Starfsmaður IOM sést hér dreifa hjálparpökkum meðal fólks á flótta í Ma´rib, Jemen. Mynd: IOM/Rami Ibrahim
Vopnahlé í Jemen hefur verið framlengt tvisvar síðan það var sett á 2. apríl síðastliðinn. Þetta er lengsta tímaskeið friðar í Jemen síðan átökin færðust í aukana 2015 en mannfall hefur fallið um 60 prósent síðan vopnahléið byrjaði samkvæmt Öryggisráði SÞ. Vopnahléið endaði á sunnudaginn 2. október og hefur ekki ennþá verið framlengt þegar þessi frétt er skrifuð.
„Ég hvet eindregið alla aðila tengt átökunum í Jemen að ekki einungis framlengja heldur víkka skilmála þess og gildistíma“ – Aðalframkvæmdastjóri SÞ António Guterres.
Ávinningar vopnhlésins hafa verið umtalsverð. Ekki hefur einungis ofbeldi gagnvart fólki í Jemen minnkað til munaðar, þá hefur það fengið betra aðgengi að nauðsynjum eins og eldsneyti og alþjóðaflug gat hafist á ný til og frá höfuðborg Jemen.
„Samt sem áður verður að koma meiru í verk til fullnýtingar þess, þar á meðal samning um enduropnun vega til Taiz“ í suðri og annarra svæða í Jemen ásamt því að byrja að greiða starfsmönnum ríkisþjónustunnar laun á ný til þess að bæta líf hins almenna borgara í Jemen sagði Guterres. Hann hvatti þá einnig til þess að grípa tækifærið sem loksinsgæfi möguleika til þess að koma aftur á stöðugleika:
„Grípum þetta tækifæri. Þetta er tækifærið til að byggja á þeim ávinningi sem náðst hefur og vinna á ný samkvæmt því alhliða pólítíska ferli til að ná samkomulagi um að binda enda á þessi átök.“
Um hundrað þúsunda manna hafa látið lífið í styrjöldinni sem hefur geisað síðan um 2014 og því sem Sameinuðu þjóðirnar kalla eina verstu mannúðarkrísu heims.
Tveir nýir UNESCO skólar bættust nýlega við UNESCO skólanetið, Framhaldsskólinn í Vestmannaeyjum og Laugarnesskóli.
UNESCO skólar á Íslandi eru því orðnir 14 talsins, einn leikskóli, fimm grunnskólar og átta framhaldsskólar. Þess má geta að Laugarnesskóli er fyrsti grunnskólinn á vegum Reykjavíkurborgar til að verða UNESCO skóli. Enn fleiri skólar bíða nú einnig eftir aðild en umsóknarferlið tekur fáeina mánuði.
Mennta- og barnamálaráðuneytið gerði nýlega fjögurra ára samning við Félag Sameinuðu þjóðanna á Íslandi um UNESCO skólaverkefnið. Meginmarkmið samningsins eru að að styðja við innleiðingu á helstu þemum UNESCO-skóla, sem eru alþjóðasamvinna, starfsemi Sameinuðu þjóðanna, heimsmarkmiðin, friður og mannréttindi á leikskóla-, grunnskóla og framhaldsskólastigi. Markmið samningsins er einnig að styðja við framgang aðgerðar 8 í menntastefnu stjórnvalda, Raddir unga fólksins – virkt nemendalýðræði á öllum skólastigum; að styðja við stefnu um Barnvænt Ísland og að efla lýðræðis- og mannréttindamenntun.
Kristrún María Heiðberg er verkefnastjóri UNESCO skóla á Íslandi. Netfang hennar er kristrun@un.is
Embla og Laufey, fulltrúar 6. bekkjar í Réttindaráði Laugarnesskóla, með UNESCO skírteinið.
Nemendur í kynjafræði í Framhaldsskólanum í Vestmannaeyjum með UNESCO skírteinið.
Í dag er alþjóðlegur dagur upprætingar kjarnorkuvopna.
Eitt af elstu og helstu verkefnum frá stofnun Sameinuðu Þjóðanna árið 1945 hefur verið að uppræta kjarnorkuvopn. Fyrsta ályktun Allsherjarþings SÞ fjallaði jafnvel að hluta um þetta mikla verkefni, og síðan þá hafa SÞ unnið markvisst að gegn notkun og upprætingu kjarnorkuvopna. Tímalína mikilvægra atburða og ákvarðana SÞ í tengslum við þetta mikla verkefni og saga upprætingu kjarnorkuvopna er hægt að finna hér.
Á myndinni er stytta sem sýnir Sankti Georg leggja lokahögg á dreka. Drekinn er gerður úr sovéskum og bandarískum brotum af kjarnavopnum Mynd: UN Photo/Milton Grant
Þó að þetta alþjóðlega verkefni hefur skilað miklum árangri síðan á tímum kalda stríðsins, þá eru enn yfir tólf þúsund kjarnorkuvopn eftir. Í þokkabót þá halda kjarnorkuveldin áfram að nútímavæða og hafa mörg ekki sýnt fram á vilja til að stöðva þróun þeirra. Mörg aðildarríki SÞ eru ekki ánægð með þessa þróun en það er nauðsynlegt að auka umræður og samningviðræður um upprætingu kjarnorkuvopna. Þann 2. ágúst 2019, tóku Bandaríkin þá ákvörðun að draga sig úr INF sáttmálanum (e. Intermediate-Range Nuclear Force Treaty) sem átti að uppræta heilan flokk af kjarnavopnum. Þetta er slæm þróun og því hefur það aldrei verið mikilvægra að minna ríki, alþjóðastofnanir, og fólk um þær hræðilegu afleiðingar sem jafnvel takmörkuð notkun kjarnorkuvopna myndi valda og mikilvægi þess að vinna markvisst að upprætingu þeirra.
Eins og aðalframkvæmdarstjóri SÞ sagði í tengslum við þennan dag og þetta mikla verkefni:
„Sem alþjóðleg fjölskylda, þá getum við ekki lengur leyft skýi kjarnorkustríðs að varpa skugga yfir okkar vinnu til að hvetja uppbyggingu, uppfylla heimsmarkmiðin og binda enda á Covid-19 faraldurinn. Nú er tíminn til að losa okkur við þetta ský fyrir fullt og allt, uppræta kjarnavopn úr heimi okkar og hefja nýja tíma þar sem viðræður, traust og friður er tryggt öllu fólki“
Áætlað er að þann 15. nóvember 2022 að jarðarbúar hafi náð 8 milljörðum.
SÞ hafa stuðst við dagsetninguna 15. nóvember næstkomandi en að þá munu jarðabúar verða orðnir 8 milljarðar. Þó þetta sé vissulega vegamikil áskorun fyrir mannkynið, þá eru líka ástæður til að sýna jákvæðni.
Þær áskoranir sem standa fyrir mannkyninu eru miklar. Loftslagsbreytingar, átök, og faraldrar eins og Covid-19 hrjá heilu kynslóðirnar og hafa mikil áhrif á fólk á jaðrinum. Milljónir á heimsvísu lifa við mikla fátækt og hafa engan eða takmarkaðan aðgang að heilsugæslu, félagsþjónustu og menntun. Konum er neitað um grundvallarmannréttindi eins og ákvörðunarrétt yfir sínum eigin líkama og framtíð, og í þokkabót hefur þróun kvenréttinda farið hrakandi í mörgum löndum.
Börn í Namarjung í Nepal árið 2017. Mynd: Rebecca Zaal/Pexels
Samt sem áður eru ástæður til að sýna jákvæðni vegna þessara tímamóta. UNFPA, Mannfjöldasjóður SÞ heldur áfram vinnu sinni ásamt samstarfsaðilum sínum til að uppfylla þau markmið sem stofnunin setti fram með ICPD aðgerðaskránni árið 1994. Aðalframkvæmdarstjóri UNFPA, Natalia Kanem sagði í tengslum við þessi tímamót að:
„Þetta er velgengissaga, ekki hamfarasaga. Okkar heimur, þrátt fyrir miklar áskoranir, er staður þar sem meira fólk er menntað og lifir heilsusamlegra lífi en á nokkrum öðrum sögulegum tíma“
og
„Að skoða aðeins fólksfjöldann og fjölgunartíðni gefi ekki upp alla myndina – og leiðir oft til þvingunaraðgerða og rýrnun mannréttinda. Í raun er fólk lausnin, ekki vandamálið. Reynslan hefur sýnt að fjárfesting í fólki, réttindum þeirra og ákvörðunarrétt er leiðin til að byggja friðsamleg og sjálfbær velmegunarsamfélög.“
Þessi miklu tímamót krefjast nýrra og kröftugra hugmynda og aðgerða. Ríkisstjórnir verða að taka sér stefnur sem þjóna fólki með ákvörðunarrétt yfir persónulegri heilsu og líkama í brennidepli. Einkageirinn getur með nýsköpun og nýrri tækni þróað skapandi lausnir fyrir fólk á heimsvísu. Listamenn og skapandi fólk um allan heim geta beitt hugviti sínu og hæfileikum til að veita okkur innblástur og sýnt heiminum þá möguleika sem 8 milljarðar manna hafa að bjóða fyrir heiminn okkar.
Saman stöndum við fyrir ótal tækifærum til aðgerða, vaxtar og breytinga. Að skapa heim þar sem réttlæti og sjálfbærni ráða ríkjum krefst þess að þjóðir, stofnanir og fólk allt vinni að eflingu jafnréttis og aðgengi að tækifærum fyrir alla – allstaðar.
UNFPA, Mannfjöldasjóður SÞ, leitar nú eftir starfsnemum sem stunda framhaldssnám eða eru á lokaári í grunnámi í háskóla á norðurlöndunum.
Starfsnemarnir munu starfa í einhverri af landskrifstofum eða héraðsskrifstofum stofnunarinnar á heimsvísu. Kallað er eftir umsóknum fólks í ákveðnum námsgreinum:
Hnattræn heilsa
Lýðfræði og lýðheilsufræði
Hagfræði og heilsuhagfræði
Stjórnmálafræði
Félagsleg mannfræði ásamt samfélagslegri þátttöku
Þróunarfræði
Kynningarmál
Kynjafræði, jafnréttisfræði eða námi með fókus á kynbundið ofbeldi
Mannauðsstjórnun
Innkaupastjórnun, með fókus á aðfangakeðjur og rekstur
Starfsnemar eru ráðnir í 4-6 mánuði en um frábært tækifæri er að ræða fyrir aðila með áhuga á alþjóðastofnunum eins og SÞ og starfsemi er varða málaflokk og málefni Mannfjöldasjóðs.
Allar upplýsingar um stöðu starfsnema, hlutverk og umsóknarferli eru hér að neðan en einnig má óska eftir frekari upplýsingum hjá Emmi, kallio@unfpa.org en allar umsóknir skal senda á nordic.office@unfpa.org
Í dag þann 21 september er alþjóðadagur friðar. Þemað í ár er „End racism. Build peace“ eða „Endum kynþáttahatur. Byggjum frið“.
Friðarbjallan er gjöf frá Félagi Sameinuðu þjóðanna í Japan árið 1954. Hefðin í dag er að hringja bjöllunni tvisvar á ári, á fyrsta degi vors og þann 21. september til að fagna alþjóðadegi friðar. Mynd: UN Photo/Manuel Elías
Aðalframkvæmdastjóri Sameinuðu þjóðanna António Guterres sagði í yfirlýsingu sinni vegna alþjóðadagsins að:
„Kynþáttahatur heldur áfram að byrla eitri fyrir stofnunum, samfélagsmynstrum, og hinu daglega lífi hvers samfélags. Áfram heldur það sem drifkraftur áframhaldandi misréttis. Og neitar fólki um grundvallarmannréttindi. Það veldur samfélagslegu ójafnvægi, grefur undan lýðræðishyggju, dregur úr lögmæti ríkisstjórna, og… tengingin milli kynþáttahaturs og misréttis kynjanna er ótvíræð“
Árlega tileinka SÞ þessum degi til styrkingar friðs með því að fylgjast með og kalla eftir sólarhrings vopnahlés og ofbeldisleysis, en til þess að ná raunverulegum alþjóðlegum- og samfélagslegum frið krefjist meira til. Á covid tímum sáum við aukið misrétti, ofbeldi og hatursorðræðu gagnvart einstökum kynþáttahópum sem var byggt á fordómum og fáfræði. Við sáum hvernig þetta samfélagsmynstur þróaðist og verðum öll að taka saman höndum til að vinna gegn þeim fordómum og misrétti sem því fylgir í öllum myndbirtingum þess.
Við eigum öll hlutverk í að byggja heim án fordóma með því að spyrna gegn því samfélagsmynstri sem viðheldur þeim. Við getum gert það með því að styðja hreyfingar og hópa sem sporna gegn misrétti og kenna jafnréttinda- og mannréttindafræðslu heima jafnt sem á alþjóðavísu. Einnig verðum við að standa gegn misrétti með því að taka þátt í umræðunni og tala gegn fordómum bæði á netinu og í okkar daglega lífi.
Sameinuðu þjóðirnar biðja öll að vinna saman gegn kynþáttahatri og misrétti með því markmiði að tryggja frið fyrir allt mannkyn og að vinna saman að heim án haturs og fordóma, heims þar sem friður, samúð og bræðralag ráða ríkjum.
Leiðtogafundurinn ‘Umbreyting menntunar‘ (e. Transforming Education Summit) hefst í dag í New York en hann stendur yfir dagana 16., 17., og 19. september. Þar munu leiðtogar aðildarríkja SÞ koma saman og ræða brýna þörf á umbreytingu í menntamálum alþjóðlega. Þá verður fyrsta deginum helgað ungmennum og mikilvægi þess að raddir þeirra fái að heyrast og séu teknar til greina í öllum ákvörðunum.
Boðað var til fundarins um breytingar á menntun til að bregðast við alþjóðlegri kreppu í menntamálum – sem snýr að jöfnuði og námi án aðgreiningar, gæðum og mikilvægi en svokallað ‘Pre-Summit’ ráðstefna var haldin af UNESCO í París síðastliðinn júni sem mennta og barnamálaráðherra Ásmundur Einar Daðason sat ásamt sendinefnd. Krísan í menntamálum er oft hæg og óséð en hefur slæm áhrif á framtíð barna og ungmenna um allan heim. Leiðtogafundurinn í New York veitir einstakt tækifæri til að lyfta menntun upp á alþjóðlegri pólitískri dagskrá og virkja aðgerðir, metnað, samstöðu og lausnir til að endurheimta námstap sem tengist heimsfaraldri og sá fræjunum til að umbreyta menntun í heimi sem breytist hratt og stöðugt.
Í dag, 16. september fer fram svokallaður ‘Virkjunardagur’ (e. Mobilization Day) sem snýr alfarið að ungu fólki og er hann skipulagður og stýrður af ungmennum og felur í sér fulla þátttöku fjölmargra hagsmunaaðila. Á deginum er ætlað að koma á framfæri sameiginlegum tilmælum ungs fólks um umbreytingu menntunar til aðila sem sjá um ákvarðanir og stefnumótun innan ríkja. Einnig verður lögð áhersla á mikilvægi þess að virkja almenning á heimsvísu, ungmenni, kennara, borgaralegt samfélag og aðra til að styðja við umbreytingu menntunar um allan heim. Ráðherrar og sendinefndir aðildarríkjanna eru hvattar til að taka virkan þátt í þessum aðgerðum og umræðum.
17. september verður ‘Lausnardagurinn‘ (e. Solutions Day) en þar er boðið upp á vettvang fyrir samstarfsaðila til að virkja stuðning til að hrinda af stað eða stækka verkefni sem tengjast ráðstefnunni og þemum hennar. Kynnt verða samtök um aðgerðir eða önnur fjölþætt verkefni hagsmunaaðila sem munu stuðla að umbreytingu menntunar. Aðildarríkin eru hvött til að skipuleggja saman fundi og viðburði þennan dag.
Á lokadeginum, 19. september verður svo ‘Leiðtogadagur‘ (e. Leaders Day) en hann er tileinkaður kynningu ríkja á skuldbindingaryfirlýsingum þjóðhöfðingja og ríkisstjórna í formi hringborða umræðu. Einnig verða haldnir þemafundir til að leggja áherslu á þverfaglega forgangsröðun við umbreytingu menntunar. Á þessum loka degi mun vera kynnt yfirlýsing ungmenna í tengslum við ráðstefnuna en einnig verður kynnt framtíðarsýn aðalframkvæmdastjóra SÞ á umbreytingu menntunar.
Fulltrúar Íslands í New York verða Katrín Jakobsdóttir, forsætisráðherra og Ásmundur Einar Daðasson, mennta- og barnamálaráðherra ásamt sendinefnd. Ungmennafulltrúi SÞ fyrir Íslands hönd á sviði barna og ungmenna, Inga Huld Ármann verður einnig með sendinefndinni og tekur þátt fyrir hönd ungmenna á Íslandi.
Afhverju menntun án aðgreiningar er mikilvæg fyrir alla nemendur
Sannarleg umbreyting menntunar verður að vera án aðgreiningar. Sú menntun sem við þurfum á að halda á 21. öldinni ætti að gera fólki af öllum kynjum, hæfileikum, þjóðerni, félagshagfræðilegum bakgrunni og aldri kleift að þróa þá þekkingu, færni og viðhorf sem þarf til seiglu og umhyggjusamra samfélaga. Í ljósi heimsfaraldurs, loftslagsvanda, vopnaðra átaka og allra áskorana sem við stöndum frammi fyrir núna, skiptir umbreytandi menntun sem gerir sér grein fyrir möguleikum hvers og eins sem hluta af samfélaginu, mikilvæg fyrir heilsu okkar, sjálfbærni, frið og hamingju.
Til að ná þeirri framtíðarsýn þurfum við að grípa til aðgerða á kerfislægum stigum. Ef við ætlum að komast að kjarnanum í því að takast á við misrétti þurfum við breytingar á menntakerfinu okkar í heild sinni, þar á meðal formlegum og óformlegum menntunarrýmum.
Þann 8. september samþykktu aðildarríki á Allsherjarþingi SÞ einhljóða ályktun um stofnun nýrrar æskulýðsskrifstofu SÞ. Þetta er gríðarlega mikill sigur fyrir ungmenni um allan heim en mikil vinna hefur farið í vinnslu ályktunarinnar, samráð og samningaviðræður.
Skrifstofan mun stuðla að og samræma aðgerðir til að efla aðkomu ungs fólks, hagsmuni og réttindi þeirra innan SÞ en margir telja það löngu orðið tímabært að efla raddir og aðkomu ungmenna á alþjóðlegum vettvangi.
Félag Sameinuðu þjóðanna á Íslandi fagnar þessum breytingum og hlakkar okkur til að sjá skrifstofuna verða að veruleika og hefja störf.
Today, after months of consultations and negotiations the resolution for the creation of the UN Youth Office has been adopted!
This kicks off the implementation of the series of proposals in the Secretary General’s #OurCommonAgenda Report.
Eftirfarandi skot af Twitter er frá Abdulla Shahid, forseta 76. Allsherjarþings SÞ. Nýr forseti, Csaba Kőrösi hefur störf sín þann 13. september þegar 77. Allsherjarþing kemur saman.
Mennta-, vísinda- og menningarmálastofnun Sameinuðu þjóðanna (e. UNESCO) stuðlar að fjölbreyttum verkefnum á sviði menningar- og menntamála – þar með talið menningarlegri fjölbreytni, verndun náttúru- og menningarminja og alþjóðlegu samstarfi í vísindum og menntamálum. Ísland gerðist aðili að UNESCO 1964 og hefur verið starfandi landsnefnd UNESCO á Íslandi frá 1966.
Þann 1. september síðastliðinn stóð landsnefnd UNESCO á Íslandi fyrir UNESCO deginum í þriðja sinn, samráðs- og kynningarfundi íslenskra aðila sem vinna að UNESCO verkefnum hér á landi og sinna samstarfi við stofnunina. Fundurinn fór fram í gestastofu Haksins á Þingvöllum.
Fulltrúar níu aðila og verkefna kynntu nýleg verkefni og hvað væri helst að frétta af vettvangi þeirra.
• Sæunn Stefánsdóttir, formaður landsnefndar, og Áslaug Dóra Eyjólfsdóttir, aðalritari íslensku UNESCO nefndarinnar, fóru yfir það helsta sem fram fór á síðustu aðalráðstefnu UNESCO í nóvember 2021 og Evrópufundi UNESCO landsnefnda sem fram fór á Íslandi í maí sl.
• Gestgjafi dagsins, Einar Á. E. Sæmundsen, þjóðgarðsvörður Þingvalla, fjallaði um áskoranir og tækifæri Þingvalla sem eru á heimsminjaskrá UNESCO.
• Þá kynnti Ragnhildur Sigurðardóttir, framkvæmdastjóra Svæðisgarðs Snæfellsness, áform um að mynda fyrsta vistvanginn á Íslandi undir merkjum UNESCO eða Man and Biosphere.
• Auðbjörg Halldórsdóttir, fastafulltrúi Íslands gagnvart UNESCO, fór yfir verkefni Íslands í framkvæmdastjórn UNESCO en Ísland var kosið í framkvæmdastjórnina á aðalráðstefnu UNESCO í París í nóvember sl, og er Ísland fulltrúi Norðurlandanna í framkvæmdastjórninni.
• Næst kynntu Ann-Sofie Nielsen Gremaud, stjórnarformaður Vigdísarstofnunar – alþjóðlegrar miðstöðvar tungumála og menningar, og Sofiya Zahova, forstöðumaður Vigdísarstofnunar – alþjóðlegrar miðstöðvar tungumála og menningar, starf Vigdísarstofnunar og þátttöku hennar í áratugi frumbyggjamála hjá UNESCO (IDIL 2022-2032).
• Þá fjallaði Sigurður Sigursteinsson, formaður stjórnar Kötlu jarðvangs (e. Geopark) um úttektarkerfi jarðvanga hjá UNESCO, og Daníel Einarsson, verkefnisstjóri hjá Reykjans jarðvangi, fjallaði um þær áskoranir sem jarðvangurinn hefur staðið fyrir í nýlegum eldsumbrotum.
• Næst fjölluðu Vala Karen Viðarsdóttir, framkvæmdastjóri félags Sameinuðu þjóðanna á Íslandi, og Kristrún María Heiðberg, verkefnisstjóri UNESCO-skóla um verkefnið UNESCO-skólar og samhengið við heimsmarkmið Sameinuðu þjóðanna.
• Að lokum fjallaði Nína Björk Jónsdóttir, forstöðumaður GRÓ – Þekkingarmiðstöðvar þróunarsamvinnu, um starfið framundan og samstarfið við UNESCO, og Sjöfn Vilhelmsdóttir, forstöðumaður Landgræðsluskólans og Irma Erlingsdóttir, forstöðumaður Jafnréttisskólans, sem báðir starfa undir hatti GRÓ, sýndu dæmi um hvernig samstarfið við UNESCO hefur nýst við þróun skólanna.
Allir aðilar á Íslandi sem vinna að málefnum UNESCO hittust þann 1. september sl. á Þingvöllum, sem er einn af þremur stöðum á Íslandi sem skráðir eru á heimsminjaskrá UNESCO.
UNESCO dagurinn er mikilvægur samráðsvettvangur íslenskra aðila að UNESCO. Á vettvangi sem þessum gefst þeim aðilum sem starfa undir merkjum UNESCO á Íslandi að stilla saman strengi og auka samstarf sín á milli. Til stendur að halda UNESCO-daginn aftur að ári.
*Frétt fengin frá Íslensku UNESCO nefndinni á Íslandi.
Í dag er alþjóðadagur hreins lofts í þágu heiðskírs himins.
Kaldur morgunn í Pingjum Friesland, Hollandi. Mynd: WMO Photostream/Anna Zuidema
Þema ársins í ár ,,The Air We Share“ fjallar um eðli loftmengunar yfir landamæri og leggur áherslu á þörfina fyrir sameiginlega ábyrgð og aðgerðir. Þemað undirstrikar einnig þörfina á tafarlausu og stefnumótandi, alþjóðlegu og svæðisbundnu samstarfi til að framfylgja skilvirkari framkvæmd mótvægisstefnu og aðgerða til að takast á við loftmengun.
Við öndum öll að okkur sama loftinu og sama andrúmsloft verndar og viðheldur okkur öllum. Mengun er hnattrænt vandamál sem við verðum að bregðast við saman til að berjast gegn.
Tvíþætt vandamál
Áhrif á heilsu: örsmáar, ósýnilegar mengunaragnir komast djúpt inn í lungu okkar, blóðrás og líkama. Þessi mengunarefni eru ábyrg fyrir um þriðjungi dauðsfalla af völdum heilablóðfalls, langvinnra öndunarfærasjúkdóma og lungnakrabbameins, auk fjórðungs dauðsfalla af völdum hjartaáfalls. Óson á jörðu niðri, sem myndast við samspil margra mismunandi mengunarefna í sólarljósi, er einnig orsök astma og langvinnra öndunarfærasjúkdóma.
Loftslagsáhrif: Skammlíf loftslagsmengunarefni (SLCPs) eru meðal þeirra mengunarefna sem mest tengjast bæði heilsufarslegum áhrifum og hlýnun jarðar. Þessi efni lifa áfram í andrúmsloftinu allt frá nokkrum dögum í allt að nokkra áratugi, þannig að með því að draga úr þeim getur það nánast strax haft heilsufars- og loftslagslegan ávinning fyrir þá sem búa á stöðum þar sem efni sem þessi eru til staðar.
Að koma í veg fyrir og draga úr loftmengun til að bæta loftgæði á heimsvísu
Loftmengun er ein mesta umhverfisáhætta fyrir heilsu manna og ein helsta orsök dauða og sjúkdóma á heimsvísu, en áætlað er að um 6,5 milljónir ótímabærra dauðsfalla (2016) um allan heim séu rakin til loftmengunar bæði innan- og utandyra. Sérstaklega í þróunarlöndum hefur loftmengun óhófleg áhrif á konur, börn og aldraða, sérstaklega hjá lágtekjufólki þar sem þau verða oft fyrir mikilli umlykjandi loftmengun og einnig innandyra vegna eldunar og upphitunar með viðareldsneyti og steinolíu.
Loftmengun er alþjóðlegt vandamál með víðtækum áhrifum vegna flutninga hennar um langar vegalengdir. Ef ekki verður gripið til aðgerða til að sporna við þessari þróun er áætlað að ótímabærum dauðsföllum af völdum loftmengunar í umhverfinu fjölgi um meira en 50 prósent árið 2050.
Samfélagið ber þar af leiðandi mikinn kostnað af loftmengun vegna neikvæðra áhrifa þess á atvinnulífið, framleiðni í starfi, heilbrigðiskostnaðar og ferðaþjónustu, meðal annars. Þess vegna er ekki hægt að ofmeta efnahagslegan ávinning af fjárfestingu í loftmengunarvörnum og hafa verður í huga að einnig er um að ræða efnahagslegan rökstuðning fyrir því að bregðast við og að hagkvæmar lausnir séu til staðar til að takast á við loftmengun.
Slæm loftgæði eru áskorun í tengslum við sjálfbæra þróun fyrir öll lönd, einkum í borgum og þéttbýli í þróunarlöndum, þar sem að magn loftmengunar er mun hærra en þau mörk sem sett eru fram í leiðbeiningum Alþjóðaheilbrigðismálastofnunarinnar um loftgæði.
Sum loftmengunarefni, svo sem svart kolefni, metan og óson á jörðu niðri, eru einnig skammlíf loftslagsmengunarefni og bera ábyrgð á verulegum hluta dauðsfalla af völdum loftmengunar, auk áhrifa á ræktun og þar með fæðuöryggi, þannig að minnkun þeirra hefur samhliða ávinning fyrir loftslagið.
Hreint loft og heimsmarkmið SÞ um sjálfbæra þróun
Í ályktunarskjali ráðstefnu Sameinuðu þjóðanna um sjálfbæra þróun, sem ber yfirskriftina „Framtíðin sem við viljum“ (e. The Future We Want), skuldbinda ríki sig til að stuðla að sjálfbærri þróunarstefnu sem styður við heilbrigð loftgæði í tengslum við sjálfbærar borgir og byggðir manna. Einnig styður það við áætlun um sjálfbæra þróun til ársins 2030 (e. Agenda 2030), þar sem gerð er grein fyrir svokölluðu ‘vegakorti’ til að ná fram sjálfbærri þróun, umhverfisvernd og hagsæld fyrir alla. Þar er fjallað sérstaklega um mikilvægi þess að draga úr loftmengun ef ná á heimsmarkmiðum SÞ um sjálfbæra þróun.
