Gærdagurinn markaði ár frá því að Afganistan féll alfarið undir stjórn Talíbana. Þennan dag í fyrra flúði forsetinn Ashraf Ghani frá Afganistan og Talíbanar náðu formlega völdum á ný, eftir 20 ára hlé.

Ríkisstjórn Afganistan og forsetinn flúðu, auk þess sem erlend ríki kölluðu starfsfólk sendiráða sinna heim. Talíbanar eru trúarlegur öfgahópur súnní múslíma sem byggia á sjaríalögum sem er strangasta túlkun Íslamstrúar. Talíbanar fagna deginum sem þjóðhátíð og segja daginn marka nýtt upphaf, en dagurinn markar mikla afturför og sorg fyrir milljónir manna þar sem mikið harðræði hefur ríkt í landinu.

Síðan Talíbanar náðu aftur völdum hafa markviss mannréttindabrot verið framin, sérstaklega gagnvart konum. Þeim hefur verið bannað að ferðast einar með flugvélum án þess að karlkyns skyldmenni sé með í för. Einnig eiga þær að hylja andlit og líkama á almannafæri og í sjónvarpi en einungis má sjást í augun á þeim. Samkvæmt reglum Talíbana mega stúlkur sem eru eldri en 12 ára ekki mennta sig í gagnfræði- og menntaskólum. Heimilisofbeldi, misnotkun og barnahjónabönd færast í aukana og ekkert bendir til þess að Talíbanar hafi í hyggju að standa við loforð sitt um að virða mannréttindi.

Sýndarhreinsun kvenna og stúlkna úr samfélaginu sem og kerfisbundin kúgun á þeim, er sérstaklega gróf. Hvergi í heiminum hefur verið gerð jafn útbreidd, kerfisbundin og umfangsmikil árás á réttindi kvenna og stúlkna. Mismunun og ofbeldið gagnvart þeim er ekki hægt að réttlæta á neinum forsendum.

 

“Bara svo það sé á hreinu: það sem við erum að verða vitni að í Afganistan í dag, er stofnanabundin, kerfisbundin kúgun kvenna” sagði Michelle Bachelet, mannréttindafulltrúi Sameinuðu þjóðanna.

 

Vestræn ríki og hjálparstofnanir hafa reynt að finna leiðir til að tryggja neyðaraðstoð í landinu en mannúðar- og efnahagskreppan sem nú ríkir þar hefur valdið milljónum skaða og sýnir engin merki um minnkun þess á næstunni. Spálíkön sem voru gerð af Þróunaráætlun Sameinuðu þjóðanna, UNDP gefa til kynna að um 97% íbúa verði bráðum nálægt eða undir fátæktarmörkum.

Mannfjöldasjóður Sameinuðu þjóðanna, UNFPA er áfram í landinu og býður fram þjónustu sína í öllum landshlutum. Meginverkefni þeirra eru: mæðravernd, vernd og þjónusta fyrir fórnarlömb kynbundins ofbeldis og afhending sjúkragagna á borð við sjúkrakassa fyrir kynheilbrigði og getnaðarvarnir. Einnig eru á staðnum aðrar stofnanir Sameinuðu þjóðanna, meðal annars Barnahjálp SÞ, UNICEF sem sérstaklega hefur beitt fyrir sér mikilvægi menntunar allra barna á öllum aldri og almennri hjálparaðstoð, bólusetningar o.fl. en einnig UN Women, UNAMA (Human Rights Service of the UN Assistance Mission in Afghanistan)og Matvælaaðstoð SÞ, WFP.

 

 

Heimildir: Fréttablaðið,

https://www.ruv.is/frett/2022/08/15/afganistan-ari-eftir-valdatoku-talibana

https://news.un.org/en/story/2022/08/1124592

https://news.un.org/en/story/2022/06/1120492

,,Námskeiðið gekk frábærlega og það var gaman að sjá þennan mikla og aukna áhuga á heimsmarkmiðunum,‘‘ segir Kristrún María Heiðberg, verkefnastjóri UNESCO skóla á Íslandi. Félag Sameinuðu þjóðanna á Íslandi stóð fyrir námskeiði fyrir kennara um heimsmarkmið Sameinuðu þjóðanna um sjálfbæra þróun í Salaskóla í Kópavogi 11. ágúst siðastliðinn.  ,,Þetta er í annað sinn sem við höldum þetta námskeið og það var fljótt að fyllast og við þurftum í raun að loka fyrir skráningu. En við ætlum að halda svona námskeið aftur því eftirspurnin er greinilega mikil.‘‘

 

Á námskeiðinu var m.a. farið í merkingu og markmið heimsmarkmiðanna og hvernig þau eru hugsuð út frá kennslu. Þátttakendur á námskeiðinu fengu í hendur tæki og tól til að nýta með markvissum hætti. Kennarar voru ánægðir með námskeiðið og fannst gott að fá betri innsýn og skilning á heimsmarkmiðunum.

,,Námskeiðið var mjög fræðandi og flott, vel skipulagt. Ég fer með innblástur inn í kennsluna í haust,‘‘

,,Námskeiðið var mjög fræðandi og flott, vel skipulagt. Ég fer með innblástur inn í kennsluna í haust,‘‘sagði einn þátttakandi. Annar sagði: ,,Það var uppbyggjandi að sjá ýmsa möguleika sem hægt er að nýta til að kenna nemendum um heimsmarkmiðin.‘‘

Fyrirlesari á námskeiðinu var Eva Harðardóttir, sem er uppeldis- og menntunarfræðingur og stundar doktorsnám við Háskóla Íslands. Rannsóknaráhersla hennar í doktorsnámi snýr að ungu flóttafólki og alþjóðlegri borgaravitund. Eva hefur starfað sem aðjúnkt við Menntavísindasvið Háskóla Íslands og hefur kennt fjölmörg námskeið m.a. um lýðræði, mannréttindi og borgaravitund ungs fólks. Eva starfaði sem menntunarsérfræðingur á vegum UNICEF í Malaví frá 2013-2016.

 

Kristrún sagði frá UNESCO skólum og kynnti skólanet UNESCO skóla. ,,Við sjáum aukinn áhuga hjá skólum að verða UNESCO skólar, en þar eru áherslurnar einmitt á heimsmarkmiðin, einnig menntun, vísindi, frið og mannréttindi. Skólanetið, sem er öllum opið, hefur að geyma fjölbreytt námsefni sem fellur vel að grunnþáttum aðalnámskráa grunn- og framhaldsskóla.‘‘

Skólar sem hafa áhuga á að gerast UNESCO skólar geta haft samband við Kristrúnu kristrun@un.is

Samkvæmt Alþjóðaveðurfræðistofnuninni WMO (World Meteorological Organisation) var hitastigið í júlí nærri hálfri gráðu yfir meðalhitastiginu frá 1991-2020 í Evrópu. Þetta á sér í lagi við um Suðvestur og Vestur-Evrópu, þar sem hitastigið var oftast yfir meðallagi vegna svakalegrar hitabylgju um miðjan júlí.

Methitastig

Meðalhitastigið hækkaði þrátt fyrir “La Niña” veðuráhrifin sem áttu að hafa kælandi áhrif  sagði Clare Nullis frá WMO. Hún segir að þau hafi orðið vör við áhrifin á sumum stöðum en ekki allsstaðar í heiminum og að júlímánuður þessa árs hafi verið einn af þremur heitustu júlímánuðum sem mælst hefur.

Á Bretlandi hefur aldrei mælst eins hár hiti, en þar mældust 40°C í fyrsta sinn. Á Spáni hefur heldur aldrei mælst eins hár hiti í júlí, en meðalhitastigið á landsmælikvarða var 25.6°C og var viðvarandi hitabylgja á frá 8.-26. júlí sem var sú lengsta og mesta sem mælst hefur nokkru sinni fyrr á Spáni.

Með gögnum frá loftslagsþjónustu Kóperníkus Evrópusambandsins staðfesti Alþjóðaveðurfræðistofnun Sameinuðu þjóðanna að Evrópa hafi upplifað sjötta hlýjasta júlí frá upphafi.

Hitinn ferðaðist lengra norður og austur í Bandaríkjunum og var mjög hár hiti milli annarra landa, þar á meðal Þýskalands og hluta Skandinavíu, en staðbundin júlí- og allra tímamet voru slegin á nokkrum stöðum í Svíþjóð.

Frávik í hitastigi annarsstaðar

Á sama tíma, frá Horni Afríku til Suður-Indlands, og stór hluti Mið-Asíu til nærri allrar Ástralíu var hiti undir meðallagi. Einnig mátti þess gæta á landsvæði sem náði frá Íslandi, þvert yfir Skandinavíu, um Eystrasaltslöndin og allt til Kaspíahafs. Að auki var hiti almennt undir meðallagi í Georgíu og um stóran hluta Tyrklands.

Heimsskautaís minnkar

Hafís minnkaði á sama tíma og var sjö prósentum undir meðallagi á Suðurskautslandinu. Á norðurslóðum var hafísinn fjórum prósentum undir meðallagi

 

 

Heimildir

https://news.un.org/en/story/2022/08/1124242

Mynd af : https://twitter.com/WMO/status/1556616109402505216?s=20&t=Iq8kSb45BjlAc2B2oDeKOQ

 

 

Annarri hafráðstefnu Sameinuðu þjóðanna lauk föstudaginn  1. júlí en eftir viku af umræðum og atburðum í Lissabon var ný pólitísk yfirlýsing samþykkt: “Hafið er hornsteinn alls lífs á jörðinni og framtíðarinnar”.

Yfir 160 lönd sammæltust um þessa yfirlýsingu en það sýnir okkur einnig hve mikið er í húfi og hve alvarlegt ástandið er. Loftslagsbreytingar sem eru ein helsta ógn jarðar eru að hafa gífurleg áhrif á líf neðansjávar.

 

Í lokayfirlýsingu ráðstefnunnar viðurkenndu leiðtogar heimsins “sameiginleg mistök” og hvöttu til aukins metnaðar til að tryggja að brugðist verði við hræðilegu ástandi hafsins og viðurkenndu hreinskilnislega að vera „mjög brugðið vegna neyðarástandsins á heimsvísu sem blasir við hafinu“.

Yfirlýsingin skuldbindur þjóðir til að grípa tafarlaust til vísindatengdra og nýstárlegra aðgerða, þar á meðal meðal:

• Að efla alþjóðlegar, svæðisbundnar og innlendar vísindalegalegar rannsóknir og leggja sig fram við kerfisbundna gagnaöflun.
• Viðurkenna mikilvægt hlutverk frumbyggja, hefðbundinnar og staðbundinnar þekkingar til að þróa lausnir
• Að efla samvinnu og skiptast á bestu aðferðunum innan hafvísindarannsókna
• Kanna nýstárlegar fjármögnunarlausnir
• Að draga úr losun gróðurhúsalofttegunda frá alþjóðlegum sjóflutningum
• Að efla konur, börn og unglinga með viðeigandi þekkingu og færni til að hjálpa þeim að leggja sitt af mörkum fyrir heilsu hafsins

Yfirlýsingin er ekki bundin í lög en er mikilvægt skref í átt að því að ná Heimsmarkmiðum SÞ um sjálfbæra þróun, sér í lagi markmiði 14 sem snýr að lífi neðansjávar.

Á ráðstefnunni sagði Guðlaugur Þór Þórðarson umhverfis-, orku- og loftslagsmálaráðherra Hafréttarsamning Sameinuðu þjóðanna (e. UNCLOS, The United Nations Convention on the Law of the Sea) vera eitt mesta afrek heimsins, sem gefur okkur meiri stöðugleika og fyrirsjáanleika og stuðlar að friði og öryggi.

Katrín Jakobsdóttir forsætisráðherra tók einnig til máls á ráðstefnunni. Þar talaði hún um málefni hafsins  og að þau skipti sköpum fyrir loftslagsaðgerðir og til að fæða jarðarbúa. Stefnur og reglur er varðar hafið eru því gríðarlega mikilvægar fyrir efnahagsþróun, félagslegar framfarir og réttlát umskipti.

Í lok maí var stjórnarfundur hjá Félaginu og gefin út ársskýrsla ásamt ársreikningum. Ljóst var fyrir fundinn að breytingar væru framundan hjá stjórn félagsins en tveir stjórnarmeðlimir sögðu sæti sínu lausu, þær Marta Magnúsdóttir og Hólmfríður Arnardóttir. Félagið þakkar þeim tveim vel unnin störf í þágu félagsins og óskar þeim velfarnaðar.

Önnur breyting var á en Eva Harðardóttir, uppeldis- og menntunarfræðingur bauð sig fram í stjórn sem samþykkti inngöngu hennar einróma. Að undanförnu hefur Eva, sem hefur víðtæka þekkingu á málefnum Sameinuðu þjóðanna lagt félaginu lið meðal annars við UNESCO- skólaverkefnið og heimsmarkmiðin.

 

„Síðan ég var barn og unglingur hef ég haft brennandi áhuga á fólki og heiminum í heild sinni. Mér finnst mikilvægt að læra stöðugt af því hvernig við upplifum heiminn með ólíkum hætti á sama tíma og við leitumst við að stuðla að samvinnu og sátt á milli ólíkra hópa, fólks og náttúru í gegnum sameiginleg gildi sem snúa að friði, jafnrétti og frelsi.“

Í gegnum menntun sína og starf sem uppeldis- og menntunarfræðingur, kennari á ólíkum skólastigum og menntasérfræðingur hjá UNICEF í Malaví hefur hún lagt áherslu á mikilvægi þess að standa vörð um þau grundvallarmannréttindi barna og ungmenna að tilheyra og vera þátttakendur í samfélagi jafningja. Hún segir menntun spilar þar afskaplega stórt hlutverk m.a. með því að stuðla að sjálfbærni og hnattrænni borgaravitund. Við stöndum frammi fyrir því að þvingaðir fólksflutningar fari vaxandi í heiminum öllum og því aðkallandi að mati Evu að samfélög um heim allan axli sameiginlega ábyrgð á því að skapa ungu fólki með bakgrunn innflytjenda og flóttafólks öruggt rými til að vaxa og dafna.

„Ég vonast til þess að þekking mín og reynsla nýtist vel í félagi SÞ á Íslandi og er afar þakklát fyrir það að fá að láta til mín taka á þessum mikilvæga vettvangi m.a. á sviði menntunar og menningar. Innan félagsins starfar fólk með afar víðtæka reynslu og bakgrunn sem ég hlakka til að læra af og með í gegnum þau fjölmörgu spennandi verkefni sem framundan eru.“

Stjórn býður Evu hjartanlega velkomna og hlakkar til samstarfsins.

Stjórn Félags Sameinuðu þjóðanna skipa: 

• Hafdís Hrönn Hafsteinsdóttir, formaður. Alþingismaður, í leyfi frá störfum sem lögfræðingur hjá nefnd um eftirlit með lögreglu.
• Páll Ásgeir Davíðsson, varaformaður. Verkefnastjóri í málefnum réttarríkis og mannréttinda hjá Þróunaráætlun SÞ (UNDP)
• Sigurður Ingi Sigurpálsson.
• Böðvar Ragnarsson, þjóðfræðinemi við Háskóla Íslands.
• Eva Harðardóttir, uppeldis- og menntunarfræðingur og doktorsnemi í Háskóla Íslands með rannsóknarefni ungs flóttafólks og alþjóðlegrar borgaravitundar.
• Sólveig Þorvaldsdóttir, framkvæmdastjóri Rainrace.
• Susan Christianen, viðskiptaþróunar- og markaðsstjóri hjá Auðna.
• Svava Jónsdóttir, blaðamaður.
• Sveinn H. Guðmarsson, deildarstjóri hjá Utanríkisráðuneytinu.
• Þórður Kristinsson, kennari við UNESCO skólann Kvennaskólann í Reykjavík og Jafnréttisskóla Háskóla Sameinuðu þjóðanna.
• Védís Sigrúnar Ólafsdóttir, verkefnastjóri Jafnréttisskóla GRÓ.
• Viktoría Valdimarsdóttir, stofnandi og framkvæmdastjóri stjórnar hjá Ábyrgum lausnum ehf.

Dr. Aleksandar Sasha Bodiroza, fulltrúi Mannfjöldasjóðs (e. UNFPA) í Afghanistan var staddur hér á landi í síðustu viku.

Hann átti fund í Miðstöð SÞ ásamt Pernille, framkvæmdastjóra UNFPA á Norðurlöndunum og Mette og Emmi, tengiliðum ytri samskipta og ræddi við starfsfólk Félagsins, UNICEF og UN Women.

 

Sasha fjallaði um þá alvarlegu stöðu sem konur og stúlkur í Afghanistan hafa búið við frá yfirtöku Talíbana þann 15. ágúst sl. Réttindi sem höfðu að miklu leyti áunnist fyrir konur í landinu síðustu áratugi hurfu eins og dögg fyrir sólu á einni nóttu. Mikil aukning hefur orðið á kynbundnu ofbeldi en það er gríðarlega mikilvægt að vinna gegn því með fræðslu og úrræðum fyrir þá hópa samfélagsins sem eiga í mestri hættu. UNFPA vinnur einnig að styrkingu mæðraverndar þar í landi, sálræna aðstoð. Reynst hefur erfitt fyrir margar stofnanir SÞ að vinna þar að málefnum er snúa sérstaklega að konum. Þá fjallaði Sasha líka um mikilvægi ungmenna almennt í landinu og að ná til fólks af öllum kynjum en um 67% þjóðarinnar er undir 25 ára. Eftir að stríð braust út í Úkraínu hefur illa tekist að fjármagna þá miklu þörf á aðstoð sem er á svæðinu. Því er ljóst að heilu kynslóðirnar af ungu fólki í landinu býr við verulega skert réttindi.

Þær stofnanir SÞ sem starfa á Íslandi, bæði UNICEF og UN Women hafa viðveru í Afghanistan og það var því áhrifaríkt fyrir starfsfólk Miðstöðvar Sameinuðu þjóðanna á Íslandi að hitta Sasha og ræða við hann um málefni kvenna og stúlkna sem búa við skert réttindi á svæðinu. Nýlega reið einnig þar yfir mannskæður jarðskjálfti þar sem talið er að rúmlega 1.000 manns hafi látið lífið og fleiri þúsundir særðust eða misstu heimili sín. Í landinu sem er afar strjábýlt býr fólk einnig við sult og óöryggi. Eldri stúlkur fá ekki að ganga í skóla lengur eða gegna opinberum störfum og innviðir í landinu óöruggir.

 

Dr. Aleksandar átti einnig fund með fulltrúum utanríkis og þróunarmálanefndar Alþingis og fulltrúum úr Utanríkisráðuneytinu, enda er stofnunin búin að eiga í löngu og farsælu samstarfi með íslenskum stjórnvöldum og mun áfram koma til með að gera.