplýsa konur frumbyggjasamfélaga um nauðsynlega vitneskju, og að þær myndu koma þeim upplýsingum áleiðis til fjölskyldu og vina. Börn voru á meðal þeirra sem mættu í vinnustofurnar, svo mæður þeirra gætu tekið þátt. “Þetta er mjög mikilvægt framtak fyrir okkur, svo við getum verið sterkari, og fengið stuðning í gegnum umræður og reynslu” sagði Ribeiro.

Í vinnustofunum var farið yfir mismunandi tegundir ofbeldis, konurnar voru upplýstar um nálæg félagslegar stofnanir, en einnig var farið yfir Maria da Penha hegningarlögin sem tóku gildi árið 2006. Samkvæmt Maria da Penha lögunum má handtaka árásarmann sem brýtur á konu eða stúlku, og halda honum föngnum ef talið er að líf konunnar sé í hættu.

Íbúar Amason svæðisins standa frammi fyrir sérstökum áskorunum vegna þess hve dreifbýlt og einangrað svæðið er. Aðgangur að opinberri þjónustu er af skornum skammti, þar á meðal upplýsingar og aðstoð í tengslum við kynbundið ofbeldi, kynheilbrigði og kynfræðslu.

“Ofbeldi gegn konum er ekki óalgengt í Parque das Tribos . . . Sem leiðtogi hef ég upplifað margt. Konur hafa bankað upp á hjá mér og beðið um hjálp”. Ribeiro segir konurnar hafa valdeflast með þátttöku í vinnustofunum, og að þær hafi verið mjög áhugasamar um að deila sinni reynslu, eftir annan daginn með UNFPA teyminu. “Eftir dag tvö í vinnustofunum sögðu konurnar nóg komið af ofbeldi og að mennirnir myndu ekki lengur gera það sem þeim sýnist við konur, því nú séu þær sterkari”.

 

Heimildir:  UNFPA

Samkvæmt nýrri skýrslu sem gefin er út í samvinnu Alþjóðaveðurfræðistofnunar SÞ, Umhverfisstofnunar SÞ, NASA, Viðskiptaráðuneytis Bandaríkjanna og framkvæmdastjórnar ESB hefur notkun efna sem ógna ósónlaginu minnkað um 99%  síðan Montreal-sáttmálinn var undirritaður fyrir 35 árum síðan og því stuðlað verulega að endurnýjun ósónlagsins. Í skýrslunni kemur einnig fram að ef núverandi stefnur varðandi notkun þessara efna haldi gildi þá er áætlað að ósónlagið mun ná sér að fullu innan 40 ára.

Montreal-sáttmálinn var undirritaður í september 1987 og er merkilegt fordæmi um alþjóðlegan umhverfissamning sem setti reglur og stefnur fyrir notkun og framleiðslu 100 manngerðra efna sem flokkuð eru sem ósóneyðandi efni.

Þetta mikla afrek alþjóðasamfélagsins þjónar einnig baráttunni gegn hlýnun jarðar með því að hafa hjálpað til við að koma í veg fyrir hlýnun jarðar um hálfa gráðu og veita okkur:

„fordæmi fyrir loftslagaðgerðum. Árangur okkar við að útrýma ósónætandi efnum í áföngum sýnir okkur hvað hægt er að gera og hvað brýnt sé að koma í aðgerð, til að færa okkur frá notkun jarðefnaeldsneyta, draga úr losun gróðurhúsaloftegunda og þannig takmarka hlýnun“ – Petteri Taalas, framkvæmdastjóri Alþjóðaveðurfræðistofnunar SÞ.

Aðalframkvæmdastjóri SÞ António Guterres, tók undir orð Petteri og sagði þetta mikla afrek vera hvetjandi fordæmi um hverju heimurinn getur áorkað þegar við vinnum saman.

Heimildir:

https://news.un.org/en/story/2023/01/1132277

Skýrslan:

https://ozone.unep.org/system/files/documents/Scientific-Assessment-of-Ozone-Depletion-2022-Executive-Summary.pdf

 

„Ég fordæmi árásina gegn lýðræðislegum stofnunum Brasilíu sem áttu sér stað í dag. Virða verður brasilísku þjóðarinnar og stofnana landsins. Ég er fullviss að svo verði. Brasilía er gott lýðræðislegt land.“

 

Í athugasemdum við fréttamenn sagðist Guteres vera í áfalli yfir þessum árásum í ljósi niðurstöðu lýðræðislegar kosningar. Samt sem áður hefur Guterres ennþá

„fulla trú á því að Brasilía getur leyst úr þessu ástandi…[og] lýðræðislegir ferlar Brasilíu munu halda áfram ótrautt.“

Mannréttindafulltrúi SÞ, Volker Türk var einnig brugðið vegna atburðanna síðasta sunnudag og fordæmdi árásirnar á lýðræðislegar stofnanir Brasilíu:

„Ég fordæmi þessa árás á hjarta brasilíska lýðræðisins… [og] þetta er ris viðvarandi staðreyndaröskunar og hvatningu til ofbeldis og haturs af hálfu pólitískra, félagslegra og efnahagslegra aðila sem kynt hafa undir andrúmsloft vantrausts, sundrungs og eyðileggingu með því að hafna niðurstöðu lýðræðislegrar kosningar.“

Volker kallaði einnig eftir aðgerðum gegn óupplýsingum og hvatti leiðtoga Brasilíu til að styrkja lýðræðislegar stoðir landsins:

„Óupplýsingar og misbeiting verður að stöðva. Ég hvet brasilíska leiðtoga vísvegar um pólitíska litrófs Brasilíu til að vinna saman að því að endurheimta traust á lýðræðislegum stofnunum, og stuðla að opinberri umræðu og þátttöku… [og] stofnun mín er tilbúin í að styðja við ríkisstjórnina í að tækla við mannréttindabrot sem hrjá Brasilíu “

SÞ Sendiherra Brasilíu, Ronaldo Costa Filho sagði að ríkisstjórn hans væri þakklát fyrir stuðningsorð Guterres, Volker og stofnana SÞ.

„Við erum fullviss um að styrkur brasilískra stofnana muni gera okkur kleift að sigrast á ofbeldisfullum og eftirsjáverðum atvikum gærdagsins… [og] leyfa okkur að halda áfram ótrautt innan styrks lýðræðislegra stofnana okkar“ – Ronaldo Costa Filho

 

Heimildir:

https://news.un.org/en/story/2023/01/1132297