Á Allsherjarþingi Sameinuðu þjóðanna í desember 2019 var ákveðið að áratugurinn 2022-2032 yrði Alþjóðlegur áratugur frumbyggjatungumála eða IDIL (e. International Decade of Indigenous Languages). Fellur það í hlut stofnunarinnar UNESCO að standa að baki málefninu.

Helsta markmið áratugar frumbyggjamála er að vekja athygli á fækkun minnihlutamála, frumbyggjamála og fámennismála og minna á þörfina fyrir að varðveita þau og efla. Einnig verður lögð áhersla á að kynna frumbyggjamál á landsvísu og alþjóðavísu.

Með aukinni hnattvæðingu veikjast minnihluta-, frumbyggja- og fámennismál og eiga í hættu að deyja út. Samkvæmt UNESCO eru um 6.700 tungumál í heiminum í dag, en um 40% þeirra eru í útrrýmingarhættu. Þegar tungumál deyja út, er menning og þekking þess menningarhóps sem talar tungumálið einnig í útrýmingarhættu. Frumbyggjar eru oft einangraðir frá pólitísku og félagslegu umhverfi landanna sem þeir búa í vegna staðsetningar samfélaga þeirra, öðruvísi sögu, menningu, tungumála og hefða þeirra.

Frumbyggjar eru mikilvægir leiðtogar í verndun umhverfisins og ættu þekkingar- og samskiptakerfi þeirra í rauninni að vera viðurkennd í stefnumótun til sjálfbærrar þróunar, friðaruppbyggingar og sátta. Tungumál frumbyggja gera heiminn fjölbreyttari og án þeirra væri heimurinn fátækari.

Ásamt Noregi verður Ísland í stýrihóp fyrir hönd Evrópu en Birna Arinbjörnsdóttir er fulltrúi Íslands í stýrihópnum og undirbúningsnefnd UNESCO.

Vigdísarstofnun mun sjá um verkefni sem lúta að fámennistungumálum og hefur verið stofnaður vinnuhópur sem skipuleggur þau verkefni sem Vigdísarstofnun mun sjá um. Í vinnuhópnum eru Ásdís Rósa Magnúsdóttir stjórnarformaður Vigdísarstofnunar, Halldóra Jóhanna Þorláksdóttir og Sofiya Zahova starfsmenn miðstöðvarinnar.

Samkvæmt Vigdísarstofnun ætlar stofnunin að:

• Leggja áherslu á verkefni sem tengjast fámennismálumhverfi, minnihlutamálum og bókmenntum þeirra;
• Skapa vettvang fyrir umræður um áhrif tungumálasambýlis á minnihluta- og fámennismál og endurskoðun á málstefnum til að ýta undir lífvænleika tungumála;
• Leggja áherslu á vægi þýðinga frá og yfir á fámennismál;
• Deila, kynna og miðla upplýsingum um IDIL 2022-2032, verkefni, starfsemi og árangur á Íslandi og meðal samstarfsaðila.

Hægt er að sjá nánari upplýsingar um Alþjóðlegan áratug frumbyggjatungumála hér

Og á síðu UNESCO sem er tileinkuð IDIL 2022-2032.

 

Dr. Najat Maalla M´jid, sérlegur sendifulltrúi aðalframkvæmdastjóra Sameinuðu Þjóðanna um ofbeldi gegn börnum, lauk í fyrradag þriggja daga opinberri heimsókn sinni í boði mennta- og barnamálaráðherra Íslands, Ásmundi Einari Daðasyni.  Dr. M´jid hefur haft mikinn áhuga á þeim breytingum sem ráðherra hefur verið að vinna að á umhverfi barna hér á landi og komið að þeirri vinnu sem ráðgjafi.

Najat er fædd í Marokkó, er menntaður barnalæknir og er með meistaragráðu í mannréttindum. Hún hefur áður sinnt starfi sérlegum sendifulltrúa SÞ í málefnum barna, en á sviði barnaþrælkunar, barnavændi og barnakláms. Najat átti fundi með hérlendum aðilum er vinna að málefnum barna og baráttu gegn ofbeldi gagnvart börnum og endurskoðun á umhverfi barna hér á landi.

Hún  kom ásamt ráðherra og fulltrúum ráðuneytisins á fund í Miðstöð SÞ á Íslandi þar sem hún hitti framkvæmdastýrur félaganna á hæðinni ásamt starfsfólki og fulltrúum ungmennaráðs UN Women.

 

Najat talar um mikilvægi þess að fjárfesta í málefnum sem snúa að bættri stöðu barna um allan heim, ekki síður vegna þess að þau eru framtíðin, heldur eru þau nútíðin og hvernig ríkjum heimsins tekst að bæta alla umgjörð um farsæld barna fellur í okkar hlut. Ef ekkert verður að gert munum við ekki ná markmiðum heimsmarkmiðanna sem snýr að því að enginn skuli skilinn eftir. Þá fagnaði hún árangri Íslands í málaflokknum og tók undir mikilvægi samþykktar löggjafar um farsæld barna sem tók gildi í fyrra og hvatti hún alla hagaðila til áframhaldandi góðra verka.

Í tilefni af alþjóðadegi menningalegrar fjölbreytni UNESCO var fjölbreytileikanum fagnað í Landakotsskóla í síðasta mánuði með verkefninu “Menningarmót – fljúgandi teppi”.

Menningarmótið er þverfagleg kennsluaðferð hugsuð til þess að varpa ljósi á styrkleika og fjölbreytta menningu og tungumál nemendanna með skapandi hætti. Hugmyndafræði Menningarmótsins er í góðu samræmi við áherslur UNESCO um viðurkenningu á fjölbreyttri menningu og heimsmarkmið 4.7 en þar segir m.a:

“…menntun sem er ætlað að efla sjálfbæra þróun og sjálfbæran lífsstíl, með því að hlúa að friðsamlegri menningu, með mannréttindum, kynjajafnrétti, alheimsvitund, viðurkenndri menningarlegri fjölbreytni og framlagi menningar til sjálfbærrar þróunar.”

Kristín R. Vilhjálmsdóttir, kennari og með MA í hagnýtri menningarmiðlun er hugmyndasmiður verkefnisins. Hún hefur mótað Menningarmótin í meira en tvo áratugi og leiðbeint við að innleiða verkefnið í fjölmörgum leik-, grunn- og framhaldsskólum á Íslandi og í Danmörku.

Í Landakotsskóla hófst menningarmótið með fræðslu fyrir kennarahópinn. Síðan var Kristín með kynningar fyrir alla hópana og unnið var með menningarhugtakið gegnum ýmsar miðlunarleiðir um allan skólann. Menningarmót var svo haldið föstudaginn 20. maí þar sem afrakstur vikunnar var til sýnis. Foreldrum og forráðamönnum var boðið í heimsókn til að sjá og heyra um verkefnið og um leið fá innsýn í þá fjölbreyttu menningu og hin ýmsu áhugamál barnanna.

Landakotsskóli er UNESCO skóli og hefur  skuldbundið sig til að vinna með heimsmarkmiðin og halda upp á að minnsta kosti tvo alþjóðlega UNESCO daga. Allur skólinn tók þátt í mótinu að þessu sinni  eða um 350 nemendur skólans. Á menningarmótinu galopnuðu nemendur sína persónulega heima og allar þær “fjársjóðskistur”  sem börnin hafa að geyma og uppgötvuðu þannig með nýjum aðferðum öll hin fjöldamörgu tungumál sem eru töluð á meðal nemendanna, en um 35 tungumál eru töluð í skólanum.

Stór og fallegur tungamálaregnbogi var skapaður í lok vikunnar með ölllum gildum nemendanna. Orðin vinátta, virðing, fjölbreytileiki, friður, sköpun, traust, umburðarlyndi, samvinna og hafa þau verið þýdd yfir á öll tungumál barnanna með aðstoð foreldra. Slíkt listaverk fylgir menningarmótsferlinu og er hugmyndin – að auki að það prýði veggi skólans á fallegan hátt – að  nemendur skólans geti speglað sig í bæði gildum og tungumálum verksins.

Frá skólastjóranum Ingibjörgu Jóhannsd.:

“Kennarar voru ánægðir með hversu einlægir og góðir kynnendur og hlustendur nemendur voru. Það er mjög verðmætt fyrir börnin að fá tækifæri til að segja frá sjálfum sér og sínum áhugamálum. Margs konar tengsl og þræðir myndast milli barnanna. Og það er líka mikilvægt fyrir okkur starfsfólkið að kynnast börnunum með þessum hætti.”

Fréttin er fengin af síðu Landakotsskóla.

 

Kristrún María, verkefnastjóri UNESCO-skóla á Íslandi var viðstödd viðburðinn sjálfan ásamt starfsnema hjá Félagi SÞ. Þær segja verkefni Kristínar um hið fljúgandi töfrateppi eiga vel við gildi UNESCO og henta fullkomlega fyrir skóla sem vinna eftir gildum og markmiðum UNESCO.

Viltu vita meira um menningarmót? 

www.menningarmot.is

www.kulturkompasset.dk

Í dag er Alþjóðlegur dagur flóttafólks.

Þrátt fyrir ýmsar framfarir í málefnum flóttafólks er hraði og umfang nauðungarflutninga svo miklu meiri en lausnirnar sem til eru.
Fjöldinn hefur aukist á hverju ári undanfarinn áratug en samkvæmt UNHCR (Flóttamannastofnun Sameinuðu þjóðanna) er ekki hægt að vinna bug á þessari þróun nema með meiri áherslu á friðarumleitanir.

Á hverju ári gefur UNHCR út skýrslu um málefni flóttafólks í heiminum og var skýrslan fyrir árið 2021 gefin út í síðustu viku. Í skýrslunni er meðal annars að finna tölfræði yfir fjölda flóttafólks og hefur fjöldinn enn og aftur hækkað, en í lok ársins 2021 voru 89.3 milljónir á vergangi um allan heim. Í skýrslunni er flóttafólk vegna innrásar Rússa í Úkraínu (og frá Sahel-héraði, DRC, Nígeríu og öðrum löndum) ekki talið með þar sem tölurnar ná einungis yfir árið 2021. En ef það fólk sem hefur þurft að leggja á flótta frá byrjun ársins 2022 er talið með, er talan komin yfir 100 milljónir.

Eitt af því sem er eftirtektarvert við síðasta ár samkvæmt skýrslunni er fjöldi þeirra átaka sem höfðu róast en stigmögnuðust á ný. 23 lönd (þar sem búa samtals 850 milljónir íbúa) stóðu frammi fyrir miðlungs- eða miklum átökum samkvæmt Alþjóðabankanum. Á sama tíma eru önnur vandamál líkt og loftslagsbreytingar, matarskortur og verðbólga sem ýta undir fólksflutninga.

 

 

Þess má geta að á hverri mínútu þurfa 20 manns í heiminum að skilja allt sitt eftir til að flýja stríð, ofsóknir eða ofbeldi. Til fróðleiks má hér sjá skilgreiningar á mismunandi tegundum flóttafólks:

Flóttafólk (e. Refugees): Flóttamaður er manneskja sem þurfti að flýja heimaland sitt vegna stríðs, ofbeldis eða ofsahræðslu við ofsóknir vegna kynþáttar hans/hennar, trúarbragða, þjóðernis, aðildar í tilteknum þjóðfélagshópi eða stjórnmálaskoðana sinna.

Hælisleitendur (e. Asylum Seekers): Hælisleitendur eru fólk sem sækir um alþjóðlega vernd utan heimalanda síns. Hælisleitendur kalla sig flóttamenn en staða þeirra sem flóttafólk hefur ekki verið metin eða staðfest í landinu sem þau flúðu til.

Fólk á flótta innanlands (e. Internally Displaced Persons): Fólk á flótta innanlands er fólk sem er á flótta innan heimalands síns og hefurn því ekki farið yfir nein alþjóðleg landamæri á flótta sínum. Þetta fólk hefur þó flutt frá heimili sínu, til annars svæðis innan sama lands.

Ríkisfangslaust fólk (e. Stateless Persons): Ríkisfangslausir einstaklingar eiga ekki neitt viðurkennt ríkisfang og tilheyra því þannig séð ekki neinu landi. Ríkisfangsleysi stafar oft af mismunun gagnvart ákveðnum hópum. Ríkisfangsleysi getur útilokað fólk frá aðgangi að mikilvægri þjónustu ríkisins eins og heilbrigðisþjónustu, menntun og atvinnu.

Flóttafólk sem hefur snúið aftur heim (e. Returnees): Flóttafólk sem er í raun fyrrum flóttafólk hefur snúið aftur til síns heimalands eftir að hafa verið á flótta eða í útlegð. Þeir sem snúa aftur heim þurfa oft mikinn stuðning og tíma til aðlögunar til að tryggja að þau geti endurbyggt líf sitt í heimalandinu.

 

 

Stockholm+50 ráðstefnan var haldin nú á dögunum 2.-3. júní, í Stokkhólmi, í sömu viku og Alþjóðlegi umhverfismáladagurinn er haldinn (5. júní) og var slagorð ráðstefnunnar “Heilbrigð pláneta fyrir hagsæld allra – okkar ábyrgð, okkar tækifæri”.
Lykilþemu ráðstefnunnar voru; Leiðir til að breyta neyslu- og framleiðslumynstri samfélaga; Hvernig er hægt að gera neyslu hringrásarmiðaða og auka sjálfbærni þegar kemur að fjármálamálefnum.

Á ráðstefnunni komu ýmsir leiðtogar heimsins og ríkisfulltrúar viðskipta, alþjóðastofnanna, samfélaga og ungmenna saman til að knýja fram aðgerðir í átt að betri og heilbrigðari plánetu.

Brýn þörf er á að vinna saman til að takast á við loftslagsvandann og þær ógnir sem steðja að náttúrunni og líffræðilegum fjölbreytileika. Aukin mengun og úrgangur er einnig vaxandi vandamál sem þarfnast lausnar tafarlaust.

 

 

Á ráðstefnunni ítrekaði António Guterres framkvæmdarstjóri Sameinuðu þjóðanna, að við stæðum frammi fyrir þrefaldri kreppu í umhverfismálum heims;
“Neyðarástandi í loftslagsmálum sem drepur og neyðir sífellt fleira fólk á flótta á hverju ári; Niðurbroti vistkerfa sem auka tap á líffræðilegri fjölbreytni og skerða velferð fólks; Vaxandi flóði mengunar og úrgangs sem kostar um 9 milljónir mannslífa á hverju ári.”

Guterres nefndi skort á forystu og samvinnu en að það þyrfti að breyta um stefnu sem allra fyrst til að “binda endi á tilgangslaust sjálfsvígsstríð gegn náttúrunni”.

 

Í ávarpi sínu á ráðstefnunni sagði Inger Andersen, yfirmaður UNEP:
“Frá því að upphaflega ráðstefnan átti sér stað fyrir 50 árum hafa fjölmargir samningar verið gerðir sem ná yfir hverja einustu umhverfisáskorun, en það skortir gífurlega að sýna það í verki og hin þrefalda umhverfismálakreppa ýtir undir ójöfnuð og óréttlæti”.

“Við vitum betur en nokkru sinni fyrr um afleiðingar þess að ganga lengra niður kolefnisfreka þróunarbrautina og við vitum hvað við eigum að gera, og hvernig. …Stockholm+50 er tækifæri fyrir heiminn til að skuldbinda sig í eitt skipti fyrir öll, til að koma þesum umbreytingum í kring”.

 

Helstu tillögur aðildaríkja á Stockholm+50 ráðstefnunni beindust að því hvernig hægt sé að setja velferð mannsins í forgang með því að stuðla að heilbrigði plánetunnar okkar. Áhersla var lögð á mikilvægi hreins, heilbrigðs og sjálfbærs umhverfis og hvaða leiðir sé hægt að fara til að innleiða kerfisbundnar breytingar á núverandi efnahagskerfi heimsins.

Í dag hófst ráðstefnan Stockholm+50 en hún fer fram í Stokkhólmi 2. – 3. júní. Ráðstefnan ber nafnið „Stockholm +50“ vegna þess að 50 ár eru nú liðin frá ráðstefnu Sameinuðu þjóðanna um umhverfi mannsins árið 1972 sem gerði umhverfið að áríðandi alþjóðlegu málefni í fyrsta sinn. Um 113 lönd sóttu fundinn og tóku þátttakendur upp nokkrar meginreglur um umhverfið, þar á meðal Stokkhólmsyfirlýsinguna og aðgerðaáætlunina fyrir umhverfi manna. Umhverfisáætlun Sameinuðu þjóðanna (UNEP) var stofnuð í kjölfar ráðstefnunnar.

Í tilefni þess hafa mörg Félög SÞ innan Heimssamtaka WFUNA ( World Federation of UN Associations) gefið út sameiginlega yfirlýsingu til að lýsa yfir þungum áhyggjum af núverandi ástandi jarðar og íbúum hennar.

Í yfirlýsingunni er minnt á það ábyrgðarhlutverk sem ríki heims hafa gagnvart loftslagsbreytingum  og að allir hlutaðeigandi aðilar;  stjórnvöld, opinberi geirinn og einkageirinn þurfa að vinna saman að lausnum  til að koma til móts við þær áskoranir. 

Takmark ráðstefnunnar í Stokkhólmi er eftir fremsta megni að hrinda þessum verkefnum í framkvæmd.  Skorað er á í yfirlýsingunni að allar ríkisstjórnir heims bregðist við þessum atriðum: 

• Að fylgja skuldbindingum sínum um að ná markmiðum sínum varðandi kolefnishlutleysi og halda hlýnun jarðar undir 1,5 gráðum á Celsíus;
• Að sjálfbærniskýrslur og áhrif á umhverfisþætti  skulu vera hafðar til hliðsjónar í öllum mælingum;
• Efla græna vitund um hvernig hegðun manna skaða umhverfið og um leið efla samfélög til þess að grípa staðbundinna aðgerða  með því að tileinka sér sjálfbærari lífsstíl til að draga úr áhrifum loftslagsbreytinga;•
• Hætta styrkjum til  jarðefna- og efnagerðar; 
• Tryggja sanngjörn umskipti frá jarðefnaeldsneyti yfir í grænt hagkerfi þannig að þeir sem eru viðkvæmastir fyrir áhrifum loftslagsbreytinga fái þá félagslegu vernd og starfsþjálfun sem þeir þurfa til að koma í veg fyrir að þeir lendi í fátækt;
• Auka fjármagn til að styðja við endurheimt vistkerfa, vernda líffræðilegum fjölbreytileika og berjast gegn eyðimerkurmyndun; 
• Efla löggjöf er varða umhverfismál sem vernda skal vistkerfi á landi, vatni og höfum, með sérstakri áherslu á að draga úr plastmengun;
• Að reynt verði að ná sjálfbærum bata  frá eftirköstum  COVID-19 heims faraldrinum. Tryggja að fólk um allan heim hafi jafnan aðgang að bóluefnum og almennri heilbrigðisþjónustu;
• Að hafa fyrirtæki, ungmenni og borgaralegt samfélag með í ráðum þegar teknar eru ákvarðanir  um hvaða stefnu eigi að taka til að takast á við hlýnun jarðar. Borgaralegt samfélag verður að geta sinnt starfi sínu á öruggan hátt. Raddir jaðarhópa þarf að vernda  og efla og mannréttinda- og umhverfissinnar verða að geta sinnt starfi sínu án ótta við að verða fyrir skaða.

 

Hér má finna yfirlýsinguna í heild sinni

 

 

Ársskýrsla Félagsins 2021 er formlega komin út ásamt ársreikningi.

Hægt er að lesa ársskýrsluna hér en í henni er fjallað um ársreikning.

Ársreikning 2021 má svo nálgast hér.